Сподели wiki - Кориснички придонеси [mk]

NSND/2011/Охрид/TODO

2011-05-09T09:50:38Z

Bobibobi: Додадени од Боби датуми за тргнување и враќање

== TODO листа за НСНД Охрид 2011 ==

* <s>Некој со добар српско-хрватски да спреми краток текст за nsnd.org - генерално информациите се објавени на англиски кај мене на блог [http://0.mk/0875] - Дамјан има пристап до блогот, може да напише он или него да му го пратите текстот да го објави. - отворен баг - http://bugs.spodeli.org/issues/84</s>

* <s>hackerspaces events да се додаде настанот</s> + мејл на мејлинг листа да се прати - http://bugs.spodeli.org/issues/85

* <s>на wiki да се напраи табела за да внесе секој шо ќе доаѓа што го интересира и што би можел да презентира</s>

* коли (колку луѓе сме од скопје и колку коли иаме?) - може да се стаи една табела подоле и секој да внесе дали има/нема кола и колку места има слободни. Би било пожелно сите што имаат кола и можат да ја земат, да ја земат пошто ќе има доста луѓе што ќе дојдат до Скопје и потоа ќе им треба транспорт до Охрид.

* за таму: секој да напише на лист име/прекар, editor, дистрибуција, јазик, GPG fingerprint

* храна: не би било лошо да испланираме нешто ко ладни сендвичи за сите преку ден и да резервираме кафана за првиот ден и паб (со храна) за вториот. Ако има луѓе што доаѓаат порано, четврток или петок на пример, ќе мора да смислиме некаков дочек и за нив.

* <s>мејл мите да го провери просторот (помошна просторија дали има? влез/излез, заклучување?) - Мите (пратен му е мејл)</s>

* <s>Интернет: Ако може да се тестира некој викенд пред настанот дали може да се врзе канопито од КИКА или wimax уредите на неотел во Охрид во вилата. Ако не кои ни се алтернативи за интернет? Да бараме од сопственикот да стави интернет до тогаш (золтан спомна дека и тоа е опција)? - Ако го праиме настанот на универзитетот треба да се осигураме дека ќе имаме пристап до мрежата и да дознаеме што ќе ни биде достапно и дали ќе треба да носиме опрема од Скопје (рутер, свичеви, мрежни кабли, продолжни кабли и сл). - Се бараат доброволци за ова. </s> - Алекс ќе земе 2 WiMAX уреди + 2 wireless рутери, Бидик ќе носи switch, мрежни од кика и продолжни од кика.

{| border="1" align="left"
! Возач
! Места
! Патници
! Тргнување од Скопје
! Враќање накај Скопје
|-
|Боби
|3
|Алекс
|27ми или 28ми
|29ти
|-
|Арангел
|3
|Владан, Бојан
|26ти или 27ми
|29ти
|-
!Вкупно
|
|}

NSND/2011/Охрид/TODO

2011-04-21T15:16:49Z

Bobibobi: Додадена табела за коли и места

== TODO листа за НСНД Охрид 2011 ==

* Некој со добар српско-хрватски да спреми краток текст за nsnd.org - генерално информациите се објавени на англиски кај мене на блог [http://0.mk/0875] - Дамјан има пристап до блогот, може да напише он или него да му го пратите текстот да го објави.

* hackerspaces events да се додаде настанот + мејл на мејлинг листа да се прати

* на wiki да се напраи табела за да внесе секој шо ќе доаѓа што го интересира и што би можел да презентира

* коли (колку луѓе сме од скопје и колку коли иаме?) - може да се стаи една табела подоле и секој да внесе дали има/нема кола и колку места има слободни. Би било пожелно сите што имаат кола и можат да ја земат, да ја земат пошто ќе има доста луѓе што ќе дојдат до Скопје и потоа ќе им треба транспорт до Охрид.

* за таму: секој да напише на лист име/прекар, editor, дистрибуција, јазик, GPG fingerprint

* храна: не би било лошо да испланираме нешто ко ладни сендвичи за сите преку ден и да резервираме кафана за првиот ден и паб (со храна) за вториот. Ако има луѓе што доаѓаат порано, четврток или петок на пример, ќе мора да смислиме некаков дочек и за нив.

* мејл мите да го провери просторот (помошна просторија дали има? влез/излез, заклучување?) - Мите (пратен му е мејл)

* Интернет: Ако може да се тестира некој викенд пред настанот дали може да се врзе канопито од КИКА или wimax уредите на неотел во Охрид во вилата. Ако не кои ни се алтернативи за интернет? Да бараме од сопственикот да стави интернет до тогаш (золтан спомна дека и тоа е опција)? - Ако го праиме настанот на универзитетот треба да се осигураме дека ќе имаме пристап до мрежата и да дознаеме што ќе ни биде достапно и дали ќе треба да носиме опрема од Скопје (рутер, свичеви, мрежни кабли, продолжни кабли и сл). - Се бараат добровилци за ова.

{| border="1" align="left"
! Кој
! Кола
! Места
|-
|Боби
|да
|2
|-
|
|
|
|-
!Вкупно
|
|2
|}

ИзвештајЗаЛокализација

2011-04-07T09:13:21Z

Bobibobi: Иницијална содржина на извештајот

= Извештај за локализација =

== Како беше ==
=== Првите почетоци ===
=== Што се постигна? ===
=== Примери ===

== Како е сега ==
=== Како се преведува? ===
=== Кои се активни преводи (се работи на преводот) ===
=== Кои се пасивни преводи (не се работи на преводот, ама има превод) ===

== Како треба да биде ==

=== Заинтересирани групи ===
==== Академски ====
==== Комерцијални ====
==== Државни ====
==== Други? ====
=== Методика на преведување? ===
=== Формирање на заедници околу софтверите што се преведуваат ===
=== Самоодржливост на преводите ===
=== Финансирање на преводите ===

[[Корисник:Bobibobi|Bobibobi]] 02:13, 7 април 2011 (PDT)

RMS интро

2010-06-02T08:33:56Z

Bobibobi: Корекција на разни печатни грешки, мали дополнувања

Почитувани пријатели,

Сакам од името на Слободен софтвер Македонија да ви посакам добредојде на овој несекојдневен настан. (ни претставува особено задовоство што ве гледаме во толку голем број)

Слободен софтвер Македонија е основана во 2002 година, неуморно го промовиравме слободниот софтвер и слободната култура изминативе 8 години, понекогаш бевме на браникот на слободата понекогаш дури и од другата страна на естаблишментот.

Нашата борба доби смисла со настанов кој што се случува вечерва, нам ни требаат пријатели кои ја разбираат благородната идеја за слободниот софтвер и проблемот со неприменливата легислатива за регулирање на авторските права.
Затоа без да оддолжуваме повеќе од потребното, имаме чест во рамките на проектот „Национална политика за слободен софтвер“ во организација на Слободен софтвер Македонија, поддржан од Фондацијата Метаморфозис и ФИООМ, во соработка со Министерството за информатичко општество да Ви го претставивме човекот кој успеа да го исхакира законот за авторски права, авторот на проектот ГНУ и Општата јавна лиценца ГПЛ.

Господинот Ричард Сталман.

Ричард you have the floor, make us understand.

Значење на зборот Хакер

2010-05-28T08:14:56Z

Bobibobi: Ситни корекции, додадени линкови за дообјаснување на некои термини

Април 2004

(превод на есејот http://www.paulgraham.com/gba.html)

За пошироката јавност, терминот „хакер“ означува некој што пробива компјутери. Во програмерските кругови „хакер“ означува добар програмер. Овие две значења се поврзани. За програмерите „хакер“ значи мајстворсво во најбуквалната смисла: некој што може да го натера компјутерот да прави тоа што тој сака - без разлика дали компјутерот го сака тоа или не.

Да се зголеми забуната, именката „хакирање“ исто така има две значења. Може да биде комплимент или навреда. Се вика хакирање кога ќе се направи нешто на неелегантен, грд начин. Но кога ќе направиш нешто на интелигентен начин и некако ќе го победиш системот, тоа исто така се вика „хакирање“. Терминот се користи почесто во првата смисла, веројатно затоа што неелегантните решенија се многу почести од генијалните.

Верувале или не, двете значења на зборот „хакирање“ се исто така поврзани. Неелегантните и креативните решенија имаат нешто заедничко: ги прекршуваат правилата. И има постепен премин меѓу прекршување на правилата што е неинтелигентно (користење самолеплива лента за да прикрепите нешто на Вашиот велосипед) и прекршување на правичата што е брилијантно и имагинативно (отфрлање на Евклидовиот простор).

Хакирањето им предходи на компјутерите. Додека работел на проектот Менхетен, Ричард Фејнман се забавувал со пробивање во сефови кои содржеле тајни документи. Оваа традиција продолжува и денеска. Кога бевме на постдипломски студии, еден пријател хакер кој поминуваше премногу време на MIT имаше свој личен комплет за отворање на брави (моментално води ограничен инвестициски фонд (hedge fund), што е доста слична активност).

Некогаш е тешко да се објасни на властите зошто некој би сакал да ги прави овие работи. Друг мој пријател еднаш имаше проблеми со власта поради пробивање во компјутери. Ова од неодамна е декларирано како криминал и ФБИ увидоа дека нивните вообичаени истражни постапки не функционираат. Полициската истрага очигледно започнува со мотив. Најчестите мотиви се: дрога, пари, секс, освета. Интелектуалната љубопитност не беше еден од мотивите на листата на FBI. Навистина, целиот концепт им изгледаше непознат.

Тие што се на позиција на авторитет имаат тенденција да се вознемируваат од општиот хакерски став на непослушност. Но оваа непослушност е нуспродукт од квалитетите што ги прават добри програмери. Тие можеби се потсмеваат на директорот за генеричките корпоративни говори, но тие се постсмеваат исто така и на некој кој им кажува дека некој проблем не може да се реши. Потисни го едното, ќе го потиснеш и другото.

На овој став понекогаш може да му се влијае. Понекогаш младите програмери ги забележуваат ексцентризмите на еминентните хакери и одлучуваат да прифатат некои од нив за да изгледаат попаметни. Ваквото симулирање е повеќе од вознемирувачко; ваквиот ирититачки став на овие позери всушност го успорува процесот на иновација.

Но, и покрај нивните непријатни ексцентричности, непослушниот став на хакерите е всушност квалитет. Би сакал неговата предност да е подобро разбрана.

На пример, претпоставувам дека луѓето во Холивуд се едноставно мистифицирани од ставот на хакерите во врска со авторските права. Тие се непрекината тема на дискусија на [http://slashdot.org Slashdot]. Но зошто треба луѓето кои ги програмираат компјутерите да се загрижени токму за авторските права?

Делумно бидејќи некои компании користат ''механизми'' да го спречат копирањето. Покажи му на некој хакер брава и првата помисла е како да се отвори таа брава. Но има и поголема причина зошто хакерите се загрижени од мерките како авторски права и патенти. Тие гледаат зголемени агресивни мерки за заштита на „интелектуалната сопственост“ како закана за интелектуалната слобода која им е потребна за да си ја вршат својата работа. И тие се во право.

Со чепкање во актуелните технологии хакерите добиваат идеи за следните генерации. Сопствениците на интелектуалните права можеби ќе кажат „Не благодарам, не ни треба надворешна помош“. Но ќе згрешат. Новите генерации на компјутерски технологии многу почесто се развиени од аутсајдери.

Во 1977 некоја група во IBM сигурно развиваше нешто што тие очекуваа дека ќе биде следната генерација на бизнис-компјутер. Згрешија. Новата генерација на бизнис-компјутери беше развивана на комплетно различни идеи од двајца долгокоси момци кои се викаа Стив, во гаража во Лос Алтос. Отприлика во исто време, моќниците соработуваа на развојот на официјалната следна генерација на оперативни системи, Multics. Но двајца момци сметаа дека Мултикс е премногу комплексен и создадоа свој оперативен систем. Го крстија Unix како шега на сметка на Multics.

Последниот закон за интелектуална сопственост наметна ограничувања без преседан за таквите чепкања кои водат кон нови идеи. Во минатото конкурентот можеше да користи патенти за да спречи продавање на копија од нешто што тој го направил, но не можеше да спречи расклопување за некој да види како работи. Најновите закони го направија тоа расклопување криминал. Како можеме да развиеме нови технологии кога неможе да ги проучуваме постоечките за да разбереме како да ги подобриме?

Иронично, хакерите си го предизвикаа ова самите. Компјутерите се одговорни за проблемот. Контролните системи во машините порано беа механички: запчаници и рачки и сајли. Сѐ почесто, паметот (а со тоа и вредноста) на продуктите е во форма на софтвер. Под ова се подразбира софтвер во општа смисла т.е. податоци. Песна на плоча е физички испечатена на пластиката. Песна на дискот на IPod е само складирана на него.

Податоците по дефиниција се лесни за копирање. А Интернет овозможува копиите лесно да се дистрибуираат. Според тоа не е ни чудо што компаниите за плашат. Но, како што често се случува, стравот им го поматува расудувањето. Владата реагираше со драконски закони за заштита на интелектуалната сопственост. Веројатно мислат добро. Но можеби нема да разберат дека со таквите закони прават повеќе лошо отколку добро.

Зошто програмерите толку жестоко се спротиствавуваат на овие закони? Ако бев законодавец, ќе бев заинтересиран за оваа мистерија - од истата причина поради која, ако бев фармер и одеднаш една вечер слушнев како кокошките вреват во кокошарникот, ќе сакав да отидам таму и да видам што се случува. Хакерите не се глупави, а едногласноста е многу ретка во овој свет. Значи ако тие сите вреват, можеби нешто не е во ред.

Можно ли е таквите закони, наменети да ја заштитат Америка, всушност да ѝ наштетат? Размислете за ова. Има нешто многу американско во тоа Фејнман да пробива сефови за време на проектот Менхетен. Тешко може да се замисли дека надлежните би имале смисла за хумор кога тие работи би се случувале во Германија во тоа време. Можеби не е случајност.

Хакерите се непослушни. Тоа е сржта на хакирањето. Исто така е и сржта на американизмот. Не е случајност дека Силиконската долина се наоѓа во Америка, а не во Франција, или Германија, или Англија, или Јапонија. Во тие земји луѓето бојат во обележаниот простор и не излегуваат од линиите.

Живеев извесно време во Фиренца. Но после неколку месеци сфатив дека тоа што несвесно се надевав дека ќе го најдам се наоѓаше таму од каде што дојдов. Причината зошто Фиренца е позната е дека во 1450, таа беше Њу Јорк. Во 1450 Фиренца беше полна со турбулентни и амбициозни луѓе што сега се наоѓаат во Америка. (Па се вратив во Америка.)

Америка има предност затоа што има соодветна атмосфера за вистинската непослушност - односно е дом не само за паметните, туку и за сезнајковците. А хакерите се недвосмислено сезнајковци. Да имавме државен празник, тоа би бил 1 Април. Кажува многу за нашата работа, фактот дека користиме ист збор и за генијално и катастрофално лошо решение. Кога ќе изнајдеме едно такво решение не сме секогаш 100% сигурни каква е ситуацијата. Но сѐ додека ја има вистинската доза на погрешност, тоа е добар знак. Чудно е како луѓето мислат дека програмирањето е методично и прецизно. Компјутерите се методични и прецизни. Хакирањето е нешто што се прави со весела насмевка.

Во овој наш свет некои од најкарактеристичните решенија не се далеку од практични шеги. IBM без сомнеж бил изненаден од последиците од договорот за лиценцирање на DOS, исто како и хипотетичкиот противник веројатно е изненаден кога Мајкл Рабин решава проблем редефинирајќи го во таков што е полесен за решавање.

Сезнајковците мора да развијат чувство за тоа со колку можат да се извлечат. Во последно време хакерите почуствуваа промена во атмосферата. Во последно време не се гледа добро на хакерството.

За хакерите последното стегање на граѓанските права изгледа особено морничаво. Тоа мора да ги мистифицира и аусајдерите. Зошто мора ние да се грижиме особено за граѓанските права? Зошто програмерите, повеќе од забарите, продавачите или градинарите?

Дозволете ми да го претставам случајот на начин на кој власта би го ценела. Граѓанските права не се само украс или невообичаена американска традиција. Граѓанските права ги збогатуваат државите. Ако се направи график од БДП и граѓанските права ќе се забележи дефинитивен тренд. Можно ли е граѓанските права да се причината, наместо само ефект? Мислам да. Мислам дека општество во кое луѓето можат да кажат тоа што сакаат исто така ќе се стреми да биде општество во кое победуваат најефикасните решенија, наместо тие спонзорирани од влијателни луѓе. Авторитарните држави стануваат корумпирани; корумпираните држави стануваат сиромашни; а сиромашните држави се слаби. Ми изгледа дека важи [http://en.wikipedia.org/wiki/Laffer_curve кривата на Лафер] за моќта на владата, како и за даночните приходи. Во најмала рака, изгледа веројатно дека би било глупаво да се експериментира за да се дознае. За разлика од високите даночни стапки, не можеш да се вратиш од тоталитаризмот ако излезе дека е грешка.

Заради тоа хакерите за загрижени. Доколку владата ги шпиунира луѓето не значи дека програмерите ќе пишуваат полош код. Евентуално тоа води кон свет во кој лошите идеи победуваат. Поради тоа што ова е толку важно на хакерите, тие се особено осетливи. Можат да го почуствуваат доаѓањето на тоталитаризмот од далечина, исто како што животните го чуствуваат доаѓањето на бура.

Би било иронично ако, како што се плашат хакерите, излезе дека последните мерки наменети за заштита на националната безбедност и интелектуална сопственост се проектил насочен кон тоа што ја прави Америка успешна. Но нема да биде првпат мерки превземени во панична состојба да го имаат спротивниот ефект.

Има нешто што се вика американство. Живеењето во странство најдобро ќе те научи на тоа. И ако сакаш да дознаеш дали нешто ќе го негува или уништи тој квалитет, би било тешко да се најде подобра целна група од хакерите, затоа што тие се поблиску од која било друга група што ја знам јас, го претставуваат тој квалитет. Веројатно поблиску од луѓето што ја раководат нашата влада, кои со нивните говори за патриотизам повеќе ме потсетуваат на [http://en.wikipedia.org/wiki/Cardinal_Richelieu Ришеље] или [http://en.wikipedia.org/wiki/Cardinal_Mazarin Мазарин], отколку на Томас Џеферсон или Џорџ Вашингтон.

Кога ќе го прочитате она што основачките татковци имале да го кажат за себе, тие звучат повеќе како хакери. „Духот на отпорот кон владата“, напишал Џеферсон, „е толку важен во некои ситуации, што јас би сакал да живее засекогаш“.

Замислете некој американски претседател да го каже тоа денеска. Како забелешките на слободоумна стара баба, зборовите на основачите ги посрамуваат генерациите на нивните помалку уверливи наследници. Тие нѐ потсетуваат од каде доаѓаме. Тие нѐ потсетуваат дека луѓето кои ги кршат правилата се изворот на американската моќ и богатство.

Тие што се на позиција да ги наметнат правилата природно сакаат тие да се почитуваат. Но бидете внимателни што посакувате. Можеби и ќе го добиете.

Значење на зборот Хакер

2010-05-27T11:26:24Z

Bobibobi:

Април 2004

За пошироката јавност, терминот „хакер“ означува некој што пробива компјутери. Во програмерските кругови „хакер“ означува добар програмер. Овие две значења се поврзани. За програмерите „хакер“ значи мајстворсво во најбуквалната смисла: некој што може да го натера компјутерот да прави тоа што тој сака - без разлика дали компјутерот го сака тоа или не.

Да се зголеми забуната, именката „хакирање“ исто така има две значења. Може да биде комплимент или навреда. Се вика хакирање кога ќе се направи нешто на неелегантен, грд начин. Но кога ќе направиш нешто на интелигентен начин и некако ќе го победиш системот, тоа исто така се вика „хакирање“. Терминот се користи почесто во првата смисла, веројатно затоа што неелегантните решенија се многу почести од генијалните.

Верувале или не, двете значења на зборот „хакирање“ се исто така поврзани. Неелегантните и креативните решенија имаат нешто заедничко: ги прекршуваат правилата. И има постепен премин меѓу прекршување на правилата што е неинтелигентно (користење самолеплива лента за да прикрепите нешто на Вашиот велосипед) и прекршување на правичата што е брилијантно и имагинативно (отфрлање на Евклидовиот простор).

Хакирањето им предходи на компјутерите. Додека работел на проектот Менхетен, Ричард Фејнман се забавувал со пробивање во сефови кои содржеле тајни документи. Оваа традиција продолжува и денеска. Кога бевме на постдипломски студии, еден пријател хакер кој поминуваше премногу време на MIT имаше свој личен комплет за отворање на брави (моментално води ограничен инвестициски фонд (hedge fund), што е доста слична активност).

Некогаш е тешко да се објасни на властите зошто некој би сакал да ги прави овие работи. Друг мој пријател еднаш имаше проблеми со власта поради пробивање во компјутери. Ова од неодамна е декларирано како криминал и ФБИ увидоа дека нивните вообичаени истражни постапки не функционираат. Полициската истрага очигледно започнува со мотив. Најчестите мотиви се: дрога, пари, секс, освета. Интелектуалната љубопитност не беше еден од мотивите на листата на FBI. Навистина, целиот концепт им изгледаше непознат.

Тие што се на позиција на авторитет имаат тенденција да се вознемируваат од општиот хакерски став на непослушност. Но оваа непослушност е нуспродукт од квалитетите што ги прават добри програмери. Тие можеби се потсмеваат на директорот за генеричките корпоративни говори, но тие се постсмеваат исто така и на некој кој им кажува дека некој проблем не може да се реши. Потисни го едното, ќе го потиснеш и другото.

На овој став понекогаш може да му се влијае. Понекогаш младите програмери ги забележуваат ексцентризмите на еминентните хакери и одлучуваат да прифатат некои од нив за да изгледаат попаметни. Ваквото симулирање е повеќе од вознемирувачко; ваквиот ирититачки став на овие позери всушност го успорува процесот на иновација.

Но, и покрај нивните непријатни ексцентричности, непослушниот став на хакерите е всушност квалитет. Би сакал неговата предност да е подобро разбрана.

На пример, претпоставувам дека луѓето во Холивуд се едноставно мистифицирани од ставот на хакерите во врска со авторските права. Тие се непрекината тема на дискусија на Slashdot. Но зошто треба луѓето кои ги програмираат компјутерите да се загрижени токму за авторските права?

Делумно бидејќи некои компании користат ''механизми'' да го спречат копирањето. Покажи му на некој хакер брава и првата помисла е како да се отвори таа брава. Но има и поголема причина зошто хакерите се загрижени од мерките како авторски права и патенти. Тие гледаат зголемени агресивни мерки за заштита на „интелектуалната сопственост“ како закана за интелектуалната слобода која им е потребна за да си ја вршат својата работа. И тие се во право.

Со чепкање во актуелните технологии хакерите добиваат идеи за следните генерации. Сопствениците на интелектуалните права можеби ќе кажат „Не благодарам, не ни треба надворешна помош“. Но ќе згрешат. Новите генерации на компјутерски технологии многу почесто се развиени од аутсајдери.

Во 1977 некоја група во IBM сигурно развиваше нешто што тие очекуваа дека ќе биде следната генерација на бизнис-компјутер. Згрешија. Новата генерација на бизнис-компјутери беше развивана на комплетно различни идеи од двајца долгокоси момци кои се викаа Стив, во гаража во Лос Алтос. Отприлика во исто време, моќниците соработуваа на развојот на официјалната следна генерација на оперативни системи, Multics. Но двајца момци сметаа дека Мултикс е премногу комплексен и создадоа свој оперативен систем. Го крстија Unix како шега на сметка на Multics.

Последниот закон за интелектуална сопственост наметна ограничувања без преседан за таквите чепкања кои водат кон нови идеи. Во минатото конкурентот можеше да користи патенти за да спречи продавање на копија од нешто што тој го направил, но не можеше да спречи расклопување за некој да види како работи. Најновите закони го направија тоа расклопување криминал. Како можеме да развиеме нови технологии кога неможе да ги проучуваме постоечките за да разбереме како да ги подобриме?

Иронично, хакерите си го предизвикаа ова самите. Компјутерите се одговорни за проблемот. Контролните системи во машините порано беа механички: запчаници и рачки и сајли. Сѐ почесто, паметот (а со тоа и вредноста) на продуктите е во форма на софтвер. Под ова се подразбира софтвер во општа смисла т.е. податоци. Песна на плоча е физички испечатена на пластиката. Песна на дискот на IPod е само складирана на него.

Податоците по дефиниција се лесни за копирање. А Интернет овозможува копиите лесно да се дистрибуираат. Според тоа не е ни чудо што компаниите за плашат. Но, како што често се случува, стравот им го поматува расудувањето. Владата реагираше со драконски закони за заштита на интелектуалната сопственост. Веројатно мислат добро. Но можеби нема да разберат дека со таквите закони прават повеќе лошо отколку добро.

Зошто програмерите толку жестоко се спротиствавуваат на овие закони? Ако бев законодавец, ќе бев заинтересиран за оваа мистерија - од истата причина поради која, ако бев фармер и одеднаш една вечер слушнев како кокошките вреват во кокошарникот, ќе сакав да отидам таму и да видам што се случува. Хакерите не се глупави, а едногласноста е многу ретка во овој свет. Значи ако тие сите вреват, можеби нешто не е во ред.

Можно ли е таквите закони, наменети да ја заштитат Америка, всушност да ѝ наштетат? Размислете за ова. Има нешто многу американско во тоа Фејнман да пробива сефови за време на проектот Менхетен. Тешко може да се замисли дека надлежните би имале смисла за хумор кога тие работи би се случувале во Германија во тоа време. Можеби не е случајност.

Хакерите се непослушни. Тоа е сржта на хакирањето. Исто така е и сржта на американизмот. Не е случајност дека Силиконската долина се наоѓа во Америка, а не во Франција, или Германија, или Англија, или Јапонија. Во тие земји луѓето бојат во обележаниот простор и не излегуваат од линиите.

Живеев извесно време во Фиренца. Но после неколку месеци сфатив дека тоа што несвесно се надевав дека ќе го најдам се наоѓаше таму од каде што дојдов. Причината зошто Фиренца е позната е дека во 1450, таа беше Њу Јорк. Во 1450 Фиренца беше полна со турбулентни и амбициозни луѓе што сега се наоѓаат во Америка. (Па се вратив во Америка.)

Америка има предност затоа што има соодветна атмосфера за вистинската непослушност - односно е дом не само за паметните, туку и за сезнајковците. А хакерите се недвосмислено сезнајковци. Да имавме државен празник, тоа би бил 1 Април. Кажува многу за нашата работа, фактот дека користиме ист збор и за генијално и катастрофално лошо решение. Кога ќе изнајдеме едно такво решение не сме секогаш 100% сигурни каква е ситуацијата. Но сѐ додека ја има вистинската доза на погрешност, тоа е добар знак. Чудно е како луѓето мислат дека програмирањето е методично и прецизно. Компјутерите се методични и прецизни. Хакирањето е нешто што се прави со весела насмевка.

Во овој наш свет некои од најкарактеристичните решенија не се далеку од практични шеги. IBM без сомнеж бил изненаден од последиците од договорот за лиценцирање на DOS, исто како и хипотетичкиот противник веројатно е изненаден кога Мајкл Рабин решава проблем редефинирајќи го во таков што е полесен за решавање.

Сезнајковците мора да развијат чувство за тоа со колку можат да се извлечат. Во последно време хакерите почуствуваа промена во атмосферата. Во последно време не се гледа добро на хакерството.

За хакерите последното стегање на граѓанските права изгледа особено морничаво. Тоа мора да ги мистифицира и аусајдерите. Зошто мора ние да се грижиме особено за граѓанските права? Зошто програмерите, повеќе од забарите, продавачите или градинарите?

Дозволете ми да го претставам случајот на начин на кој власта би го ценела. Граѓанските права не се само украс или невообичаена американска традиција. Граѓанските права ги збогатуваат државите. Ако се направи график од БДП и граѓанските права ќе се забележи дефинитивен тренд. Можно ли е граѓанските права да се причината, наместо само ефект? Мислам да. Мислам дека општество во кое луѓето можат да кажат тоа што сакаат исто така ќе се стреми да биде општество во кое победуваат најефикасните решенија, наместо тие спонзорирани од влијателни луѓе. Авторитарните држави стануваат корумпирани; корумпираните држави стануваат сиромашни; а сиромашните држави се слаби. Ми изгледа дека важи кривата на Лафер за моќта на владата, како и за даночните приходи. Во најмала рака, изгледа веројатно дека би било глупаво да се експериментира за да се дознае. За разлика од високите даночни стапки, не можеш да се вратиш од тоталитаризмот ако излезе дека е грешка.

Заради тоа хакерите за загрижени. Доколку владата ги шпиунира луѓето не значи дека програмерите ќе пишуваат полош код. Евентуално тоа води кон свет во кој лошите идеи победуваат. Поради тоа што ова е толку важно на хакерите, тие се особено осетливи. Можат да го почуствуваат доаѓањето на тоталитаризмот од далечина, исто како што животните го чуствуваат доаѓањето на бура.

Би било иронично ако, како што се плашат хакерите, излезе дека последните мерки наменети за заштита на националната безбедност и интелектуална сопственост се проектил насочен кон тоа што ја прави Америка успешна. Но нема да биде првпат мерки превземени во панична состојба да го имаат спротивниот ефект.

Има нешто што се вика американство. Живеењето во странство најдобро ќе те научи на тоа. И ако сакаш да дознаеш дали нешто ќе го негува или уништи тој квалитет, би било тешко да се најде подобра целна група од хакерите, затоа што тие се поблиску од која било друга група што ја знам јас, го претставуваат тој квалитет. Веројатно поблиску од луѓето што ја раководат нашата влада, кои со нивните говори за патриотизам повеќе ме потсетуваат на Ришеље или Мазарин, отколку на Томас Џеферсон или Џорџ Вашингтон.

Кога ќе го прочитате она што основачките татковци имале да го кажат за себе, тие звучат повеќе како хакери. „Духот на отпорот кон владата“, напишал Џеферсон, „е толку важен во некои ситуации, што јас би сакал да живее засекогаш“.

Замислете некој американски претседател да го каже тоа денеска. Како забелешките на слободоумна стара баба, зборовите на основачите ги посрамуваат генерациите на нивните помалку уверливи наследници. Тие нѐ потсетуваат од каде доаѓаме. Тие нѐ потсетуваат дека луѓето кои ги кршат правилата се изворот на американската моќ и богатство.

Тие што се на позиција да ги наметнат правилата природно сакаат тие да се почитуваат. Но бидете внимателни што посакувате. Можеби и ќе го добиете.

(http://www.paulgraham.com/gba.html)

Значење на зборот Хакер

2010-05-27T11:25:20Z

Bobibobi: Досредување на текстот, превод на некои испуштени делови

April 2004 (http://www.paulgraham.com/gba.html)

За пошироката јавност, терминот „хакер“ означува некој што пробива компјутери. Во програмерските кругови „хакер“ означува добар програмер. Овие две значења се поврзани. За програмерите „хакер“ значи мајстворсво во најбуквалната смисла: некој што може да го натера компјутерот да прави тоа што тој сака - без разлика дали компјутерот го сака тоа или не.

Да се зголеми забуната, именката „хакирање“ исто така има две значења. Може да биде комплимент или навреда. Се вика хакирање кога ќе се направи нешто на неелегантен, грд начин. Но кога ќе направиш нешто на интелигентен начин и некако ќе го победиш системот, тоа исто така се вика „хакирање“. Терминот се користи почесто во првата смисла, веројатно затоа што неелегантните решенија се многу почести од генијалните.

Верувале или не, двете значења на зборот „хакирање“ се исто така поврзани. Неелегантните и креативните решенија имаат нешто заедничко: ги прекршуваат правилата. И има постепен премин меѓу прекршување на правилата што е неинтелигентно (користење самолеплива лента за да прикрепите нешто на Вашиот велосипед) и прекршување на правичата што е брилијантно и имагинативно (отфрлање на Евклидовиот простор).

Хакирањето им предходи на компјутерите. Додека работел на проектот Менхетен, Ричард Фејнман се забавувал со пробивање во сефови кои содржеле тајни документи. Оваа традиција продолжува и денеска. Кога бевме на постдипломски студии, еден пријател хакер кој поминуваше премногу време на MIT имаше свој личен комплет за отворање на брави (моментално води ограничен инвестициски фонд (hedge fund), што е доста слична активност).

Некогаш е тешко да се објасни на властите зошто некој би сакал да ги прави овие работи. Друг мој пријател еднаш имаше проблеми со власта поради пробивање во компјутери. Ова од неодамна е декларирано како криминал и ФБИ увидоа дека нивните вообичаени истражни постапки не функционираат. Полициската истрага очигледно започнува со мотив. Најчестите мотиви се: дрога, пари, секс, освета. Интелектуалната љубопитност не беше еден од мотивите на листата на FBI. Навистина, целиот концепт им изгледаше непознат.

Тие што се на позиција на авторитет имаат тенденција да се вознемируваат од општиот хакерски став на непослушност. Но оваа непослушност е нуспродукт од квалитетите што ги прават добри програмери. Тие можеби се потсмеваат на директорот за генеричките корпоративни говори, но тие се постсмеваат исто така и на некој кој им кажува дека некој проблем не може да се реши. Потисни го едното, ќе го потиснеш и другото.

На овој став понекогаш може да му се влијае. Понекогаш младите програмери ги забележуваат ексцентризмите на еминентните хакери и одлучуваат да прифатат некои од нив за да изгледаат попаметни. Ваквото симулирање е повеќе од вознемирувачко; ваквиот ирититачки став на овие позери всушност го успорува процесот на иновација.

Но, и покрај нивните непријатни ексцентричности, непослушниот став на хакерите е всушност квалитет. Би сакал неговата предност да е подобро разбрана.

На пример, претпоставувам дека луѓето во Холивуд се едноставно мистифицирани од ставот на хакерите во врска со авторските права. Тие се непрекината тема на дискусија на Slashdot. Но зошто треба луѓето кои ги програмираат компјутерите да се загрижени токму за авторските права?

Делумно бидејќи некои компании користат ''механизми'' да го спречат копирањето. Покажи му на некој хакер брава и првата помисла е како да се отвори таа брава. Но има и поголема причина зошто хакерите се загрижени од мерките како авторски права и патенти. Тие гледаат зголемени агресивни мерки за заштита на „интелектуалната сопственост“ како закана за интелектуалната слобода која им е потребна за да си ја вршат својата работа. И тие се во право.

Со чепкање во актуелните технологии хакерите добиваат идеи за следните генерации. Сопствениците на интелектуалните права можеби ќе кажат „Не благодарам, не ни треба надворешна помош“. Но ќе згрешат. Новите генерации на компјутерски технологии многу почесто се развиени од аутсајдери.

Во 1977 некоја група во IBM сигурно развиваше нешто што тие очекуваа дека ќе биде следната генерација на бизнис-компјутер. Згрешија. Новата генерација на бизнис-компјутери беше развивана на комплетно различни идеи од двајца долгокоси момци кои се викаа Стив, во гаража во Лос Алтос. Отприлика во исто време, моќниците соработуваа на развојот на официјалната следна генерација на оперативни системи, Multics. Но двајца момци сметаа дека Мултикс е премногу комплексен и создадоа свој оперативен систем. Го крстија Unix како шега на сметка на Multics.

Последниот закон за интелектуална сопственост наметна ограничувања без преседан за таквите чепкања кои водат кон нови идеи. Во минатото конкурентот можеше да користи патенти за да спречи продавање на копија од нешто што тој го направил, но не можеше да спречи расклопување за некој да види како работи. Најновите закони го направија тоа расклопување криминал. Како можеме да развиеме нови технологии кога неможе да ги проучуваме постоечките за да разбереме како да ги подобриме?

Иронично, хакерите си го предизвикаа ова самите. Компјутерите се одговорни за проблемот. Контролните системи во машините порано беа механички: запчаници и рачки и сајли. Сѐ почесто, паметот (а со тоа и вредноста) на продуктите е во форма на софтвер. Под ова се подразбира софтвер во општа смисла т.е. податоци. Песна на плоча е физички испечатена на пластиката. Песна на дискот на IPod е само складирана на него.

Податоците по дефиниција се лесни за копирање. А Интернет овозможува копиите лесно да се дистрибуираат. Според тоа не е ни чудо што компаниите за плашат. Но, како што често се случува, стравот им го поматува расудувањето. Владата реагираше со драконски закони за заштита на интелектуалната сопственост. Веројатно мислат добро. Но можеби нема да разберат дека со таквите закони прават повеќе лошо отколку добро.

Зошто програмерите толку жестоко се спротиствавуваат на овие закони? Ако бев законодавец, ќе бев заинтересиран за оваа мистерија - од истата причина поради која, ако бев фармер и одеднаш една вечер слушнев како кокошките вреват во кокошарникот, ќе сакав да отидам таму и да видам што се случува. Хакерите не се глупави, а едногласноста е многу ретка во овој свет. Значи ако тие сите вреват, можеби нешто не е во ред.

Можно ли е таквите закони, наменети да ја заштитат Америка, всушност да ѝ наштетат? Размислете за ова. Има нешто многу американско во тоа Фејнман да пробива сефови за време на проектот Менхетен. Тешко може да се замисли дека надлежните би имале смисла за хумор кога тие работи би се случувале во Германија во тоа време. Можеби не е случајност.

Хакерите се непослушни. Тоа е сржта на хакирањето. Исто така е и сржта на американизмот. Не е случајност дека Силиконската долина се наоѓа во Америка, а не во Франција, или Германија, или Англија, или Јапонија. Во тие земји луѓето бојат во обележаниот простор и не излегуваат од линиите.

Живеев извесно време во Фиренца. Но после неколку месеци сфатив дека тоа што несвесно се надевав дека ќе го најдам се наоѓаше таму од каде што дојдов. Причината зошто Фиренца е позната е дека во 1450, таа беше Њу Јорк. Во 1450 Фиренца беше полна со турбулентни и амбициозни луѓе што сега се наоѓаат во Америка. (Па се вратив во Америка.)

Америка има предност затоа што има соодветна атмосфера за вистинската непослушност - односно е дом не само за паметните, туку и за сезнајковците. А хакерите се недвосмислено сезнајковци. Да имавме државен празник, тоа би бил 1 Април. Кажува многу за нашата работа, фактот дека користиме ист збор и за генијално и катастрофално лошо решение. Кога ќе изнајдеме едно такво решение не сме секогаш 100% сигурни каква е ситуацијата. Но сѐ додека ја има вистинската доза на погрешност, тоа е добар знак. Чудно е како луѓето мислат дека програмирањето е методично и прецизно. Компјутерите се методични и прецизни. Хакирањето е нешто што се прави со весела насмевка.

Во овој наш свет некои од најкарактеристичните решенија не се далеку од практични шеги. IBM без сомнеж бил изненаден од последиците од договорот за лиценцирање на DOS, исто како и хипотетичкиот противник веројатно е изненаден кога Мајкл Рабин решава проблем редефинирајќи го во таков што е полесен за решавање.

Сезнајковците мора да развијат чувство за тоа со колку можат да се извлечат. Во последно време хакерите почуствуваа промена во атмосферата. Во последно време не се гледа добро на хакерството.

За хакерите последното стегање на граѓанските права изгледа особено морничаво. Тоа мора да ги мистифицира и аусајдерите. Зошто мора ние да се грижиме особено за граѓанските права? Зошто програмерите, повеќе од забарите, продавачите или градинарите?

Дозволете ми да го претставам случајот на начин на кој власта би го ценела. Граѓанските права не се само украс или невообичаена американска традиција. Граѓанските права ги збогатуваат државите. Ако се направи график од БДП и граѓанските права ќе се забележи дефинитивен тренд. Можно ли е граѓанските права да се причината, наместо само ефект? Мислам да. Мислам дека општество во кое луѓето можат да кажат тоа што сакаат исто така ќе се стреми да биде општество во кое победуваат најефикасните решенија, наместо тие спонзорирани од влијателни луѓе. Авторитарните држави стануваат корумпирани; корумпираните држави стануваат сиромашни; а сиромашните држави се слаби. Ми изгледа дека важи кривата на Лафер за моќта на владата, како и за даночните приходи. Во најмала рака, изгледа веројатно дека би било глупаво да се експериментира за да се дознае. За разлика од високите даночни стапки, не можеш да се вратиш од тоталитаризмот ако излезе дека е грешка.

Заради тоа хакерите за загрижени. Доколку владата ги шпиунира луѓето не значи дека програмерите ќе пишуваат полош код. Евентуално тоа води кон свет во кој лошите идеи победуваат. Поради тоа што ова е толку важно на хакерите, тие се особено осетливи. Можат да го почуствуваат доаѓањето на тоталитаризмот од далечина, исто како што животните го чуствуваат доаѓањето на бура.

Би било иронично ако, како што се плашат хакерите, излезе дека последните мерки наменети за заштита на националната безбедност и интелектуална сопственост се проектил насочен кон тоа што ја прави Америка успешна. Но нема да биде првпат мерки превземени во панична состојба да го имаат спротивниот ефект.

Има нешто што се вика американство. Живеењето во странство најдобро ќе те научи на тоа. И ако сакаш да дознаеш дали нешто ќе го негува или уништи тој квалитет, би било тешко да се најде подобра целна група од хакерите, затоа што тие се поблиску од која било друга група што ја знам јас, го претставуваат тој квалитет. Веројатно поблиску од луѓето што ја раководат нашата влада, кои со нивните говори за патриотизам повеќе ме потсетуваат на Ришеље или Мазарин, отколку на Томас Џеферсон или Џорџ Вашингтон.

Кога ќе го прочитате она што основачките татковци имале да го кажат за себе, тие звучат повеќе како хакери. „Духот на отпорот кон владата“, напишал Џеферсон, „е толку важен во некои ситуации, што јас би сакал да живее засекогаш“.

Замислете некој американски претседател да го каже тоа денеска. Како забелешките на слободоумна стара баба, зборовите на основачите ги посрамуваат генерациите на нивните помалку уверливи наследници. Тие нѐ потсетуваат од каде доаѓаме. Тие нѐ потсетуваат дека луѓето кои ги кршат правилата се изворот на американската моќ и богатство.

Тие што се на позиција да ги наметнат правилата природно сакаат тие да се почитуваат. Но бидете внимателни што посакувате. Можеби и ќе го добиете.

NSND/2010/Белград

2010-05-27T10:53:32Z

Bobibobi: /* Кој иде */ Уфо не доаѓа, веројатно само комбето ќе оди

Пролетниот НСНД во Белград е на 29 и 30 мај
== Програма ==
не се знае. по обичај на лицу места :).

ама ќе се оди во кафана сигурно :)

Договарањето:
http://www.nsnd.org/
http://groups.google.com/group/nistasenecedogoditi

== Трошоци ==
* комбе рент-а-кар 231€ за 8 луѓе, тоа е 28€ по човек
* за 80 литра дизел, уште по 10€
* за спиење 10€ од ноќ по човек во [http://www.hostelcitycenterbelgrade.com/ City Center] hostel
* плус за храна кој колку сака

* ако се оди со бус, тоа е 10 еур помалку за превоз и 10 еур помалку за спиење (дека е само 1 вечер).

== Кој иде ==

{| border="1"
!colspan="2"|Превоз
|-
|rowspan="8"|Комбе
|Дамјан
|-
|Тања
|-
|Новица
|-
|Невенка
|-
|Дарко
|-
|Маре
|-
|Стама
|-
|Алекс
|-
|rowspan="3"|Кола?
|Боби
|-
|Золтан
|-
|Владан
|}

== Кој не иде ==
*Drunky
*New1
*Илин
*Dalybr
*Баже

[[Категорија:НСНД]]

Значење на зборот Хакер

2010-05-27T10:10:39Z

Bobibobi:

April 2004 (http://www.paulgraham.com/gba.html)

За пошироката јавност терминот „хакер“ означува некој што пробива компјутери. Во програмерските кругови „хакер“ означува добар програмер. Овие две значења се поврзани. За програмерите „хакер“ значи мајстворсво во најбуквалната смисла: некој што може да го натера компјутерот да прави тоа што тој сака - без разлика дали компјутерот го сака тоа или не.

Да се зголеми забуната именката „хакирање“ исто така има две значења. Може да биде комплимент или навреда. Се вика хакирање кога ќе се направи нешто на неелегантен начин. Но кога ќе направиш нешто на интелигентен начин за некако да го победиш системот, тоа исто така се вика „хакирање“. Терминот се користи почесто во првата смисла, веројатно затоа што неелегантните решенија се многу почести од генијалните.

Верувале или не, двете значења на зборот „хакирање“ се исто така поврзани. Неелегантните и креативните решенија имаат нешто заедничко: ги прекршуваат правилата.

Хакирањето ги предходи компјутерите. Додека работел на проектот Менхетен, Ричард Фејнман се занимавал со пробивање во сефови кои содржеле тајни документи. Оваа традиција продолжува и денеска. Кога бевме на постдипломски студии, еден пријател хакер кој поминуваше премногу време во MIT имаше свој личен сет за отворање на брави (моментално води хеџ фонд, не баш неповрзана корпорација).

Некогаш е тешко да се објасни на властите зошто би сакале да ги прави овие работи. Друг мој пријател еднаш имаше проблеми со власта поради пробивање во компјутери. Ова од неодавна е декларирано како криминал и ФБИ увидоа дека нивните вообичаени истражни постапки не функционираат. Полициската истрага очигледно започнува со мотив. Најчестите мотиви се: дрога, пари, секс, освета. Интелектуалната љубопитност не беше еден од мотивите на листата на FBI. Навистина, целиот концепт им изгледаше непознат.

Тие што се на позиција на авторитет имаат тенденција да бидат вознемирени од општиот хакерски став на непослушност. Но оваа непослушност е нуспродукт од квалитетите што ги прават добри програмери. Тие можеби се потсмеваат на директорот за генеричките корпоративни говори, но тие се постсмеваат исто така и на некој кој им кажува дека некој проблем неможе да се реши. Потисни го едниот , ќе го потиснеш и другиот.

На овој став понекогаш може да му се влијае. Понекогаш младите програмери ги забележуваат ексцентрицизмите на еминентните хакери и одлучуваат да прифатат некои од нив за да изгледаат попаметни. Ваквото симулирање е повеќе од вознемирувачко; ваквиот бодлив став на овие позери всушност го успорува процесот на иновација.

И покрај нивните непријатни ексцентричности, непослушниот став на хакерите е всушност квалитет. Би сакал неговата предност да е подобро разбрана.

На пример, претпоставувам дека луѓето во Холивуд се едноставно мистифицирани од ставот на хакерите во врска со авторските права. Тие се непрекината тема на дискусија на Slashdot. Но зошто треба луѓето кои ги програмираат компјутерите да се загрижени за баш за авторските права?

Делумно бидејќи некои компании користат механизми да го спречат копирањето. Покажи му на некој хакер брава и првата помисла е како да се отвори таа брава. Но има и поголема причина зошто хакерите се загрижени од мерките како авторски права и патенти. Тие гледаат зголемени агресивни мерки за заштита на „интелектуалната сопственост“ како закана за интелектуалната слобода која им е нив потребна за да си ја вршат својата работа. И тие се во право.

Со чепкање во актуелните технологии хакерите добиваат идеи за следната генерација. Не благодарам можеби ќе кажат сопствениците на интелектуалните права, не ни треба надворешна помош. Но ќе погрешат. Новите генерации на компјутерски технологии многу почесто се развиени од аутсајдери.

Во 1977 немаше сомнеж дека некоја група во IBM развива нешто што тие очекуваа дека ќе биде следната генерација на бизнис компјутер. Погрешија. Новата генерација на бизнис компјутери беше развивана на комплетно различни линии од двајца долгокоси момци кои се викаа Стив во гаража во Лос Алтос. Отприлика во исто време, моќниците соработуваа на развојот на официјалната следна генерација на оперативни системи, Multics. Но овие двајца момци сметаа дека Мултикс е премногу комплексен и создадоа свој оперативен систем. Го крстија Unix како шега референцирана на Multics.

Последниот закон за интелектуална сопственост наметна ограничувања без преседан за таквите чепкања кои водат кој нови идеи. Во минатото конкурентот можеше да користи патенти за да те спречи во продавање на копија од нешто што тој го направил, но неможеше да те спречи да го расклопиш за да видиш како работи. Најновите закони го направија тоа расклопување криминал. Како можеме да развиеме нови технологии кога неможе да ги проучуваме постоечките за да разбереме како да ги подобриме?

Иронично, хакерите си го предизвикаа ова самите. Компјутерите се одговорни за проблемот. Контролните системи во машините порано беа механички: запчаници и рачки и сајли. Се почесто, паметот (а со тоа и вредноста) на продуктите е во форма на софтвер. Под ова се подразбира софтвер во општа смисла т.е. податоци. Песна на плоча е физички испечатена на пластиката. Песна на дискот на IPod едноставно е само складирана на него.

Податоците по дефиниција се лесни за копирање. Интернетот овозможува копиите лесно да се дистрибуираат. Според тоа не е ни чудо што компаниите за плашат. Но, како што често е случајот, стравот им го поматува расудувањето. Владата реагираше со драконски закони за заштита на интелектуалната сопственост. Веројатно мислеа добро. Но можеби нема да разберат дека со таквите закони прават повеќе лошо отколку добро.

Зошто програмерите толку жестоко се спротиствавуваат на овие закони? Ако бев законодавец, ќе бев заинтересиран за оваа мистерија - од истата причина поради која, ако бев фармер и одеднаш една вечер слушнав како кокошките галамат во кокошарникот, ќе сакав да отидам таму и да видам што се случува. Хакерите не се глупави, а едногласноста е многу ретка во овој свет. Значи ако тие сите галамат, можеби нешто недостасува.

Можно ли е да таквите закони, наменети да ја заштитат Америка, всушност ќе и наштетат? Размислете за ова. Има нешто многу американско кога Фејнман ги пробива сефовите за време на проектот Менхетен. Тешко може да се замисли дека надлежните би имале смисла за хуморе кога тие работи би се случувале во Германија во тоа време. Можеби не е случајност.

Хакерите се непослушни. Тоа е сржта на хакирањето. Исто така е и сржта на американизмот. Не е случајност дека Силиконската Долина се наоѓа во Америка, а не во Франција, или Германија, или Англија, или Јапонија. Во тие земји луѓето бојат во обележаниот простор и не излегуваат од линиите.

Живеев извесно време во Фиренца. Но после неколку месеци сфатив дека тоа што несвесно се надевав дека ќе го најдам се наоѓаше таму од каде што дојдов. Причината зошто Фиренца е позната е дека во 1450, беше Њу Јорк. Во 1450 Фиренца беше полна со турбулентни и амбициозни луѓе што сега се наоѓаат во Америка. (Па се вратив во Америка.)

Америка има предност затоа што има соодветна атмосфера за вистинската непослушност - односно е дом не само за паметните, туку и за smart-alecks. А хакерите се недвосмислено smart-alecks. Ако имаме државен празник, тоа би бил 1ви Април. Кажува многу за нашата работа, фактот дека користиме ист збор и за генијална и катастрофално безвезна ситуација. Кога ќе се најдеме во една таква ситуација не сме секогаш 100% сигурни каква е ситуацијата. Но се додека е доволно погрешна, тоа е добар знак. Чудно е како луѓето мислат дека програмирањето е методично и претцизно. Компјутерите се методични и претцизни. Хакирањето е нешто што се прави со весела насмевка.

Во овој наш свет некои од најкарактеристичните решенија не се имуни на праткични шеги. IBM без сомнеж беше изненаден од последиците од договорот за лиценцирање на DOS, исто како и хипотетичкиот противник веројатно е кога Мајкл Рабин решава проблем редефинирајќи во некој што е полесен за решавање.

Smart-alecks мора да развијат чувство за тоа со колку можат да се извлечат. Во последно време хакерите почуствуваа промена во атмосферата. Во последно време не се гледа добро на хакерството.

За хакерите последното стегање на граѓанските права изгледа особено морничаво. Тоа мора да ги мистифицира и аусајдерите. Зошто мора ние да се грижиме за граѓанските права? Зошто програмерите, повеќе од забарите, продавачите или градинарите?

Дозволете ми да го претставам случајот на начин на кој власта би го ценела. Граѓанските права не се само украс или невообичаена американска традиција. Граѓанските права ги збогатуваат државите. Ако се направи график од БДП и граѓанските права ќе се забележи дефинитивен тренд. Можно ли е граѓанските права да се причината, наместо само ефект? Мислам да. Мислам дека општество во кое луѓето можат да кажат тоа што сакаат исто така ќе се стреми да биде општество во кое најефикасните решенија победуваат, наместо тие спонзорирани од влијателни луѓе. Авторитарните држави стануваат корумпирани; корумпираните држави стануваат сиромашни; сиромашните држави стануваат слаби. Ми изгледа дека важи кривата на Лафер за моќта на владата, како и за даночните приходи. Во најмала рака, изгледа веројатно дека би било глупаво да се експериментира за да се дознае. За разлика од високите даночни стапки, неможеш да го вратиш тоталитаризмот ако излезе дека е грешка.

Заради тоа хакерите за загрижени. Доколку владата ги шпиунира луѓето не значи дека програмерите ќе пишуваат полош код. Евентуално води кон свет во кој лошите идеи победуваат. Поради тоа што ова е толку важно на хакерите, тие се особено осетливи. Можат да го почуствуваат доаѓањето на тоталитаризмот од далечина, исто како и животните го чуствуваат доаѓањето на бура.

Би било иронично ако, како што хакерите се плашат, последните мерки наменети за заштита на националната безбедност и интелектуална сопственост излезе да биде ракета насочена кон тоа што ја прави Америка успешна. Но нема да биде првпат мерки превземени во панична состојба го имаат спротивниот ефект.

Има една работа како Американство. Живеењето во странство најдобро ќе те научи на тоа. И ако сакаш да дознаеш дали нешто ќе го негува или уништи тој квалитет, ќе биде тешко да се најде подобра фокус група од хакерите, затоа што тие се поблиску од која било друга група што јас знам што го претставуваат тој квалитет.

Кога ќе го прочитате она што основачките татковци имале да кажат за себе, тие звучат повеќе како хакери. „Духот на отпорот кон владата“, напишал Џеферсон, „е толку важно во некои ситуации, што јас сакам секогаш да живее“.

Замислете некој американски претседател да го каже тоа денеска. Како забелешките на слободоумна стара баба, зборовите на основачите ги посрамиле генерациите на нивните помалку уверливи/сигурни наследници. Тие не потсетуваат од каде доаѓаме. Тие не потсетуваат дека луѓето кои ги кршат правилата се изворот на американската моќ и богатство.

Тие што се на позиција да ги наметнат правилата природно сакаат тие да се почитуваат. Внимателно што посакувате. Можеби ќе го добиете.

Значење на зборот Хакер

2010-05-27T10:09:25Z

Bobibobi: Иницијален внес на оригиналниот текст од Илин

= Значење на зборот „Хакер“ =

April 2004 (http://www.paulgraham.com/gba.html)

За пошироката јавност терминот „хакер“ означува некој што пробива компјутери. Во програмерските кругови „хакер“ означува добар програмер. Овие две значења се поврзани. За програмерите „хакер“ значи мајстворсво во најбуквалната смисла: некој што може да го натера компјутерот да прави тоа што тој сака - без разлика дали компјутерот го сака тоа или не.

Да се зголеми забуната именката „хакирање“ исто така има две значења. Може да биде комплимент или навреда. Се вика хакирање кога ќе се направи нешто на неелегантен начин. Но кога ќе направиш нешто на интелигентен начин за некако да го победиш системот, тоа исто така се вика „хакирање“. Терминот се користи почесто во првата смисла, веројатно затоа што неелегантните решенија се многу почести од генијалните.

Верувале или не, двете значења на зборот „хакирање“ се исто така поврзани. Неелегантните и креативните решенија имаат нешто заедничко: ги прекршуваат правилата.

Хакирањето ги предходи компјутерите. Додека работел на проектот Менхетен, Ричард Фејнман се занимавал со пробивање во сефови кои содржеле тајни документи. Оваа традиција продолжува и денеска. Кога бевме на постдипломски студии, еден пријател хакер кој поминуваше премногу време во MIT имаше свој личен сет за отворање на брави (моментално води хеџ фонд, не баш неповрзана корпорација).

Некогаш е тешко да се објасни на властите зошто би сакале да ги прави овие работи. Друг мој пријател еднаш имаше проблеми со власта поради пробивање во компјутери. Ова од неодавна е декларирано како криминал и ФБИ увидоа дека нивните вообичаени истражни постапки не функционираат. Полициската истрага очигледно започнува со мотив. Најчестите мотиви се: дрога, пари, секс, освета. Интелектуалната љубопитност не беше еден од мотивите на листата на FBI. Навистина, целиот концепт им изгледаше непознат.

Тие што се на позиција на авторитет имаат тенденција да бидат вознемирени од општиот хакерски став на непослушност. Но оваа непослушност е нуспродукт од квалитетите што ги прават добри програмери. Тие можеби се потсмеваат на директорот за генеричките корпоративни говори, но тие се постсмеваат исто така и на некој кој им кажува дека некој проблем неможе да се реши. Потисни го едниот , ќе го потиснеш и другиот.

На овој став понекогаш може да му се влијае. Понекогаш младите програмери ги забележуваат ексцентрицизмите на еминентните хакери и одлучуваат да прифатат некои од нив за да изгледаат попаметни. Ваквото симулирање е повеќе од вознемирувачко; ваквиот бодлив став на овие позери всушност го успорува процесот на иновација.

И покрај нивните непријатни ексцентричности, непослушниот став на хакерите е всушност квалитет. Би сакал неговата предност да е подобро разбрана.

На пример, претпоставувам дека луѓето во Холивуд се едноставно мистифицирани од ставот на хакерите во врска со авторските права. Тие се непрекината тема на дискусија на Slashdot. Но зошто треба луѓето кои ги програмираат компјутерите да се загрижени за баш за авторските права?

Делумно бидејќи некои компании користат механизми да го спречат копирањето. Покажи му на некој хакер брава и првата помисла е како да се отвори таа брава. Но има и поголема причина зошто хакерите се загрижени од мерките како авторски права и патенти. Тие гледаат зголемени агресивни мерки за заштита на „интелектуалната сопственост“ како закана за интелектуалната слобода која им е нив потребна за да си ја вршат својата работа. И тие се во право.

Со чепкање во актуелните технологии хакерите добиваат идеи за следната генерација. Не благодарам можеби ќе кажат сопствениците на интелектуалните права, не ни треба надворешна помош. Но ќе погрешат. Новите генерации на компјутерски технологии многу почесто се развиени од аутсајдери.

Во 1977 немаше сомнеж дека некоја група во IBM развива нешто што тие очекуваа дека ќе биде следната генерација на бизнис компјутер. Погрешија. Новата генерација на бизнис компјутери беше развивана на комплетно различни линии од двајца долгокоси момци кои се викаа Стив во гаража во Лос Алтос. Отприлика во исто време, моќниците соработуваа на развојот на официјалната следна генерација на оперативни системи, Multics. Но овие двајца момци сметаа дека Мултикс е премногу комплексен и создадоа свој оперативен систем. Го крстија Unix како шега референцирана на Multics.

Последниот закон за интелектуална сопственост наметна ограничувања без преседан за таквите чепкања кои водат кој нови идеи. Во минатото конкурентот можеше да користи патенти за да те спречи во продавање на копија од нешто што тој го направил, но неможеше да те спречи да го расклопиш за да видиш како работи. Најновите закони го направија тоа расклопување криминал. Како можеме да развиеме нови технологии кога неможе да ги проучуваме постоечките за да разбереме како да ги подобриме?

Иронично, хакерите си го предизвикаа ова самите. Компјутерите се одговорни за проблемот. Контролните системи во машините порано беа механички: запчаници и рачки и сајли. Се почесто, паметот (а со тоа и вредноста) на продуктите е во форма на софтвер. Под ова се подразбира софтвер во општа смисла т.е. податоци. Песна на плоча е физички испечатена на пластиката. Песна на дискот на IPod едноставно е само складирана на него.

Податоците по дефиниција се лесни за копирање. Интернетот овозможува копиите лесно да се дистрибуираат. Според тоа не е ни чудо што компаниите за плашат. Но, како што често е случајот, стравот им го поматува расудувањето. Владата реагираше со драконски закони за заштита на интелектуалната сопственост. Веројатно мислеа добро. Но можеби нема да разберат дека со таквите закони прават повеќе лошо отколку добро.

Зошто програмерите толку жестоко се спротиствавуваат на овие закони? Ако бев законодавец, ќе бев заинтересиран за оваа мистерија - од истата причина поради која, ако бев фармер и одеднаш една вечер слушнав како кокошките галамат во кокошарникот, ќе сакав да отидам таму и да видам што се случува. Хакерите не се глупави, а едногласноста е многу ретка во овој свет. Значи ако тие сите галамат, можеби нешто недостасува.

Можно ли е да таквите закони, наменети да ја заштитат Америка, всушност ќе и наштетат? Размислете за ова. Има нешто многу американско кога Фејнман ги пробива сефовите за време на проектот Менхетен. Тешко може да се замисли дека надлежните би имале смисла за хуморе кога тие работи би се случувале во Германија во тоа време. Можеби не е случајност.

Хакерите се непослушни. Тоа е сржта на хакирањето. Исто така е и сржта на американизмот. Не е случајност дека Силиконската Долина се наоѓа во Америка, а не во Франција, или Германија, или Англија, или Јапонија. Во тие земји луѓето бојат во обележаниот простор и не излегуваат од линиите.

Живеев извесно време во Фиренца. Но после неколку месеци сфатив дека тоа што несвесно се надевав дека ќе го најдам се наоѓаше таму од каде што дојдов. Причината зошто Фиренца е позната е дека во 1450, беше Њу Јорк. Во 1450 Фиренца беше полна со турбулентни и амбициозни луѓе што сега се наоѓаат во Америка. (Па се вратив во Америка.)

Америка има предност затоа што има соодветна атмосфера за вистинската непослушност - односно е дом не само за паметните, туку и за smart-alecks. А хакерите се недвосмислено smart-alecks. Ако имаме државен празник, тоа би бил 1ви Април. Кажува многу за нашата работа, фактот дека користиме ист збор и за генијална и катастрофално безвезна ситуација. Кога ќе се најдеме во една таква ситуација не сме секогаш 100% сигурни каква е ситуацијата. Но се додека е доволно погрешна, тоа е добар знак. Чудно е како луѓето мислат дека програмирањето е методично и претцизно. Компјутерите се методични и претцизни. Хакирањето е нешто што се прави со весела насмевка.

Во овој наш свет некои од најкарактеристичните решенија не се имуни на праткични шеги. IBM без сомнеж беше изненаден од последиците од договорот за лиценцирање на DOS, исто како и хипотетичкиот противник веројатно е кога Мајкл Рабин решава проблем редефинирајќи во некој што е полесен за решавање.

Smart-alecks мора да развијат чувство за тоа со колку можат да се извлечат. Во последно време хакерите почуствуваа промена во атмосферата. Во последно време не се гледа добро на хакерството.

За хакерите последното стегање на граѓанските права изгледа особено морничаво. Тоа мора да ги мистифицира и аусајдерите. Зошто мора ние да се грижиме за граѓанските права? Зошто програмерите, повеќе од забарите, продавачите или градинарите?

Дозволете ми да го претставам случајот на начин на кој власта би го ценела. Граѓанските права не се само украс или невообичаена американска традиција. Граѓанските права ги збогатуваат државите. Ако се направи график од БДП и граѓанските права ќе се забележи дефинитивен тренд. Можно ли е граѓанските права да се причината, наместо само ефект? Мислам да. Мислам дека општество во кое луѓето можат да кажат тоа што сакаат исто така ќе се стреми да биде општество во кое најефикасните решенија победуваат, наместо тие спонзорирани од влијателни луѓе. Авторитарните држави стануваат корумпирани; корумпираните држави стануваат сиромашни; сиромашните држави стануваат слаби. Ми изгледа дека важи кривата на Лафер за моќта на владата, како и за даночните приходи. Во најмала рака, изгледа веројатно дека би било глупаво да се експериментира за да се дознае. За разлика од високите даночни стапки, неможеш да го вратиш тоталитаризмот ако излезе дека е грешка.

Заради тоа хакерите за загрижени. Доколку владата ги шпиунира луѓето не значи дека програмерите ќе пишуваат полош код. Евентуално води кон свет во кој лошите идеи победуваат. Поради тоа што ова е толку важно на хакерите, тие се особено осетливи. Можат да го почуствуваат доаѓањето на тоталитаризмот од далечина, исто како и животните го чуствуваат доаѓањето на бура.

Би било иронично ако, како што хакерите се плашат, последните мерки наменети за заштита на националната безбедност и интелектуална сопственост излезе да биде ракета насочена кон тоа што ја прави Америка успешна. Но нема да биде првпат мерки превземени во панична состојба го имаат спротивниот ефект.

Има една работа како Американство. Живеењето во странство најдобро ќе те научи на тоа. И ако сакаш да дознаеш дали нешто ќе го негува или уништи тој квалитет, ќе биде тешко да се најде подобра фокус група од хакерите, затоа што тие се поблиску од која било друга група што јас знам што го претставуваат тој квалитет.

Кога ќе го прочитате она што основачките татковци имале да кажат за себе, тие звучат повеќе како хакери. „Духот на отпорот кон владата“, напишал Џеферсон, „е толку важно во некои ситуации, што јас сакам секогаш да живее“.

Замислете некој американски претседател да го каже тоа денеска. Како забелешките на слободоумна стара баба, зборовите на основачите ги посрамиле генерациите на нивните помалку уверливи/сигурни наследници. Тие не потсетуваат од каде доаѓаме. Тие не потсетуваат дека луѓето кои ги кршат правилата се изворот на американската моќ и богатство.

Тие што се на позиција да ги наметнат правилата природно сакаат тие да се почитуваат. Внимателно што посакувате. Можеби ќе го добиете.

Хаклаб/Проекти

2010-05-08T18:10:35Z

Bobibobi: PCB Making

== GPXE мрежни карта ==

Мрежни карти со GPXE софтверот за мрежно бутирање. Мрежни карти со место за boot chip веќе имаме, но ќе ни требаат EEPROM-и. Може 27C256, 27C512 или 27C010 (256Kbit, 512Kbit и 1Mbit соодветно). Image-от ќе го генерираме на http://rom-o-matic.net/

== LED дисплеј ==

LED дисплеј кој ќе го покажува најновиот статус од твитер. Arduino проект. Ќе ни требаат црвени диоди.. Многу. Можеби и hcf4094 serial-to-paralel шифтери.

== Робот ==

Некаков :) .. можеби за тепање

== X300 на Ubuntu 10.04 ==

Да ги проработиме ncomputing x300 мулти-терминал картиците на некое поново Ubuntu (идеално на 10.04 LTS)

== Систем за производство на печатени плочки ==

Сега за сега може со метода на трансфер на тонер, а може да се преправи некој печатач директно да печати на плочката (има варијанти и за инкџет и за ласерски)

NSND/2010/Штип

2010-03-12T07:55:40Z

Bobibobi:

Настанот ќе се одвива отприлика вака:
* трае 2 дена, 20ти и 21ви март
* се преспива во штип - детали за тоа покасно
* саботата ваљда до 11/12 би стигнале во Штип и би почнале

* на почеток, запознавање,
* може да се почне со „за 2с.мк, Сподели Знаење, хаклабот во Скопје, другите хаклаби шо ги знаеме, НСНД што е слично но во ex-YU“
* после идеме за GNU и слободен софтвер и слободна култура
* па пауза (сендвич нешто ова она)
* па идеме со неколку предавања од програмата .. понатаму ќе се договориме кои точно ќе бидат
* и на крај сите идеме да јадеме пастрјмајлија :)

* во неделата почнуваме (порано?) или со презентации или со нешто попрактично, инсталирање ова-она, workshop-и, хакирање
* и тоа би го договорил вечерта на пастрмајлија :)
* може и мини-install фест да се направи (но паралелно со другите ствари)

== Место на одвивање ==

Значи локацијата е СОУ „Коле Нехтенин“, средното училиште при влезот од Штип, спроти рестрантот Нецко2, а пред Педагошкиот факултет. По визуелно :

http://www.wikimapia.org/#lat=41.7476224&lon=22.182405&z=16&l=0&m=b

'''Просторија'''

За просторија има 2 опции, училница со околу 50тина места или пак училишниот хол со над 120 места. Најпоследна одлука е да се искористи училницата.

== Смештај во Штип ==

Досега е зборено со неколку хотели/мотели. Во хотел Оаза преноќевањето е 1500 денари што е премногу. Правено е муабет со хотел Ваго каде што има понуда за 900 денари од вечер со вклучен доручек. Останува да се виде уште со неколку хотели/мотели.

== Кој/Што/Како ==

Дамјан (има кола):
python, openwrt, arduino (со алекс) - опционално: couchdb, git, erlang-irc-bot

Алекс (Штип) : Arduino (со Дамјан), Општо за компајлирање под Линукс, Снаоѓање во терминал ?

Арангел (има кола):
ако го интересира некој нешто од linux систем администрација, нека ми пише да спремам нешто. (Алекс: Мене би ме интересирало бекап под Линукс за веб сервери, бази и такви ствари)

Божидар (има кола): локализација?

Проблеми и решенија

2008-11-03T12:37:39Z

Bobibobi: Корекција на „Изгубен Bootloader...“, MBR не Е /dev/sda, туку само првиот сектор

= USB под Slackware Linux =

'''Проблем:''' Честопати новите корисници на [[Slackware]] [[GNU/Linux|Linux]] наидуваат на проблеми поради едноставноста на системот. [[Slackware]] стандардно со „него носи“ hotplug систем за детекција на хардвер и доделување на модули за „комуникација“ на релација уред<-->[[јадро]]. За разлика од другите дистрибуции, [[Slackware]] нема автоматско извршување на одредени акции откако некој хардвер ќе биде препознаен. Пример за тоа би било, го ставете USB стикот во USB портата, и системот треба да направи две работи:

* да истакне икона на Работната површина (Desktop);
* да ве праша што сакате да правите со ново-детектираниот уред;

[[Slackware]] не го прави ни едното, ни другото. Не дека не може, тој го препознава хардверскиот уред речиси секогаш, што може и сами да го увидите доколку пред да го ставите USB уредот во USB портата, во конзола напишете:

# su
# tail -f /var/log/messages

Ова ќе ви каже на која порта е забележан нов уред, каде е асоциран и можеби кој модул е искористен за потребата. Значи [[GNU/Linux|Linux]] сето тоа го прави во нецела секунда.

'''Решение:''' Битно е да се знае /dev/-от на кој уредот се асоцира. Ако тоа е /dev/sda1 (со USB најчесто се врзува /dev/sdaX, каде X е број од 0-...), одете во конзола и пишете:

# mkdir /mnt/usbstick
# mount /dev/sda1 /mnt/usbstick

Со ова „рачно“ монтирање имате содржина на USB стикот во директориумот /mnt/usbstick (види [[Датотечен систем]]).

Но дали ова треба да го правите на секое при ставање на USB стикот во USB портата? Не, јас тоа го правам со додавање на линија во /etc/fstab (датотека) за USB уредот. Значи, како root отворете /etc/fstab. Најдолу додадете (не бришете/изменувајте ништо што веќе постои таму):

/dev/sda1 /mnt/usbstick vfat user,noauto,rw 0 0

Зачувајте ја датотеката. Потоа може да пристапите кон USB уредот преку Storage од Работната површина (Desktop). ВНИМАВАЈТЕ: За да се зачува содржината на уредот која би ја префрлувале, правилно, направете десен клик врз иконата за USB Уредот и кликнете Safely Unmount.

Исто така, може да го натерате системот да извршува одредени акции кога ќе препозане некој тип на хардвер. За тоа ќе пишуваме подоцна.

= Ажурирање на кернелот на Slackware =

'''Проблем:''' Стандарден кернел што [[Slackware]] го има е некоја последна верзија на серијата 2.4. Тоа некаде предизвикува повеќе проблеми отколку што решава. Зошто има верзија 2.4? Некои велат дека се работи за компатибилност со стар хардвер, некои велат дека напротив 2.6 поддржува повеќе хардверски компоненти, некои велат дека 2.4 е поедноставен што одговара со полисата на Patrick. Како и да е, на второто ЦД имате пакетчиња со нов кернел (најнов за верзијата што ја имате).

'''Решение:''' Ставете го второто ЦД во уредот. Одете во конзола:

# su
# mount /mnt/cdrom [или како и да е]
# cd /mnt/cdrom/testing/packages/linux-2.6*/
# installpkg *.tgz

Ќе се инсталираат 5 пакети: '''alsa-driver, kernel-headers, kernel-modules, kernel-generic и kernel-source'''. Последниов не дека ви е страшно потребен, но имајте го инсталиран (зема ~40 МБ).

Потоа одите во /boot/ и правите initrd за новиот кернел. Ако имате reiserfs датотечен систем, извршете ја следнава команда:

# mkinitrd -c -k 2.6.7 -m reiserfs

немам пробано доколку наместо reiserfs напишете ext2 или ext3, но пробајте за секој случај може да „фати“. Ако не оди, за ext3 напишете:

# mkinitrd -c -k 2.6.7 -m jbd:ext3 -f ext3 -r /dev/hdb3

За ext2 пишете ext2 на местото од ext3.

Следно, отворате /etc/lilo.conf (бидејќи стандарден бутер е Lilo, описот ќе е за него, ќе дополнам за GRUB другпат). Значи како root отворете /etc/lilo.conf и додадете на крајот од датотеката (не изменувајте ништо што веќе има во неа):

image = /boot/vmlinuz-generic-2.6.7 [за Кернел 2.6.7]
initrd = /boot/initrd.gz
root = /dev/hdaX [каде ви е [[Slackware]]? На hda2? наместо Х напишете 2 ]
label = Linux-new-kernel
read-only

После тоа, зачувајте ја даотеката и како root пишете:

# lilo

Рестартирајте.
Треба се да е во ред...

Најголем проблем би било правењето на initrd. Мој совет е да користите reiserfs или ext3 тип на партиција.

= Проблем со Davicom Semiconductor мрежни картички =

Проблемот се појави во [[SuSE]] 10.0. Во други дистрибуции или други верзии на [[SuSE]] овој проблем може да е решен. Начинот за решавање на проблемот е презентиран под [[SuSE]] [[Linux]].

'''Проблем:''' Доколку имате мрежна картичка од Davicom Semiconductor и имате [[SuSE]] Linux тогаш сигурно имате проблем со подесувањето на функционална LAN врска, што пак значи дека немате правилно конфигурирана ethernet картичка што „ќе ве вади“ на Интернет. Проблемот е во тоа што мрежната картичка не функционира со стандардните подесувања.

'''Решение:''' Во [[SuSE]], треба да вклучите [[YaST]] (од К-Мени или ГНОМ менито во System->YaST). Потоа од менито на левата страна Network Devices->Network Card. На прозорецот што ке се појави одберете ја мрежната картичка и кликнете на Edit. Потоа на Advanced->Hardware Details. Тука имате поле со наслов Module Name и во полето стои, како стандардно пронајден модул ''tulip''. Се што треба да направите е да го заменете со dmfe. Потоа на OK и Next и вашиот проблем е решен.

Проблемот и решението може да се применат и на други дистрибуции за оваа мрежна картица.

= KDE проблем со Мултимедија =

'''Проблем:''' Ако имате верзија на [[KDE]] 3.5.0/1 и ставите DVD во вашиот DVD Уред, [[KDE]] ќе ве праша што со дискот? Пример избирате ''Play the DVD with Kaffeine''. И [[Kaffeine]] ви јавува грешка дека ''system:/media/'' не постои. Тоа беше мала бубачка што постоеше се до последнава верзија на [[Kaffeine]]. Истото се случува и со [[Amarok]]. Значи, ако активирате mp3 или video датотеки од system:/media/hd*, тогаш се јавува проблем на непостоење на уред или датотека.

'''Решение:''' Под итно ажурирајте ја последната верзија на [[Kaffeine]] за вашата дистрибуција, а исто така инсталирајте и последна верзија на [[Amarok]].

= Изгубен Bootloader за GNU/Linux (GRUB/Lilo) =

Честопати после инсталација на други системи (пр. Windows) кои не се пријателски расположени кон други системи на компјутерот се губи избирачот за тоа кој систем да се пушти. На англиски тоа се вика Bootloader, и софтвер за таа намена е [[GRUB]] или [[Lilo]].

Ако го имате [[GNU/Linux]] инсталирано, а ви се пушта само Windows или друг систем, следете го упатството.

Најдете било какво живо ЦД од некоја GNU/Linux дистрибуција. Ќе земеме во предвид дека имате [[Ubuntu]] иако било која дистрибуција ќе заврши работа. Пуштете го системот од ЦД-то. Може да го пуштите во Init 3, без активирање на [[X.org]] серверот (графички режим) или да почекате да се активира стандардната работна околина што доаѓа со системот на ЦД-то ([[GNOME]], [[KDE]], итн.). Активирајте конзола.

# sudo su <<- за Ubuntu
# su <<- За други системи, по што ќе наведете лозинка, често 'root' или 'toor'.

Ќе земеме во предвид дека [[GNU/Linux]] дистрибуцијата која е инсталирана на вашиот компјутер, е инсталирана на втората партиција од првиот диск, значи /dev/hda2. MBR во *nix сe наоѓа на првиот сектор од /dev/hda, /dev/sda и сл. во зависност од типот на дискот.

Монтирајте ја /dev/hda2 партицијата во /media/hda2 (ако овој директориум не постои, креирајте го, ''mkdir /media/hda2''):

# mount -o rw,dev /dev/hda2 /media/hda2

Ако оваа команда јави грешка дека системот веќе е монтиран, додадете го зборот 'remount' пред 'rw':

# mount -o remount,rw,dev /dev/hda2 /media/hda2

== Преинсталација на GRUB ==

Веројатно [[GRUB]] веќе има подготвени вредности за партициите и системите во датотеката /boot/grub/menu.lst во /dev/hda2 партицијата. Ако сте користеле [[GRUB]] пред инсталацијата на Windows и презапишувањето на MBR, извршете ја следнава команда:

# grub-install /dev/hda

Со ова, [[GRUB]] треба автоматски да ги земе вредностите од неговата конфигурациона датотека и да го преинсталира пуштачот на системот.

Повеќе информации за [[GRUB]] во содржината за него на ова Вики или:

# man grub
# man 5 grub
# man grub-install

и сл.

== Преинсталација на Lilo ==

Ако пак користите [[Lilo]], проверете дали во /etc/lilo.conf се е како што сакате да биде, и преминете кон извршување на командата:

# lilo

Бидејќи сме во chroot режим и [[Датотечен_систем#/proc|/proc]] - виртуелниот датотечниот систем не е монтиран, треба да се појави грешка дека во '/proc' нема некои вредности. Ако тоа е се што јавува, тогаш може да излезете од chroot и да го рестартирате компјутерот:

# reboot

Проверете дали пуштачот на системот работи како што очекувате.

= Преинсталација на пакет во Debian =

Понекогаш, можно е по грешка да се избришат некои важни системски датотеки, како библиотеки и сл. Тоа може да го направи системот нефункционален, сѐ додека тие датотеки не се вратат. Датотеките можат да се вратат со реинсталација на пакетот во кој што припаѓаат. Во [[Debian]] и дистрибуциите базирани на него ([[Ubuntu]], [[Kanotix]], [[Knoppix]], [[Mepis]]...) можете да го реинсталирате постоечкиот пакет со командата:

# apt-get --reinstall install ime_na_paketot

Извршена со супер-кориснички привилегии.

[[Category:Помош]]

SFD2008/Диск

2008-10-02T19:37:40Z

Bobibobi: Ситни корекции

По повод [[Ден на слободен софтвер|денот на слободен софтвер]] оваа година (2008) „Слободен софтвер Македонија“ спреми и диск со слободен софтвер и друга слободна содржина. На дискот ќе најдете:
* '''Ubuntu SFD08''', целосна GNU/Linux дистрибуција базирана на Ubuntu 8.04.1 LTS, надградена со последните подобрувања, спремна за пуштање музика, гледање филмови и сурфање на интернет. Ubuntu SFD08 може да се инсталира на компјутерот или може да се користи како живо ЦД, т.е. да се користи без инсталирање на компјутерот со тоа што компјутерот ќе го подигнете од ЦД-то.
* ''Слободен софтвер за Windows'', на дискот ги имате програмите Firefox, Thunderbird, OpenOffice, smplayer, Blender, 7Zip и други корисни алатки (во папката SFD2008\Софтвер\)
* '''„Steal this film“''' 1 и 2, на дискот ќе ги најдете и двата дела на филмот Steal this film во кој се зборува за ......(папка SFD2008\Филмови\)
* ''Галерија'' со дела од уметниците кои ни помогнаа да ја организираме прославата на денот на плоштадот во Скопје (папка SFD2008\Галерии\)

Предлог софтвер за почетници

2008-09-14T18:27:44Z

Bobibobi: /* Клиент за е-пошта */ Заменет е КМаил со Контакт, кој е пандан на Evolution

Овој текст е со цел да ве запознае со софтвер за Linux кој би бил најлесен за употреба (најдобар) за еден почетник со [[GNU/Linux]].

Најпрвин, мислам дека е добро да почнам со претпоставката дека повеќето од Linux-почетниците се понапредни корисници на компјутери и веќе добро го познаваат Windows
(ги осетиле неговите недостатоци) како најзастапен оперативен систем на нашите
простори. Затоа, текстот ќе се обидам да го преориентирам токму за оние кои се решиле
да учествуваат во (р)еволуцијата (со преминување од Windows кон Linux) и сакаат што
полесно да го направат тоа.

Како прв чекор за инсталирање на Linux на Вашата машина е одбирање на некоја од дистрибуцииите на Linux
која би овозможила најбезболен премин и која би содржела замена за
основните алатки што сте ги користеле со предходниот оперативен систем. Докажани
дистрибуции што можат да Ви го понудат тоа се RedHat и Mandriva. Значи, откако ќе се
одлучите за една од овие дистрибуции, набавете ги инсталациските CDa и зафатете се за
работа.

Бидејќи инсталацијата на Linux е лесна (и веќе документирана) работа, ќе го прескокнам
тој дел, и ќе претпоставам дека веќе имате функционален Linux систем, но не можете да
се одлучите кои од огромниот број на алатки ќе ги користете за секојдневна работа.
Еве листа на најпотребните алатки (замена на некои кои ги имате користено порано) за
вообичаена работа на компјутер.

= Интернет-прелистувачи (Browsers) =

* [http://www.mozilla.org/firefox Mozilla Firefox]
* [http://www.konqueror.org Konqueror]
* [http://www.gnome.org/projects/epiphany Epiphany]

Според мене, најдобар пребарувач за сите платформи е [http://mozilla.softver.org.mk/ Mozilla Firefox]. Повеќето од [[GNU/Linux]] корисниците ќе се сложат, Mozilla [[Firefox]] е "must have, must use" browser.

= Клиент за е-пошта =

* [http://www.gnome.org/projects/evolution Evolution]
* [http://kontact.kde.org/ Kontact]
* [http://www.mozilla.org/thunderbird Mozilla Thunderbird]

Моj фаворит е [http://www.mozilla.com/thunderbird Mozilla Thunderbird]. Зависно од вашиот вкус, вие ќе си го одберете вашиот.

= IRC-клиент =

* [http://www.xchat.org X-Chat]
* [http://konversation.kde.org Konversation]
* KSirc

= Instant Messaging клиент =

* [http://gaim.sf.net Gaim]
* [http://www.licq.org licq]
* [http://kopete.kde.org Kopete]
* [http://amsn.sf.net aMSN]
* [http://www.kmess.org/ Kmess]

Gaim и Kopete речиси секогаш доаѓаат стандардно со секоја дистрибуција. За останатите три веројатно ќе треба да ги инсталирате самите вие.

= Останати Интернет-алатки =

* [http://developer.kde.org/~kppp/ Kppp] (алатка за Dial-up врска)
* KInternet
* KNet
* GFtp (FTP клиент)
* GnomeMeeting (апликација за интернет конференции)

Речиси сите апликации исто така доаѓаат стандардно со секоја дистрибуција. Често пати за остварување на Интернет врска (Dial-up, *DSL, Cable), дистрибутерите нудат свој софтвер.

= Канцелариски пакет =
Најкористени и најпрепорачани канцелариски пакети се:

* [http://www.openoffice.org OpenOffice.org] (Најдобар досега)
* [http://www.koffice.org KOffice] (Исто така солиден пакет)

Убедливо најдобар е пакетот OpenOffice.org, кој ги содржи сите потребни програми за
уредување текст, векторско цртање, презентации, дијаграми, математички формули.
(Подржува и MS Office документи).

= Графика =

* [http://www.gimp.org/ GIMP]
* [http://www.inkscape.org/ Inkscape]

Колку што јас сум запознаен, [[GIMP]] е единствена (приближна) замена за PhotoShop. Конкуренција нема. А [[Inkscape]] е програма за креирање векторски графики, слично како Adobe Illustrator или CorelDraw.

= Снимање ЦД-а/ДВД-а =

* [http://k3b.plainblack.com/ К3б]

Мислам дека е ова доволно. Основните алатки ги наведов, а за останатите ќе мора малку
да рагледате низ вашиот [[GNU/Linux]]-систем ([[Mandriva]] и [[RedHat]] имаат огромен број на
апликации). Најверојатно имам пропуштено некои, затоа подолу има простор за
коментари, па дополнете ме.

Happy (easy) Linuxing!

[[Category:GNU/Linux]]

= 3D Графика =

* [http://www.blender.org/cms/Home.2.0.html Blender]

Напреден програм за 3D моделирање. Скриптирањето е во Python со што достапни се многу скрипти, има добра документација, можности за анимација, алатка за создавање игри, итн.

= Мултимедиа =
* [http://wiki.lugola.net/wiki/Amarok Amarok] аудио плеер со напредни опции
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Kaffeine Kaffeine] мултимедијален плеер
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Audacious_Media_Player Audacious] музички плеер сличен на winamp
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Mplayer Mplayer] мултимедијален плеер сличен на bsplayer

Бонтон за ossm-members

2008-09-14T18:19:16Z

Bobibobi:

[http://hedona.on.net.mk/mailman/listinfo/ossm-members Ossm-members] е поштенската листа на НВО „[[Слободен софтвер Македонија]]“.

За да ни биде пријатно на сите нас дружењето на листава, за да ни биде лесно читањето на пораките, за да има што повеќе корисен и интересен текст во пораките и што помалку глупости, за да бидете сигурни дека Вашиот текст ќе биде прочитан, а не набрзинка разгледан и прескокнат... не е лошо да се држите до некои основни правила кои и онака спаѓаат во класичниот интернет-бонтон. Еве ги тука. Ако сте нов член или членка ќе биде многу корисно да ги прочитате, а и ако сте веќе резидентни, нема да биде лошо да се потсетите на нешто.

== Правила за однесување на листата ==

#Не е дозволено навредување на другите членови, користење на (претерано?!) вулгарни изрази... До сега немало вакви испади, се надеваме дека така и ќе остане.
#Не е пожелно карање со другите, но тешко дека во светов постои листа на која никогаш немало некакви ситни караници. Воздржете се ако може, обидете се да ја одделите расправата во посебна нишка на пораки за оние што не ги интересира да можат лесно да ја прескокнат. До сега бевме мирољубива листа, се надеваме дека така и ќе остане.
#Доколку некој испрати порака која не е според правилата на бонтонот, не одговарајте на пораката само за да го опоменете дека неправилно ја напишал пораката. Забелешката за неправилно форматирана порака испратете ја на приватната адреса на испраќачот или евентуално како пост-скрипт на Вашата порака. Одговарајте само на темата на пораката.

== Како да пишувате порака на листата ==

=== Во кратки црти ===

# Користете го вашето име и презиме за да пишувате на листата
# Припазувајте ја основната тема на листата (Слободен Софтвер, Linux)
# Насловот на пораката треба да одговара на нејзината содржина
# Цитирајте го само најпотребното
# Форматирајте ги пораките така што да бидат лесно читливи
# Само обичен текст, без html!
# Кога може, користете кирилица

=== Тема ===

Потрудете се во пораките да се држите до основната тема на поштенската листа, а тоа е слободен софтвер и сѐ што има врска со него.

Далеку од тоа дека атмосферата на листата треба да биде како во музеј. Добра зафрканција или интересна приказна се секогаш добродојдени - се работи за тоа излетувањата од темата да ги сведеме на разумна мерка за да можеме на оваа поштенска листа да имаме што повеќе корисни информации за слободниот софтвер (не заборавајте дека оваа поштенска листа може да ја прочита секој). Не се сите членови заљубени во слободниот софтвер: некои се тука само од љубопитност, поради некој благ афинитет кон целата работа и нејасни идеи од типот на „би можел и јас еден ден да инсталирам Linux, само кога инсталацијата би била полесна...“. На таквите бргу би им здодеала листа со полно пораки кои немаат врска со слободниот софтвер (всушност, бргу би им здодеала и на останатите).

Ако сте решиле да напишете нешто што е надвор од темата, тогаш би било згодно тоа и да го нагласите, со еден „(off topic)“ кој би го додал на почетокот на насловот на пораката.

=== Наслов ===

Насловот треба колку што е можно повеќе да одговара со содржината на пораката. На секој од нас повремено му се случува да пишува за баби, а во насловот на пораката да стави „жаби“, но треба да се трудиме за некој наш состанок да не се договараме под наслов „Linux ЦД“. Зошто е ова битно? Затоа што:

* Кога меѓу еден куп пораки во поштенското сандаче ќе видите наслов „Договор за состанок во недела“, тогаш знаете дека треба да ја погледнете прво таа порака, бидејќи е недела, 12 на пладне, а состанокот ни почнува во 17.
* Кога после две години во архивата ќе барате нешто за OpenOffice.org, сигурно нема да Ви падне на памет дека информацијата се крие во пораките кои се маскирани со наслов „Проблем“.
* На листава веројатно има и членови кои се претежно заинтересирани за користење на слободен софтвер, но не и за сите дискусии поврзани со развој, локализација, прилагодување на слободниот софтвер. Од друга страна има членови кои се заинтересирани баш за ова второто. Доколку насловите се соодветни со пораките, секој од нас ќе може да ги прескокне пораките кои не го интересираат.

=== Цитати ===

Потрудете се цитатите од пораката на која одговарате да се најдат на логични места во Вашата порака:
<pre>
> Цитат на кој одговарате

Вашиот одговор

> Друг цитат на кој одговарате

Вашиот одговор
</pre>
Тешко е да се сетите на барем една причина (освен мрзливост) поради која треба да се цитира целата порака на која се одговара. Цитирајте ја само суштината, она на кое навистина одговарате, она што сакате да го коментирате. Не допуштајте да Ви се испуштат „И јас исто!“ или цитирање на 10 килобајти текст, за на крајот да напишете „И јас мислам така“ или недај боже едно минијатурно „Да“. Особено е битно да се скратат долгите цитати, со оглед на тоа што така пораките зафаќаат многу повеќе, а сите добро знаеме колку е „брз“ и „ефтин“ интернетот (и телефонските импулси) во нашата земја.

Уште една лоша варијанта: комплетно цитирана порака на која одговарате е вметната ''под'' Вашиот одговор, затоа што Вашиот клиент за електронска пошта „така работи“. Ова не е само гаф и непрегледно (зошто да натерате некого да оди до крајот на Вашата порака за да види на што тоа сте одговориле) туку е и бесмислено. Значи, одговорот се пишува под оригиналниот текст, а не над него!

== Форматирање на порака ==

Не пропуштајте да ја форматирате пораката така што да биде лесно читлива. Ако сте одвоиле време за да напишете некој текст, немојте целиот да го ставите во еден единствен пасус, инаку може да бидете сигурни дека трудот Ви е залуден - повеќето ваквите пораки едвај ќе ги ѕирнат или ќе ги прескокнат. Сетете се како Ве учела професорката по македонски во средно (точка, запирка, нов ред...).

Текст што ја зазема целата ширина на екранот е напорен за читање. Направете го пократок.

== Прилози ==

На листата не смеат да се праќаат датотеки прикачени на пораките.

Ако сакате со членовите на листата да споделите некоја датотека, слика, документ, може да испратите порака во која ќе објасните за што се работи и ќе дадете интернет-адреса (линк) на која ќе може да се најде таа датотека. Направете си некоја едноставна веб-страница на која ќе може лесно да си ги префрлате датотеките.

== Текст да, html никако! ==

Не испраќајте на листата пораки во html-формат! На скоро сите поштенски листи „куќниот ред“ вели пораките да се испраќаат само како обичен (plain) текст. Пораките испратени во html-формат зафаќаат повеќе килобајти, а и меѓу нас има такви кои користат конзолни клиенти за е-пошта што не отвораат html-пораки. Праќањето пораки во текстуален формат се конфигурира во Вашиот клиент за е-пошта (побарајте ја опцијата "use plain text only" или слично).

== Кога може, користете кирилица ==

Кога може (доколку не Ве спречува клиентот за е-пошта, webmail-от или оперативниот систем) користете кирилица. Се договоривме основни кодирања со кои ќе се пишуваат кириличните пораки на листата да бидат UTF-8, ISO-8859-5 или Windows-1251. Жално е да пишуваме на латиница, кога имаме наше кирилично писмо, кое е веќе поддржано во речиси сите оперативни системи и клиенти за е-пошта.

[[Категорија:Слободен софтвер Македонија]]

Предлошка:L10n

2008-06-27T10:29:25Z

Bobibobi: Revert: Некој скрипт киди од Русија менувал

Предлог шаблон за страниците со софтвер локализиран на македонски

= '''{{{Имепроект}}}''' =

Категорија: ''{{{Категорија}}}''

Адреса: {{{УРЛ}}}

Верзија: {{{Верзија}}}

'''Локализација'''

Адреса: {{{УРЛ10а}}}

Координатор: {{{Координатор}}}

Членови: {{{Членови}}}

Статистика: {{{Статистика}}}

Коментари: {{{Коментари}}}

Предлошка:L10n

2008-06-24T19:48:20Z

Bobibobi: Revert: Некој скрипт киди од Русија пак менувал, да се заклучи

Предлошка:L10n

2008-06-22T08:39:22Z

Bobibobi: Revert: Некој скрипт киди од Русија менувал

Идеи за СФД2008

2008-04-17T13:41:26Z

Bobibobi: Неколку нафрлани идеи

Идеи за СФД2008
* 20 септември 2008
* делење дискови (кои дистрибуции??)
* делење флаери (дизајн)
* проекција на материјали (технички, нетехнички) (да не бидат поврзани со слободна култура, тоа кога ќе правиме culture freedom day)
* маички (со натпис за сфд, други натписи), евентуално да се купуваат од заинтересирани (веројатно ќе треба по порачка)
* лепенки (има одф-документ со разни лепенки, кај да се печатат?)
* да се соберат пари за реклама во весник (можеби и на телевизија) (спонзорство? како проекти од национално значење?)
* презентација за употребата на слободен софтвер во РМ...
* една централна (поголема локација, Мала станица (има место за разни активности)) и повеќе дистрибуирани локации?
* неколку инсталирани машини за демонстрација на можностите на слободниот софтвер (Зоки Димовски и Стојанче Димитровски)

Листа на преведен слободен софтвер

2008-02-17T10:34:02Z

Bobibobi: Предлог за шаблон за локализиран софтвер

* OpenOffice
**( http://www.openoffice.org )
**( http://mk.openoffice.org )

* Mozilla Firefox
**( http://www.mozilla.org/products/firefox )
**( http://www.slobodensoftver.org.mk/mozilla/firefox/ )

* Mozilla Thunderbird
**( http://www.mozilla.org/products/thunderbird)
**( http://www.slobodensoftver.org.mk/mozilla/thunderbird )

* PSI
**( http://psi.sourceforge.net )
**( http://psi.affinix.com/?page=download&version=0.9.1&lang_id=118 )

* StarDict
**( http://stardict.sourceforge.net )
**( http://gluck.debian.org/~barbier/l10n/material/po/unstable/main/s/stardict/po/stardict_2.4.3-1_mk.po.gz )
**( http://netismak.com.mk/mk.po.tar.gz )

* PhpNuke
**( http://www.phpnuke.org )
**( http://vande.org/misc/phpnuke.html )

*PostNuke
**( http://www.postnuke.com )
**( ? )

* KDE
**( http://www.kde.org )
**( http://mkde.sf.net )

* GNOME
**( http://www.gnome.org )
**( http://gnome.linux.net.mk )

* PhpBB
**( http://www.phpbb.org )
**( http://prdownloads.sourceforge.net/phpbb/lang_macedonian.tar.gz )

* NSIS
**( http://nsis.sf.net )
**( http://nsis.sourceforge.net/Contrib/Language%20files/Macedonian.nlf )

* MoinMoin
**( http://moin.sf.net )
**( ? )

* TikiWiki
**( http://www.tikiwiki.org )
**( ? )

* FlySpray
**( http://flyspray.rocks.cc )
**( ? )

* Window Maker
**( http://www.windowmaker.org )
**( http://wmaker.set.com.mk )

* XChat
**( http://www.xchat.org )
**( http://www2.iro.umontreal.ca/~gnutra/po/maint/xchat/mk.po )

* XMMS
**( http://www.xmms.org )
**( http://havardk.xmms.org/misc/po/mk.po )

* Liferea
**( http://liferea.sourceforge.net )
**( http://cvs.sourceforge.net/viewcvs.py/liferea/liferea/po/mk.po )

* Gaim
**( http://gaim.sf.net )
**( http://gaim.sourceforge.net/i18n/ )

* Horde, IMP , Turba
**( http://www.horde.org )
**( преводот доаѓа со horde пакетот )

* Audacity
**( http://audacity.sourceforge.net )
**( http://cvs.sourceforge.net/viewcvs.py/audacity/audacity-src/locale/mk.po )

* HTTrack
**( http://www.httrack.com )
**( ? )

* MPlayer
**( http://www.mplayerhq.hu/homepage )
**( ? )

* Anjuta
**( http://anjuta.sf.net )
**( http://cvs.gnome.org/viewcvs/anjuta/po/mk.po )

* Ubuntu Linux
**( http://www.ubuntu.com )
**( https://launchpad.net/distros/ubuntu/feisty/+lang/mk )

* Wordpress
**( http://www.wordpress.org )
**( http://chombium.awardspace.com/wordpress_mk.html )

* Pidgin
**( http://www.pidgin.im )
** Преведувачи:
** Арангел Ангов <arangel at linux.net.mk>
** Јован Наумовски <jovan at lugola.net>

* Dokeos
**( http://www.dokeos.com )
**( http://e-ucenje.ath.cx/dokeos/index.php )
** Преведувачи:
** Игор Димовски
** Јасминка Димовска

* Moodle
**( http://www.moodle.org )
**( http://download.moodle.org/lang16/ )

* poEdit
**( http://www.poedit.net )
**( http://poedit.svn.sourceforge.net/viewvc/*checkout*/poedit/poedit/trunk/locales/mk.po )

{{L10n|Имепроект=мКДЕ|Категорија=Десктоп|УРЛ=http://www.kde.org|Верзија=4.0|УРЛ10а=http://mkde.sf.net|Координатор=Божидар Проевски|Членови=Божидар Проевски, Зоран Димовски|Статистика=При крај|Коментари=|}}

-----

Македонските преводи на голем дел од програмите од листава би требало да ги добиете со официјалните пакети на самите програми. Врските до преводите се ставени повеќе како доказ и не се за општа употреба.

Доколку некоја од врските не работи, слободно поправете ја или информирајте нè на е-пошта ( info AT slobodensoftver DOT org DOT mk ).

[[Категорија:Локализација]]

Предлошка:L10n

2008-02-17T10:30:58Z

Bobibobi: Ситно форматирање

Предлошка:L10n

2008-02-17T10:27:34Z

Bobibobi: Додадени натписи и ситно форматирање

Предлог шаблон за страниците со софтвер локализиран на македонски

= '''{{{Имепроект}}}''' =

Категорија: ''{{{Категорија}}}''

Адреса: {{{УРЛ}}}

Верзија: {{{Верзија}}}

---
Локализација
Адреса: {{{УРЛ10а}}}

Координатор: {{{Координатор}}}

Членови: {{{Членови}}}

Статистика: {{{Статистика}}}

Коментари: {{{Коментари}}}

Предлошка:L10n

2008-02-17T10:21:56Z

Bobibobi: Предлог шаблон за страниците со софтвер локализиран на македонски

Предлог шаблон за страниците со софтвер локализиран на македонски

'''{{{Имепроект}}}'''

''{{{Категорија}}}''

{{{УРЛ}}}

{{{Верзија}}}

---

{{{УРЛ10а}}}

{{{Координатор}}}

{{{Членови}}}

{{{Статистика}}}

{{{Коментари}}}

Google OOXML QA

2007-08-31T22:18:23Z

Bobibobi: Иницијална ревизија

=Позицијата на Google за OOXML како предлог за ISO-стандард=

==Вовед==

Google е загрижен за потенцијалното прифаќање на форматот Open XML (OOXML) на Microsoft Office како ISO-стандард. Google ги поддржува отворените стандари и форматот на отворени документи (Open Document Format, ODF), постоен ISO-стандард кој веќе престатува поттикнувач за иновации. Не мислиме дека е корисно да се воведе алтернативен стандард кога форматот на отворени документи (ODF) веќе соодветствува на дефиницијата на отворен стандард, има одобрување од ISO и се користи нашироко во светот. Загриженоста на Google за OOXML вклучува, но не е ограничена на:

* Ограничувањата во отвореноста на форматот OOXML;
* Недостатокот на соодветна анализа во споредба со останатите ISO-стандарди;
* Продолжителната употреба на бинарен код поврзан со карактеристики што се платформски зависни;
* Нејасните услови за лиценцирање за трети лица што би го применувале стандардот.

Следува листа од прашања и одговори за да се дообјасни позицијата на Google за стандардизирањето на OOXML во ISO.

==Нели е добро да има повеќе стандарди? Ги имаме PDF и HTML, па зошто не и ODF и OOXML? ==

Имањето повеќе стандарди е добро, но само ако се дизајнирани да решаваат различни проблеми. HTML е многу едноставен јазик со ознаки дизајниран за исцртување (прикажување?) во прелистувачи, додека PDF е формат само за прикажување кој е дизајниран за печатење со висока верност. ODF и OOXML се дизајнирани како формати за документи што може да се уредуваат. Како такви, тие се однесуваат на истиот проблем и скоро целосно се преклопуваат. Актуелната состојба на форматите на датотеки за документи што може да се уредуваат го прави тежок животот на потрошувачите и производителите на софтвер за канцелариска продуктивност и претставува катастрофа (looming disaster?) за трајното складирање на документи. Имањето два взаемно некомпатибилни формати за документи што може да се уредуваат ќе овозможи тековната состојба на не-интероперабилност да продолжи.

Microsoft аргументира дека OOXML е нешто добро бидејќи им дава избор на потрошувачите и производителите. Имањето некомпатибилни стандарди е лошо за изборот на потрошувачите, како што открија купувачите на видеорекордерите Betamax, на нивна сметка. Повеќекратните имплементации на еден стандард се добри и за индустријата и за потрошувачите.

Ако Microsoft сака да креира формат на документи што може подобро да се справи со проблемите на многуте стари документи креирани со нивните сопственички формати, Google ги поканува да помогнат да се прошири постојниот ISO-standard ODF, така што ќе ги додадат способностите што им се потребни. Овозможувањето OOXML да стане паралелен ISO-стандард ќе ја пропагира тековната ситуација со старите формати во нешто што би требало да биде решение на проблемите со трајното скадирање документи.

==OOXML е перфектно добар ISO-стандард. Дали не се ова само жалби и поплаки од другите производители? ==

При развивањето стандарди, како и во другите инжинерски процеси, лоша идеја е повторно да се измислува тркалото. Спецификацијата за стандардизирање на OOXML има 6546 страници. Стандардот ODF, кој ја постигнува истата цел, има само 867 страници. Причината за ова е што ODF користи веќе постојни ISO-стандарди за спецификација на датуми, означување математички формули и разни други потреби на еден стандард за формат за канцелариски документи. OOXML измислува сопствени верзии на овие стандарди, што е непотребно и го комплицира финалниот стандард.

Ако организацијата ISO направи прегледување на OOXML, со неговите 6546 страници, со исто ниво како што било правено на другите стандарди, ќе бидат потребни 18 години (6576 дена за 6546 страници) за да се постигне истото ниво на прегледување што беше применето на постојниот стандард ODF (871 дена за 867 страници). Ова е добра споредба бидејќи двата стандарди служат за истата намена.

Со оглед на тоа што OOXML има поминато само 5.5% од прегледувањето што го имале другите стандарди, не зачудуваат извештаите за неконзистентности, контрадикции и информации што недостасуваат.

==Нели е овој стандард потребен заради поддршка на милионите постојни документи од Microsoft Office? ==

OOXML е сосема нов формат, различен од постојните .DOC, .XLS и .PPT формати што се користат од Microsoft Office. За да се премине на XML-базиран формат, овие документи ќе треба да се трансформираат во секој случај. Во моментов на интернет нема раширена употреба на документи во форматот OOXML. Пребројувајќи ги документите преку веб-пребарувања за разни типови документи, доминираат старите формати на Microsoft Office, но вториот најкористен формат е постојниот ISO-стандард ODF. Бидејќи е трансформацијата потребна во секој случај, подобро е документите да се конвертираат во постојниот стандард ODF.

Освен тоа, ако е OOXML потребен за верна конверзија на старите документи во XML-формат, тој треба да ја содржи комплетната спецификација на овие постари формати на документи. Без ова, OOXML би бил некомплетен во неговите описи за ISO-стандард. Во описите на OOXML не постојат спецификации за постарите формати на документи и поради тоа е лажен секој аргумент дека е OOXML потребен за нивната правилна трансформација. Таквите стари документи може исто толку лесно да се трансформираат во ODF (што може да се види од начинот на кој некои од постојните имплементации на ODF ракуваат со старите датотечни формати на Microsoft Office)

==Нели OOXML веќе има широка поддршка од индустријата? ==

Многу компании објавија дека ќе го поддржат OOXML, а неколку објавија софтвери за трансформација на новите формати. Ова е за очекување, бидејќи Microsoft е голем производител во сферата на софтвери за канцелариска автоматизација. Поддршката од индустријата не прави добар ISO-стандард, иако е од помош. Она што е поважно за добар интероперабилен стандард се повеќе имплементации. ODF е тука во подобра позиција, со околу дванаесет различни софтверски имплементации што може да читаат и запишуваат ODF-датотеки (инфо. од wikipedia). Повеќето од имплементациите на OOXML се од партнерите на Microsoft кои имаат договорни спогодби да имплементираат софтвер за OOXML. Повеќекратните независни имплементации би помогнале стандардот побрзо да созрее и да стане покорисен за неговите корисници. Со тоа би се поттикнал поширок опсег на избори на софтвер, со различни модели на лиценцирање, што ќе овозможи да се креираат и избираат продукти кои во исто време ќе се придржуваат на ISO-стандардот.

==Нели OOXML може да се примени без последици од кој било? ==

Заб. Овој дел не е правен совет од Google (ниту од оваа веб-страница). За целосна анализа на условите за лиценцирање на OOXML, консултирајте се со правник.

Microsoft понуди ветување за отворена спецификација (Open Specification Promise) за OOXML, за кое тие тврдат дека ги покрива имплементациите на стандардот од трети лица. Погледајте на http://www.microsoft.com/interop/osp/default.mspx. Постои значителна правна неизвесност за опфатот на ова ветување, кое најверојатно ја покрива само конкретната верзија на тековно објавената спецификација, но не и идните ревизии или подобрувања. Правната неизвесност околу опфатот на оваа лиценца укажува на неисправноста на прифаќањето на OOXML како ISO-стандард. Постојниот ISO-стандард ODF е опфатен од „Изјавата за патенти за OpenDocument“, дадена од Sun, која нема проблеми со ваквите прашања, Погледајте на http://www.oasis-open.org/committees/office/ipr.php.

--
Преземено од http://www.odfalliance.org/resources/Google%20XML%20Q%20%20A%20(2).pdf

SFD2007MKPressRelease

2007-08-31T19:46:32Z

Bobibobi: Корекција на грешки

PR за [[SFD2007]]

Со посебно задоволство објавуваме дека (Име на град) ќе биде домаќин на специјален настан во сабота, 15ти септември по повод денот на слободниот софтвер
2007! Ова е најголемата меѓународна прослава и отворен настан за слобода на софтверот кој се одржува глобално со учество на стотици тимови насекаде низ светот.

Со сѐ поопширната дигитализација во времето во кое живееме, сѐ повеќе и повеќе секојдневни искуства зависат од некој софтвер. Софтверот ни влијае како ќе општиме едни со други, како ќе уживаме во различните медиуми, како гласаме, како добиваме плата и како се ориентираме по патиштата додека возиме. Софтверот е подлога на нашиот начин на живот, нашите основни слободи, како слободата на здружување, слобода на мислење, слобода за избор и многу повеќе, а сѐ уште многу луѓе не ја сфаќаат важноста и влијанието на софтверот и другите технологи врз нивниот живот.

Што подразбираме под тоа софтверот да биде слободен? Слободата на софтверот ја претставува иднината на технологијата на која можеме да ѝ веруваме, иднина која е одржлива и не се одразува негативно на основните човекови слободи кои ги земаме здраво за готово. Недоверливи изборни системи можат да доведат до граѓанска непослушност и недостаток на доверба во самата власт. Софтвер кој нѐ шпионира, со тоа што следи што слушаме, ги надгледува нашите банкарски детали и кому сѐ му испраќаме електронска пошта, може да бида инсталиран на нашите компјутери без ние воопшто да бидеме свесни за тоа. Заштита по региони на филмовите создава вештачка бариера на меѓународните содржини, каде е тука нашиот личен избор? Неслободните формати за податоци значат да се исклучиме себеси од пристап до сопствените информации! Софтверската слобода може да се одржи преку транспарентни системи (како слободниот софтвер) кои се базирани врз отворени, безбедни и одржливи стандарди вклучувајќи ги и форматите за податоци и протоколите за комуникација.

Денот на слободен софтвер е прослава на софтверската слобода и нејзината важност и се одржува секоја година. Нашата цел е едукација на јавноста за овие битни теми. Информации за Денот на слободен софтвер во <Име на град> може да бидат пронајдени на <URL>, а ние ве покануваме да ни се придружите на целодневна забава, делење на подароци, натпревари и податоци за <што имаме ние посебно>.

----

We are proud to announce that <insert city name> will be hosting a special event on Saturday September 15th for Software Freedom Day 2007! This is the biggest international celebration and outreach event for Software Freedom globally with hundreds of teams from all around the world participating!

In an increasingly digital age, more and more of our everyday experiences depend upon software. Software influences how we interact with each other, enjoy different media, vote, get paid, and even navigate our roads. Software underpins our very way of life, our basic freedoms such as freedom of association, freedom of thought, freedom of choice and much more, yet many people do not realise the importance and influence of software and other technologies on their lives.

What do we mean by Software Freedom? Software Freedom is about a technology future that we can trust, that is sustainable, and that doesn't negatively impact on the basic human freedoms we take for granted. Untrusted electoral systems can lead to civil unrest and a lack of trust in governing bodies. Spyware that watches what we listen to, our banking details and who we email can be installed on our computers without our knowledge. Region encoding of movies introduces an artificial barrier to the international content; where is our personal choice? Proprietary data formats can mean lockout to accessing our own information! Software Freedom can be maintained by transparent systems (such as Free and Open Source Software) that are based on open, secure and sustainable standards including data formats and communication protocols.

Software Freedom Day is a yearly celebration of Software Freedom and why it is important; our purpose is public education about these important issues. Information about the Software Freedom Day event in <insert city name> can be found at <insert url> and we invite you to come along to a fun day with giveaways, competitions and information <ensure this represents your event>.

Речник на термини

2007-08-05T10:46:34Z

Bobibobi: Додадени се термините pending и outstanding

Зборовите се збирка на преведени зборови од повеќе работни околини избрани од преведувачките тимови на [http://mkde.sf.net KDE], [http://gnome.linux.net.mk GNOME], [http://mozilla.softver.org.mk Mozilla], како и зборови од Microsoft Windows оперативниот систем. Содржината е форматирана за да одговара на изгледот на Викито за слободен софтвер. Изменување со зборови кои сметате дека треба да се корегираат, или додадат е добредојдено и препорачано. Доколку сметате дека вашиот придонес нема да го подобри заедничкиот речник, не ја уредувајте оваа содржина воопшто.

= A =

== abandon ==
напушта(ње)
== abort ==
прекини
== account ==
пристап(Mozilla), сметка(KDE,GNOME),, досие(Windows)
== action ==
дејство акција - интернационализам!
== accessibility ==
пристапност
== accessories ==
прибор, помошни програми, додатни алатки
== acquire ==
стекни
== acronym ==
акроним
== active index ==
активен индекс
== additional ==
дополнително
== add ==
додај
== alias ==
алијас, псевдоним
== aliasing ==
назабување
== align ==
порамни
== allocate ==
доделува
== alphablending ==
преклопување, мешање на бои
== antialiasing ==
против назабување ??
== append ==
додава, припојува
== applet ==
аплет
== apply ==
примени
== append ==
додај (?)
== article ==
статија, напис
== aspect ratio ==
пропорција на графички приказ
== assign ==
додели
== association ==
поврзување, асоцијација
== attachment ==
прилог(Linux) приврзок(Windows) за е-пошта
== attach ==
приложува(Linux) приврзува(Windows) закачи(Mozilla) за е-пошта
== attachment, -s ==
прилог, -зи (за е-пошта)
== attendance ==
присуство
== attendee ==
присутен
== audit ==
контрола, контролира
== authenticating ==
проверка на автентичноста
== authentication ==
проверување на автентичноста(Linux) автентикација(Windows)
== authorization ==
авторизација
== auto-login ==
автоматска најава

= B =

== backend ==
??? заден крај
== background ==
позадина(GNOME, Windows), подлога, заднина(KDE)
== backup ==
резерва(Mozilla) заштитна копија(KDE) резервна копија(Windows)
== banner ==
???
== bar ==
лента, линија(Linux), рамка (Windows), status bar, explorer bar
== batch ==
група, пакет
== binary ==
бинарна, бинарно
== bind ==
поврзи, binding - поврзување
== bit ==
бит, бита, битови
== blog ==
блог
== bold ==
задебелено
== bookmark ==
обележувач
== bootloader ==
подигнувач, подигнувач на системот
== boot ==
подигнува, се мисли на компјутерски систем
== border ==
рамка, раб, граница (зависи од контекстот)
== box ==
поле (пр. checkbox, combobox, edit box...)
== broadcast ==
емитување
== broadband ==
широкопојасен (пр. broadband internet)
== browser ==
прелистувач, се мисли на web browser
== browse ==
разгледај(Linux), прелистај(Windows), се мисли низ папки за датотеки
== buffer ==
бафер (?), меѓумеморија
== bug ==
бубачка, грешка
== bundle ==
пакет(Mozilla), збирка(KDE)
== button ==
копче

= C =

== cache ==
склад(Mozilla), кеш (KDE, Windows)
== cartridge ==
полнење, патрон
== cascaded stylesheet ==
(каскадна) страница со дизајни
== certificatе ==
сертификат, потврда, certification - потврдување
== changelog ==
дневник на измени
== change ==
смени, измени, промени (може да се користат сите)
== character ==
знак, НЕ карактер!!!
== charset ==
множество знаци, НЕ е множество ''на'' знаци!
== checkbox ==
поле за избирање, поле за обележување
== checksum ==
контролна сума
== chooser ==
избирач
== client ==
клиент
== clipboard ==
табла со исечоци
== cluster ==
кластер, грозд
== codepage ==
кодна страница
== combobox ==
комбинирано поле, комб. поле, комби-поле, комбо-поле
== command ==
наредба, (команда)
== command line ==
командна линија
== common ==
вообичаен, заеднички, општ, обичен
== compatible ==
соодветно на копматибилно
== compile ==
компилирање
== computer ==
сметач, компјутер
== configuration adj. ==
конфигурациски, -а, -о НЕ конфигурациона!!!
== configuration, n ==
конфигурација
== connection ==
врска, да не се меша со link
== connect ==
поврзи се
== container ==
контејнер
== content ==
содржина
== controler ==
управувач, контролер
== convenient ==
практичен, удобен
== convert ==
конвертира, претвора
== copyrighted ==
заштитени авторски права
== copyright ==
авторски права
== corrupted ==
оштетен
== corrupt ==
оштетува
== create ==
креирај, создај
== crypt ==
криптира (види decrypt)
== current ==
тековно, активно, моментално, актуелно
== cursor ==
покажувач
== customize ==
приспособи(Linux), прилагоди(Windows)
== custom, adj. ==
сопствен
== cut ==
отсечи(GNOME, Windows), исечи(KDE)
== cyan ==
цијан (боја)

= D =

== daemon ==
даемон (демон) (?)
== date ==
датум (календарски, НЕ дата!!)
== debugging ==
чистење од бубачки, поправање грешки
== decrypt ==
декриптира
== default ==
стандардно (КДЕ), почетно, основно, подразбирано(Linux); зададено(Windows) во зависност од контекст
== delete, v. ==
бриши, избриши
== deny ==
одбива
== department ==
оддел
== deselect ==
одизбери (види unselect)
== desktop environment ==
работна околина
== desktop ==
работна површина(Linux), работен простор(Windows)
== detach ==
одвои, откачи
== developer ==
развивач
== develop ==
развива
== device ==
уред
== digest, n ==
сиже, преглед
== digest, v ==
да се свари (??)
== directory ==
именик, директориум (во КДЕ се користи терминот папка)
== disable ==
оневозможи, исклучи
== discard ==
отфрла(KDE), занемари(Mozilla)
== disclaimer ==
одрекување, одрекување од одговорност
== disconnect ==
одврзи се(GNOME), прекини (врска)(KDE), исклучи врска(Windows)
== display ==
приказ, екран
== disposition notification ==
известување за статус (КДЕ)
== dithering ==
разместување(КДЕ) треперење, тресење(Mozilla)
== dockapp ==
вкотвена апликација
== dock, n ==
док, пристаниште
== dock, v ==
вкотви
== domain ==
домен
== download ==
преземање(GNOME, Windows), симнување(КДЕ) (види upload)
== driver ==
управувач(Linux), двигател(Windows) (device driver)
== dropdown box ==
паѓачка листа
== due ==
краен рок
== dummy ==
фиктивно (dummy text - фиктивен текст)

= E =

== editor ==
уредувач(Linux), уредник(Windows), контекст: VIM/Notepad = уредник на текст(?) = уредувач на текст
== edit ==
уреди, уредување
== eject ==
извади
== e-mail ==
e-пошта, електронска пошта, е-порака во контекст на e-mail message
== embedded ==
вградено, вгнездено
== enable ==
овозможи, вклучи
== encryption ==
криптирање(KDE), кодирање, шифирање(Mozillа), неологизам - енкрипција
== enforce ==
спроведува
== entry ==
елемент, ставка, запис
== environment ==
околина
== evaluation ==
проценка, вреднување
== event ==
настан
== execute ==
изврши
== expand ==
отвори
== expire ==
истекува, expired - истечен, -а, -о
== export ==
изнесување (КДЕ), извоз
== extension ==
наставка(Linux), екстензија(Windows), се мисли на последниот дел од име на датотека
== external ==
надворешно
== extract ==
извлечи, отпакувај за спакувани архиви од тип tar, tar.gz и сл.
== execute ==
изврши
== extrusion ==
извлекување

= F =

== failed ==
не успеа, не успеаја (НЕ „не успејаа“!)
== fake ==
лажен
== feature ==
особина, карактеристика, можност
== feed ==
канал (види news feed)
== feedback ==
повратна информација
== fetch ==
донесува, зема
== file ==
датотека
== filesystem ==
датотечен систем
== find ==
најди, пронајди
== firewall ==
заштитен ѕид
== folder ==
папка
== font ==
фонт
== footer ==
подножје
== form ==
формулар, облик, формулар на веб-страница
== framework ==
работна рамка(Mozilla) опкружување, структура(KDE)
== frontend ==
преден крај
== further ==
натамошно
== fuzzy ==
нејасен

= G =
== gateway ==
премин
== general ==
општо
== gradient ==
градиент(KDE), прелeвање(Gimp)
== groupware ==
??

= H =
== handbook ==
прирачник
== handle, n ==
ракува
== hardware ==
хардвер
== header ==
заглавие, headers - заглавја (Windows)
== help ==
помош
== hide ==
скриј(Linux), сокриј(Windows)
== highlight ==
означување, осветлување
== history ==
историја
== home directory ==
домашен директориум, домашна папка (КДЕ)
== home page ==
домашна страница(Linux), матична страница(Windows)
== horizontal ==
хоризонтално
== hostname ==
име на сервер, може и име на хост
== host ==
сервер, компјутер, хост, домаќин
== hue ==
боја, тон, нијанса

= I =

== icon ==
икона
== id ==
ид., скратено од идентитет или идентификатор
== illumination ==
осветлување
== implement ==
применува, имплементира
== import ==
внеси(KDE), увези(Mozilla, Windows)
== initialize ==
подготвува, иницијализира
== initiate ==
иницира
== ink ==
мастило
== instant messaging ==
??
== interface ==
интерфејс(Linux), меѓуврска(Windows)
== internal ==
внатрешно, интерно
== internet service provider ==
доставувач на Интернет-сервиси
== invalid ==
неточно(Mozilla), невалидно(KDE)
== italic ==
закосено(Linux), курзив(Windows), italic font
== item ==
предмет, елемент

= J =

== job ==
задача
== joystick ==
палка за игри

= K =

== kernel ==
кернел, јадро
== keyring ==
приврзок со клучеви

= L =

== label ==
натпис
== laptop ==
лаптоп
== launch ==
стартува, активира
== layout ==
изглед, распоред
== license ==
лиценца
== link ==
врска
== load ==
вчитува
== locale ==
локал, местоположба, локални поставки за јазикот/државата
== login ==
најава најави се, најавување
== log, n ==
дневник, записник
== log, v ==
води дневник, евидентира запишува
== logout ==
одјави се, одјава

= M =

== magenta ==
магента (боја)
== malformed ==
лошо формирано (неправилно)
== mailing list ==
дописна/дискусиска/поштенска листа
== malformed ==
лошо формирано, неправилно
== map ==
мапа, карта
== mark ==
ознака
== match, n ==
совпаѓање
== match, v ==
се совпаѓа, одговара на
== medium ==
носач (дискети, цд-дискови и сл.)
== memory stick ==
мемориско стапче
== metadata ==
метаподатоци
== mode ==
режим
== modify ==
измени, промени
== mount ==
монтирај
== mouse wheel ==
тркалце на глувчето
== mouse ==
глувче, глушец
== move ==
премести, помести
== mute ==
занеми, стиши

= N =

== namespace ==
именски простор
== natively ==
природно
== node ==
јазол
== note ==
белешка
== notification ==
известување
== nozzle ==
млазница, прскалка

= O =

== offline ==
локално(Mozilla), без мрежа (Windows,КДЕ) [види online]
== offset ==
растојание (НЕ се однесува на офсет печат!)
== off ==
исклучено, пократко искл.
== ok ==
во ред
== online ==
на интернет(Mozilla), на мрежа (КДЕ) [види offline]
== on the fly ==
во лет
== on ==
вклучено пократко вкл.
== orientation ==
насокa, ориентација
== orphaned ==
напуштен (orphan - сираче)
== out of date ==
застарен
== outstanding, adj. ==
нерешен (outstanding bugs - нерешени грешки)
== override ==
прескокнува преминува преку
== overwrite ==
запишува врз
== outgoing ==
појдовни(Windows), за испраќање(Mozilla) (outgoing inbox - појдовни пораки)

= P =

== panel ==
панел
== parent, adj. ==
родителски, надреден
== parse ==
анализира
== partition ==
логички дел од дискот, партиција
== passphrase ==
тајна фраза
== password ==
лозинка
== paste ==
вметни(Linux), залепи(Windows)
== path ==
патека
== pattern ==
шема, шаблон
== peer ==
отспротива (Peer certificate - Сертификат отспротива)
== pending, adj. ==
што чека, што очекува (pending command - наредба што чека (на нешто, извршување...))
== permanently, adv. ==
трајно
== permission ==
дозвола, привилегија
== pipe ==
цевка
== player ==
плејер
== play ==
пушта, свири
== plugin/s ==
додаток/ци(GNOME), приклучок/ци(KDE)
== policy ==
политика, став, принцип, стратегија
== pop up ==
скокачки (Linux), појавни(Windows), скокачки прозорец, скок-прозорец
== port, n ==
порта (паралелна порта, сериска...)
== port, v ==
пренесува (port to bsd -> пренесе на bsd)
== power management ==
управување со енергијата управување со напојувањето
== preferences ==
параметри
== prefix ==
претставка, префикс
== preload ==
претходно вчитување, пократко претх. вчитување
== preview ==
преглед(Linux), увид(Windows)
== print ==
печати, отпечати
== probe ==
испитува, сондира
== program ==
програма (се мисли на софтвер, НЕ програм !!)
== prompt, n ==
прашалник, дијалог (место каде што компјутерот очекува внес)
== prompt, v ==
прашува, прашај
== property ==
својство
== provider ==
доставувач
== proxy ==
полномошник(Mozilla), прокси (посредник)(KDE), прокси(Windows)

= Q =

== query, n ==
прашање, барање
== query, v ==
прашува, бара
== quick help ==
куса помош
== queue, n. ==
редица
== queue, v. ==
става во редица
== quit ==
напушти, излези(Linux) затвори(Windows)
== quota ==
квота

= R =

== range ==
опсег
== recent ==
скорешно, неодамнешно
== refresh ==
освежи
== reject ==
отфрлува
== relay ==
пренос
== reload ==
превчитува
== remote control, n ==
далечински управувач
== remote control, v ==
далечинско управување
== remote ==
далечно(GNOME), оддалечено(KDE)
== removable media ==
преносливи носачи (подвижни)
== remove ==
отстрани
== rename ==
преименувај
== render ==
исцртува
== reset ==
ресетира, (враќа) на почеток
== resolve ==
разрешува
== restart ==
повторно стартува, повторно пушта
== restore ==
обнови, врати
== resume ==
продолжи
== resource ==
ресурс
== revoke ==
отповика, отповикува
== run ==
изврши
== runlevel ==
извршно ниво

= S =

== sample ==
примерок
== save ==
зачувува, зачувај
== save as ==
зачувува како (зачувај како)
== scheduler ==
распоредувач, роковник, агенда
== screensaver ==
чувар на екранот
== screenshot ==
слика од екранот
== screen ==
екран
== scrollbar ==
лента за движење
== scrolling ==
движење
== scroll, v ==
движи
== search, v ==
бара, пребарува
== security ==
безбедност, сигурност
== select ==
избери/изберете
== separator ==
раздвојувач
== server ==
сервер
== settings ==
поставувања(KDE,GNOME), поставки(Mozilla, Windows)
== shade, vt. ==
засенчува
== shading ==
засенчување
== shell ==
школка
== shift ==
поместување
== shortcut ==
кратенка(Linux), брз пристап(Windows)
== show ==
покажи
== shred ==
уништи, уништува
== shutdown ==
исклучи, спушти
== sidebar ==
странична лента
== site ==
локација, место (види website)
== skin ==
маска
== skip ==
прескокни
== slave ==
роб(Mozilla), служител(KDE)
== slider ==
лизгач
== slot ==
лежиште
== sockets ==
приклучници
== software ==
софтвер
== sort ==
подредува
== spacing ==
проред
== spam ==
отпадна пошта ??
== specify ==
задади, наведи, одреди
== spellcheck ==
проверка на правопис
== splash screen ==
поздравен екран
== spool ==
ред за чекање
== stack ==
магацин (?)
== standby ==
на чекање, мирување
== start, v ==
подигни(GNOME), пушта, стартува(KDE)
== statement ==
изјава
== statusbar ==
лента за статус(GNOME), статусна линија(KDE), рамка со статус(Windows)
== store, v. ==
складира, става
== streaming ==
тек(Mozilla), поток, поточно(KDE)
== string ==
низа (од знаци)
== suffix ==
наставка
== summary ==
преглед
== suspend ==
суспендирано
== swap ==
разменува
== swap space ==
простор за размена
== switch, n ==
прекинувач
== switch to, v ==
се префрла на
== system tray ==
системска лента

= T =

== tab ==
јазиче, ливче(КДЕ)
== tag ==
етикета, ознака(КДЕ)
== taskbar ==
лента со задачи
== template ==
образец
== terminal emulator ==
терминалски емулатор
== text flow ==
тек на текст
== thumbnail ==
сликичка
== timeout ==
истек на време (времето истече)
== timer ==
мерач на време (хронометар)
== to-do ==
идна задача (обврска)
== toner ==
тонер
== toolbar ==
алатник
== toolkit ==
комплет алатки
== tools ==
алатки
== tooltip ==
совет, балонче(KDE), облаче (Mozilla, Windows)
== torrent ==
торент? (оригиналниот превод е порој)
== transaction ==
трансакција
== transfer ==
пренос
== transparency ==
проѕирност
==touchpad ==
подлога за допир
== type, n. ==
тип
== type, v. ==
впишува, внесува

= U =

== undock ==
откотви (види dock)
== undo ==
врати назад (Linux), отповикај(КДЕ,Windows)
== ungroup ==
одгрупирај, разгрупирај
== unmount ==
одмонтирај
== unselect ==
одизбира
== untitled ==
неименувано
== update ==
ажурирање
== upgrade ==
надградува
== upload ==
подигање, качување
== uptime ==
време на активност

= V =

== valid ==
точно
== value ==
вредност
== vertex, vertices ==
теме, темиња
== vertical ==
вертикално
== view ==
поглед, приказ(КДЕ)
== violation, n ==
повредување, прекршување

= W =

== wallet ==
паричник
== web ==
веб, мрежа (сѐ што е суфикс се поврзува со цртичка -> пр. веб-прелистувач)
== website ==
веб-локација, веб-место
== webpage ==
веб-страница
== week ==
седмица, недела
== widget ==
графичка контрола
== window manager ==
графичка/работна околина(GNOME), менаџер на прозорци/управувач со прозорци (KDE)
== window ==
прозорец
== wizard ==
волшебник
== word completion ==
довршување зборови
== word wrap ==
пренесување зборови(Linux), прелом на зборови(Windows)
== write permission ==
дозвола за запишување
== write ==
запишува
== writing aids ==
помагала при пишување

[[Категорија:Локализација]]

Упатство:Водич за КБабел

2007-07-30T12:45:13Z

Bobibobi: Сменето neprevedena во originalna, тргнати наводници од две места

Овој документ е наменет за корисниците што почнуваат со работа во [[GNU/Linux]] и кои што сакаат да се вклучат во процесот на локализација (преведување) на [[слободен софтвер]]. Тоа не значи дека не би им бил од корист и на оние понапредни и поискусни корисници на [[GNU/Linux]] што сакаат да се вклучат во процесот на локализација на програмите, а првпат се среќаваат со програмата [[KBabel|КБабел]] и со техниките на преведување, креирање речници (бази со зборови) и пишување програми што поддржуваат интернационализација.

Документов е создаден како последица на потребата од инволвирање на повеќе заинтересирани корисници на слободен софтвер за негово преведување на македонски јазик. Тој претставува дел од проектите за локализација и креирање документација на невладината организација „[[Слободен софтвер Македонија]]“. Повеќе информации за проектите има на [http://www.slobodensoftver.org.mk сајтот на организацијата]. Во случај да сакате да се вклучите во некој од проектите на организацијата и да помогнете на каков било начин, слободно пишете на е-поштенската адреса info@slobodensoftver.org.mk или стапете во контакт со координаторот за соодветниот проект (за повеќе информации погледнете ја [[L10n_mk|страницата со проекти]] или Интернет-страницата на организацијата).

Документов содржи доволно информации за читателите да стекнат основно познавање за работа со програмата [[KBabel|КБабел]] и да можат активно да се вклучат во процесот на преведување. Детално е опишана целата постапка за инсталирање и конфигурирање на програмата пред почетокот на користење, како и опис на процесот како би се извело преведување на една PO (односно POT) датотека. Текстот изобилува со информации за лесно вклучување во процесот и ги објаснува повеќето термини што се од битно значење и се основа за понатамошно напредување.
За какви било прашања, информации или критики во врска со документов не се двоумете да стапите во контакт со авторот на документов, тој со задоволство ќе Ви одговори.

== Вовед ==

=== Што е КБабел ? ===

[[KBabel|КБабел]] претставува збир од алатки за уредување и ракување со PO-датотеки, креирани со gettext. Главната компонента е моќниот и удобен уредувач за PO-датотеки чии главни карактеристики се целосната способност за навигација, потполната уредувачка функционалност, способноста да бара превод во различни речници (бази со зборови), проверка на правопис и синтакса, приказ на разлики и многу повеќе. Исто така го содржи и „Менаџерот на каталози“ кој што овозможува преглед на PO-датотеките во вид на менаџер на датотеки. Во [[KBabel|КБабел]] е вклучен и речник на зборови кој може да работи и како независна апликација и има можност за пристап до базите со зборови во [[KBabel|КБабел]]. [[KBabel|КБабел]] овозможува брзо и сигурно преведување и одржување на веќе преведените PO-датотеки како и лесно допреведување на PO-датотеките за новите верзии на програмите.

За оние што се нови во процесот на преведување, еве накратко опис на некои термини што се поврзани со процесот на преведување на програми и на зборови што често ќе се употребуваат во овој текст:

* '''PO-датотека''' - претставува текстуална датотека која има екстензија .po (на пример kdelibs.po) и која што ја преведуваме на соодветниот јазик (во нашиов случај на македонски). PO-датотеките можеме да ги уредуваме и преведуваме со најобичен уредувач на текст. На почетокот на PO-датотеките (во заглавието) се наоѓаат информации за кодирањето што се користи во преводот (ние користиме utf-8), податоци за преведувачите на датотеката, јазикот на кој се преведува, датум кога последен пат е изменета датотеката и некои други информации. Во PO-датотеката се наоѓаат и оригиналните текстови (на англиски јазик) што треба да се преведат и преведените текстови на соодветниот јазик на кој што го вршиме преводот. Подетални информации околу форматот на PO-датотеките има во документацијата на алатката [http://gettext.gnu.org gettext].

* '''POT-датотека''' - доаѓа од зборот PO Template и е датотека која што има наставка .pot (на пример kdelibs.pot). Таа е идентична датотека (ист формат) како и PO-датотеката и претставува образец за од неа да се креираат PO-датотеки за секој јазик посебно на кој што преведуваме. POT-датотеката има ист формат како PO-датотеката, но ги содржи само текстовите во нивната оригинална форма (на англиски јазик). Така, за да извршиме превод на некоја програма на македонски јазик, ја земаме POT-датотеката на таа програма (која се наоѓа во пакетот со изворниот код на програмата) и ја преименуваме така што наместо наставка .pot да има наставка .po и потоа ја преведуваме со програмата [[KBabel|КБабел]].

* '''gettext''' - тоа е програмерска алатка која им овозможува на програмерите да пишуваат програми што лесно ќе се преведуваат на разни (човечки) јазици. Таа од изворниот код ги вади текстуалните делови и ги запишува во POT-датотеки за подоцна да се преведат на разни јазици. Алатката gettext не е дел од [[KBabel|КБабел]], а повеќе информации може да се најдат на официјалната Интернет- страница (http://gettext.gnu.org/).

* '''locale или локале''', l10n или локализација, i18n или интернационализација, charset или множество знаци, utf-8, iso-8859-5, cp1251, windows-1251, iso-10646, unicode - за овие термини повеќе информации во некоја од следните верзии на документов.

== Технички податоци (побарувања) ==

За да работи [[KBabel|КБабел]], потребни му се:
* kdelibs
* [[Qt]]
* Berkeley Database IV (db4) - за работа на базата со преводи

== Инсталирање на КБабел ==

[[KBabel|КБабел]] најчесто доаѓа со популарните дистрибуции на [[GNU/Linux]] и може да го инсталирате преку соодветните алатки за менаџирање пакети што доаѓаат со дистрибуциите. Најновата верзија може да се симне од официјалната Интернет-страница (прочитајте во поглавјето [http://wiki.lugola.net/Упатство:Водич_за_КБабел#Ресурси_и_врски Ресурси] од овој документ).

[[KBabel|КБабел]] е достапен и како бинарен пакет на компакт-дисковите од дистрибуциите (во бинарна форма или како изворен код) и како .tar.bz2 на официјалната Интернет-страница (како изворен код).

За инсталирање на бинарен (значи веќе компилиран) rpm-пакет, ја користиме следнава наредба:

# rpm -Uvh kbabel-x.x.x.rpm

каде што x.x.x се броеви што ја означуваат верзијата на програмата, а знакот # (тараба) ја претставува командната линија (значи него го изоставуваме при пишувањето). Претходната наредба и сите останати наредби во ова поглавје ги пишуваме во команден терминал или познат и како школка (shell), при што наредбите за инсталирање ги извршуваме како корисник со администраторски привилегии (root).

За компилирање и инсталирање на [[KBabel|КБабел]] од неговата изворна форма (изворен код) прво креираме некоја помошна папка (на пример ~/kb) во сопствената домашна папка. Во неа го копираме пакетот со изворниот код и потоа го распакуваме. Тоа е опишано со следниве наредби:

# mkdir ~/kb
# cp kbabel-x.x.tar.bz2 ~/kb
# cd ~/kb
# tar -xvjf kbabel-x.x.tar.bz2

Понатаму, откако ќе влеземе во папката каде што е распакуван изворниот код, продолжуваме со компилирањето па потоа со инсталирањето:

# cd kbabel-x.x
# ./configure
# make
# su -c make install

За повеќе информации околу параметрите на configure напишете го следново:

# ./configure --help

По инсталирањето, [[KBabel|КБабел]] може да се стартува со наредбата <code>kbabel</code> или преку менито со програми.

Ако сакате да го користите речникот (Translation Database) што е „вграден“ во [[KBabel|КБабел]] и кој ќе ви овозможи креирање на Ваша база со преводи и автоматско преведување на PO-датотеки, тогаш '''пред''' да ја изведете погоре опишаната постапка ќе треба да ја инсталирате Berkeley Database. Во спротивно [[KBabel|КБабел]] ќе се искомпилира без речникот во него. За да ја изберете соодветната верзија на Berkeley Database (базата е позната и како db2 или db4 зависно од верзијата) што би одговарала на верзијата на изворниот код на [[KBabel|КБабел]] што ја имате, прочитајте ги упатствата од датотеката README која се наоѓа во папката каде што се наоѓа изворниот код на [[KBabel|КБабел]]. На пример, за верзијата 1.2 на [[KBabel|КБабел]] потребна е Berkeley DB IV која ја има на повеќето дистрибуции на GNU/Linux или можете да ја побарате на нејзината официјална Интернет-страница http://www.sleepycat.com/. Потребно е да ги инсталирате бинарниот пакет со базата и пакетот за развој (devel). На пример, тоа се пакетите db4-4.4.20-12 и db4-devel-4.4.20-12. Инсталирањето на овие пакети се прави на следниов начин:

# rpm -Uvh db4-4.4.20-12.i386.rpm
# rpm -Uvh db4-devel-4.4.20-1.i386.rpm

== Инсталирав! Што потоа? ==

=== Конфигурација на проект ===

Големите софтверски проекти како што се [[KDE|КДЕ]], [[OpenOffice.org|ОпенОфис]], [[Firefox|Мозила]], [[GNOME|ГНОМ]] и други, доаѓаат со голем број апликации, библиотеки и придружен софтвер и се поделени во голем број датотеки со изворен код кои што содржат разни пораки. При генерирањето на POT-датотеките, пораките од изворниот код се групираат, при што една POT-датотека може да содржи пораки од повеќе датотеки. Исто така POT-датотеките можат да бидат распоредени по папки, според одделните апликации на софтверот (или поинаку организирани). Во рамките на [[KBabel|КБабел]] се наоѓа програмата „Менаџер на каталози“ (catalogmanager) која работи како менаџер на датотеки и го олеснува ракувањето со PO и POT-датотеките. Основен параметар при конфигурацијата на catalogmanager се патеките во кои се наоѓаат PO и POT-датотеките. catalogmanager прави спојување на двете патеки и креира стебло во кое се прикажани и обрасците и веќе преведените датотеки. Со помош на catalogmanager може лесно да се започне превод на празна POT-датотека, да се провери статусот на преводот, да се прави глобално пребарување и многу други работи. Ако се работи на превод на големи софтверски проекти, препорачлива е употребата на catalogmanager.

:'''Креирање нов проект за преведување и конфигурирање на проект'''

По стартувањето на празен „Менаџер на каталози“, од менито „Проект“ се избира „Нов...“ по што се отвора волшебникот за проекти. Тука се внесува името на проектот (описно, но кратко), датотеката каде што ќе се чуваат параметрите за проектот, јазикот на преведување и типот на проект. За конфигурациската датотека е најдобро со кликнување врз иконата со папка да дојдете до соодветната папка каде што ќе се чува датотеката и во истиот дијалог, во полето „Локација“, да го запишете името на датотеката и да кликнете на копчето „Во ред“. Датотеката (со целосната патека) ќе се појави во полето. Во полето „Јазик“ избирате „Macedonian“, а за полето „Тип на проект“ ја избирате соодветната ставка, во зависност на каков проект работите (на пример, ако преведувате за КДЕ, го ставате на „KDE“). Кликнувате на „Следен“. Ќе се појави нов дијалог во кој треба да се внесат патеките до PO и POT-датотеките. Со кликнување на копчето „Заврши“ волшебникот се затвора и се вчитуваат датотеките за преведување.

[[Слика:Kbabel_catman_newprj_dlg.png|350px]] [[Слика:Kbabel catman folders.png|350px]]

Потоа од менито „Проект“ се избира „Конфигурирај...“ за да се доврши конфигурацијата на проектот. Се појавува дијалогот за конфигурација во кој (на страницата „Идентитет“) се внесуваат основните податоци за корисникот на програмата (преведувачот) како што се: неговото име и презиме со латинични букви и во оригинал, неговата е-поштенска адреса и е-поштенската адреса на преведувачката група на која ѝ припаѓа, името на јазикот на кој се преведува, кодот на јазикот и некои други параметри.

На секое наредно стартување, проектот може да го вчитаме преку менито „Проект“ -> „Отвори“ или може да го стартуваме од командна линија со наредбата

# catalogmanager --project <datoteka_so_konfiguracija>

На долната слика е даден дијалогот за конфигурација на менаџерот на каталози:

[[Слика:Kbabel_catman_projparam.png]]

=== Конфигурација на интерфејсот ===

[[Слика:kbabel_fonts.png|thumb|Избор на фонтови во КБабел]]
По инсталирањето на [[KBabel|КБабел]] и неговото прво стартување се отвора дијалогот „Конфигурирај“ (даден на сликата). Одберете ја страницата „Фонтови“ и изберете соодветен фонт (на пример Fixed 12) што ќе се користи во прозорчињата за внесување и прикажување на преведениот и оригиналниот текст. За останатите параметри во овој дијалог сметам дека нема потреба да се дискутира (можеби во некоја следна верзија на документов).

Со притискање на копчето „Во ред“ дијалогот „Конфигурирај“ се затвора, а податоците што претходно сме ги внеле таму се зачувуваат во програмата. Ако сакаме повторно да го отвориме дијалогот „Конфигурирај“ со цел да извршиме корекција на некој податок во него, треба да ја избереме опцијата „Конфигурирај КБабел...“ која се наоѓа во менито „Поставувања“.

=== Опис на корисничкиот интерфејс ===

====Менаџер на каталози====

На наредната слика е прикажан менаџерот на каталози.

[[Слика:Kbabel_catalogmanager.jpg|800px]]

Во првата колона се датотеките, групирани во папки според пакетот на кој припаѓаат. Останатите колони прикажуваат разни информации за статусот на датотеките и папките како што се: маркери за датотеките, број на пораки (нејасни, непреведени и вкупно), статус во CVS/SVN (CVS и SVN се системи за контрола на верзии на датотеки), датум на последната промена на датотеката како и преведувачот што последен работел на датотеката. Иконите што се наоѓаат лево од датотеките и папките исто така укажуваат на нивниот статус:

* [[Слика:Kbabel_site_prevedeni.jpg]] Сите пораки во датотеката се преведени
* [[Слика:Kbabel_nekoi_prevedeni.jpg]] Некои од пораките во датотеката се нејасни или непреведени
* [[Слика:Kbabel_nepostoi.jpg]] Датотеката не постои во папката со PO-датотеки (т.е. воопшто не е преведена)
* [[Слика:Kbabel_synthaxerr.jpg]] Датотеката содржи синтаксички грешки (неисправна)
* [[Слика:Kbabel_beingupdated.jpg]] Информациите за датотеката се ажурираат. Кога ќе заврши ажурирањето, ќе биде прикажана една од претходните четири икони.

Ако датотеката е дополнително означена со [[Слика:Kbabel_krugce.jpg]], како на пример [[Слика:Kbabel_krugce2.jpg]], тоа значи дека датотеката или папката не постои во папката со POT-датотеки (постои превод, но нема оригинал).

Папките можат да бидат означени со следниве две икони:

* [[Слика:Kbabel_folder_green.jpg]] Сите датотеки во папката се целосно преведени
* [[Слика:Kbabel_folder_red.jpg]] Некои од датотеките не се целосно преведени (или се погрешни)

Преку интерфејсот на менаџерот на каталози може да се отвораат
датотеки за преведување, да се иницираат празни (непреведени) датотеки, да се прави преглед на статистички податоци, проверка на синтакса и правопис и многу други активности врз датотеките.
Најголем дел од функциите се достапни преку десен клик
со глушецот.

==== КБабел ====

Пред нас е интерфејсот на програмата кој што е прикажан на сликата подолу.

[[Слика:Kbabel.png]]

Во левото горно поле се наоѓа оригиналниот текст што треба да го преведеме, а во левото долно поле го пишуваме преводот. Веднаш над полето во кое што го внесуваме преводот се наоѓаат три „сијалички“ што се означени како „нејасна“, „непреведена“ и „погрешна“. Тие го означуваат статусот на преводот во тековната позиција. Доколку не сме сигурни за одреден превод дали е добар, тогаш можеме да го означиме или одозначиме како нејасен со притискање на Ctrl+U на тастатурата (или „Смени статус на нејасна“ од менито „Уредување“). Ако прозорчето за внесување на преводот е празно тогаш е активирана „сијаличката“ „непреведена“. Во горното десно поле се наоѓаат коментарите и информациите поврзани за тековната позиција што ја преведуваме и овие податоци не треба да ги менуваме. Овие податоци се генерираат автоматски при креирањето на POT-датотеката со алатката gettext и се потребни за по преведувањето да може да се изврши поврзување на преводот со програмата. Во десниот долен дел на програмата се наоѓа прозорец со четири ливчиња. Ќе го разгледаме само првото ливче „Барање“. Тука се наоѓаат информациите поврзани со пребарувањето на базата со преводи.

=== База со преводи (Translation Database) ===
[[Слика:Kbabel_conf_dict.png|thumb|Конфигурација на речници]]

За да можеме да ја користиме оваа можност на КБабел, прво треба да креираме база со преводи (речник) од веќе преведени PO-датотеки. Тоа го правиме на тој начин што ќе ја избереме опцијата „Конфигурирај речник“ -> „База на преводи“ од менито „Поставувања“.
По избор на оваа опција ќе се појави дијалог во кој се наоѓаат некои параметри поврзани со начинот на пребарување на базата.
Го избираме ливчето „База на податоци“. Во полето „Папка со база на податоци“ може да ја смените локацијата каде што ќе се чува базата со податоци. Ова е корисно ако сакате базата на податоци за KDE да Ви биде одвоена од другите преводи. Потоа притискаме на копчето „Скенирај папка и потпапки...“ и ја одбираме папката во која ни се наоѓаат сите веќе преведени PO-датотеки од чии што преводи ќе ја креираме базата со преводи. Креирањето на базата може да потрае и неколку минути. При преведување на некоја PO-датотека, базата со преводи автоматски се надополнува со новите преводи.

==== Како се користи базата? ====

Доколку сакаме да побараме во базата со преводи дали постои превод за текстот од полето со оригиналниот текст (горе лево) тоа го правиме со притискање на Alt+Ctrl+1 на тастатурата или избор на опцијата „Најди текст“ -> „База на преводи“ од менито „Речници“. Пронајдените резултати се појавуваат во прозорецот (долу десно) кој што служи за пребарување на базата со преводи. Го избираме соодветниот превод од прозорецот и со притискање на Alt+Ctrl+Space на тастатурата или избор на опцијата „Копирај резултат од пребарување во преведена“ од менито „Уредување“, преводот го копираме во полето за преведен текст (долу лево). Пребарување на базата со преводи може да се врши и за соодветен збор или повеќе зборови (дел од текстот) од полето со оригиналниот текст (горе лево) со означување на текстот што сакаме да го бараме и притискање на Ctrl+1 на тастатурата или избор на опцијата „Најди избран текст“ -> „База на преводи“ од менито „Речници“. Копирањето на резултатот од пребарувањето е идентично како во претходниот случај.

==== Автоматско пребарување ====

Автоматското барање се конфигурира во дијалогот за конфигурација на КБабел, кој се добива со избирање на „Поставувања -> Конфигурирај КБабел“ во менито. Таму, во одделот „Пребарување“ се активира „Автоматски започни барање“ а за стандарден речник се бира базата на преводи.

==== Автоматско преведување (Rough Translation) ====

Освен на погоре опишаниот начин, базата со преводи може да се користи и за автоматско преведување на PO-датотеките. За таа цел ја избираме опцијата „Груб превод...“ од менито „Алатки“.
По овој избор се отвора дијалог во кој што се поставуваат одредени параметри за начинот на автоматско преведување. Подетален опис на параметрите од овој дијалог ќе биде даден во некоја од следните верзии на овој документ.
Понатаму со притискање на копчето „Старт“ започнува автоматското преведување на PO-датотеката со преводите што се наоѓаат во базата со преводи. Ова може да потрае и неколку минути.

=== Совети за преведување ===

Сигурно уште на самиот почеток забележавте дека во полињата за оригиналниот текст (горе лево) и преведениот текст (долу лево) на позициите каде што треба да има празно место (на пример, помеѓу зборовите) се појавува точка. Тоа не треба да Ви прави никаква забуна затоа што тоа е намерно направена опција во КБабел за да се зголеми прегледноста при преведувањето. Во одредени случаи кога не би имало точка тешко би било да се одреди дали на тоа место (меѓу двата збора) има празно место или се двата збора споени.
При преведувањето ќе забележите дека некои зборови (знаци или групи знаци) во прозорчињата за оригиналниот текст и преведениот текст се прикажуваат во друга боја. Тоа се таканаречените „escape-знаци“ кои што на почетокот почнуваат со знакот „\“ (коса црта). Пример за такви знаци се \n, \", \t и нив најчесто ќе ги среќавате. Освен овие escape-знаци ќе се сретнете и со променливи што почнуваат со знакот „%“ (процент), како на пример %s. Исто така, со друга боја е означен и текстот што се наоѓа меѓу знаците „<“ и „>“ (помало и поголемо), на пример некоја е-поштенска адреса. Карактеристично за овие три случаи е тоа што овој дел од текстот (што е во друга боја) не се преведува туку се препишува во оригинална форма. Дали правилно сте го препишале ќе бидете сигурни со тоа што и во полето за преведениот текст ќе биде означен со истата таа боја.
За одредени escape-знаци Кбабел има можност за т.н. „паметно уредување“. Тоа функционира така што при внесување на одреден знак Кбабел автоматски ја додава обратната коса црта (или некое друго дејство). Примери за такви знаци се:

{| class="wikitable" border=1

|-

! Тастер

! Вметнат знак

|-

| Tab

| \t

|-

| "

| \"

|-

| Enter

| Ако последниот знак пред покажувачот не е празно место, вметнува празно место. Потоа започнува нова линија

|-

| Ctrl+Enter

| Започнува нова линија (без додатна логика)

|-

| Shift+Enter

| Вметнува \n и започнува нова линија

|}

=== Кратенки за тастатура ===

{| class="wikitable" border=1

|-

! Кратенка

! Функција

|-

| Page Up

| Оди на претходната порака

|-

| Page Down

| Оди на следната порака

|-

| Ctrl+Page Up

| Оди на претходната порака со нејасен превод

|-

| Ctrl+Page

| Down Оди на следната порака со нејасен превод

|-

| Alt+Page Up

| Оди на претходната непреведена порака

|-

| Alt+Page Down

| Оди на следната непреведена порака

|-

| Shift+Page Up

| Оди на претходната порака со погрешен превод

|-

| Shift+Page Down

| Оди на следната порака со погрешен превод

|-

| Ctrl+Shift+Page Up

| Оди на претходната нејасна или непреведена порака

|-

| Ctrl+Shift+Page Down

| Оди на следната нејасна или непреведена порака

|-

| Alt+Ctrl+Home

| Оди на првата порака

|-

| Alt+Ctrl+End

| Оди на последната порака

|-

| Ctrl+Shift+Delete

| Го брише преводот на тековната порака

|-

| Ctrl+Space

| Го копира оригиналниот текст во полето за преведен текст за тековната порака

|-

| Alt+Ctrl+Space

| Го копира резултатот од пребарувањето на базата со преводи во прозорчето за превод

|-

| Ctrl+U

| Го означува или одозначува текстот како нејасен за тековната порака

|-

| Alt+Ctrl+1

| Пребарува во базата со преводи за текстот од прозорчето со оригиналниот текст

|-

| Ctrl+1

| Пребарува во базата со преводи за означениот текст

|}

== Ресурси и врски ==

* [http://kbabel.kde.org/ Официјалната Интернет-страница на КБабел]

* [ftp://ftp.i18n.kde.org/tools/kbabel/ Локација од каде што може да се преземе КБабел (до верзија 1.2)] (поновите верзии на Кбабел се дистрибуираат како дел од пакетот kdesdk што доаѓа заедно со [[KDE]])

* [http://www.gnu.org/software/gettext/gettext.html Официјалната Интернет-страница на Gettext]

* [http://l10n.kde.org/ KDE Localization]

* [http://developer.gnome.org/projects/gtp/ The GNOME Translation Project]

=== Користена литература ===

* [http://docs.kde.org/development/en/kdesdk/kbabel/ The KBabel Handbook]
* [http://l10n.kde.org/docs/translation-howto/ The KDE Translation HOWTO]
* Интернет :)

== Додаток А: Формат на PO-датотеките ==

PO-датотеките се составени од повеќе записи каде што секој запис ја содржи релацијата меѓу оригиналната порака и нејзиниот превод. Обично сите записи во дадена PO-датотека се однесуваат на еден проект и сите преводи се направени на еден јазик. Следува шематската структура на еден запис од PO-датотека:

<code>
prazen-prostor
# komentari-na-preveduvacite
#. avtomatski-komentari
#: referenca...
#, znamence...
msgid originalna-poraka
msgstr prevedena-poraka
</code>

Записите започнуваат со празен простор (празни места и/или празни редови) што не е задолжително. Обично, кога PO-датотеките се генерираат со алатките на [[GNU]] gettext, има точно еден празен ред меѓу записите. Потоа следуваат коментарите, на редови што започнуваат со знакот #. Има два вида коментари. Коментарите што имаат празно место веднаш по знакот # (во примерот се дадени со сива боја) се креирани и одржувани само од преведувачот. Коментарите што имаат одреден знак веднаш по знакот # (во примерот се дадени со сина боја) автоматски се креираат и одржуваат од алатките на [[GNU]] gettext. Сите коментари, независно од видот, се незадолжителни.

По празниот простор и коментарите следуваат две низи знаци. Прво е оригиналната порака како што се јавува во изворниот код на програмата, а потоа преводот. Оригиналната порака е означена со клучниот збор <code>msgid</code>, а преведената со <code>msgstr</code>. Двете низи знаци се означени на разни начини во PO-датотеката, користејќи наводници (") како раздвојувачи и обратни коси црти (\) како escape-знаци. Низите означени со клучниот збор <code>msgid</code> се генерираат автоматски од алатките на GNU gettext.

Редовите што започнуваат со <nowiki>#</nowiki>, (знакот <nowiki>#</nowiki> после кој следува запирка) се специјални бидејќи тие не се игнорираат целосно како другите коментари. Листата од знаменца, разделени со запирка, се користи од програмата msgfmt за на корисникот да му се дадат подобри дијагностички пораки. Моментално има две дефинирани форми на знаменцата:

* '''''fuzzy''''' - Ова знаменце може да биде генерирано од програмата <code>msgmerge</code> или може да биде вметнато од самиот преведувач. Знаменцето укажува дека пораката дадена во <code>msgstr</code> може да не е (веќе) правилниот превод. Само преведувачот може да процени дали преводот има потреба од натамошни измени или е прифатлив како што е. По извршените измени, преведувачот може да го отстрани знаменцето.

* '''''c-format ; no-c-format''''' - Овие знаменца се додаваат автоматски од програмата xgettext и не треба да се менуваат ниту рачно да се отстрануваат.
Ако за некој одреден запис е дадено знаменцето c-format, програмата <code>msgfmt</code> прави дополнителни тестови за да ја провери валидноста на преводот.

Секоја од низите <code>originalna-poraka</code> и <code>prevedena-poraka</code> е напишана според синтаксата за низи знаци на јазикот Ц, вклучително и наводниците околу низите и вклучените escape-секвенци, зададени со обратна коса црта. Ако се пишуваат низи знаци на повеќе редови, по последниот знак се затвора наводникот и потоа на следниот ред се отвора нов наводник по кој продолжува пораката. На пример:

<code>
msgstr ""
"Еве еден пример како може еден многу долг ред да се продолжи\n"
"во случај кога се работи за порака со повеќе редови.\n"
</code>

Во примерот, во првиот ред заедно со клучниот збор се користи празна низа за да се овозможи подобро порамнување на буквата Е од зборот „Еве“ над буквата в од зборот „во“. Тоа значи дека по клучниот збор <code>msgstr</code> следуваат три низи знаци што ќе бидат споени. Спојувањето со празната низа не го менува крајниот резултат, а таа се користи поради потребата по <code>msgstr</code> на истиот ред да следува низа знаци и во исто време пораката да остане порамнета одлево. Празната низа можеше да биде и испуштена, но само ако наместо неа по <code>msgstr</code> следуваше низата што почнува со „Еве...“. Исто така не е потребно да се започне втората низа веднаш по знакот за нов ред „\n“, туку тоа е направено само затоа што е попрегледно.

При пишувањето треба да се води сметка за знаците за нов ред „\n“ што се наоѓаат во рамките на низите (внатре во наводниците) кои што се дел од дадените пораки, и краевите на редови во самата PO-датотека што немаат влијание на пораките.

Надвор од низите, празните редови/места и коментарите може да се користат произволно. Коментарите започнуваат на почетокот на редот со знакот „#“ и се протегаат до крајот на редот во PO-датотеката.

== Останати забелешки ==

=== За документот ===

Верзија на документот: 0.4

Датум на последна измена: 19.08.2006

Оригинален автор на „Кус водич за КБабел“ е Благоја Ѓаковски <blgj@freemail.com.mk>

Оригинален автор на КБабел е Matthias Kiefer <kiefer@kde.org>

Задолжен за одржување на КБабел е Stanislav Visnovsky <visnovsky@kde.org>

Документот во XHTML формат го стави Златко Трајчески <zlat@bagra.org>

Последна измена Божидар Проевски <bobibobi@freemail.com.mk>, 2006

=== TODO ===

# Опис на .mo датотеките
# Подетален опис на параметрите од ова прозорче (Rough Translation) ќе биде даден во некоја од следните верзии на овој документ.
# Опис на останатите опции од прозорчето Configure KBabel
# Опис на следниве термини: locale или локале, l10n или локализација, i18n или интернационализација, charset или карактер-сет или сет на карактери, utf-8, iso-8859-5, cp1251, windows-1251, iso-10646, unicode.
# Опис на опцијата Find од менито Edit.

[[Категорија:Упатства]]

ClassmatePC

2007-07-30T12:34:30Z

Bobibobi: Преформулирана забелешката на Новица

Искуството што го имав со [[ClassmatePC]] на Интел беше еден вторник пред почетокот на едно СподелиКино. Дојдов порано околу 18ч, го чекав Новица да го донесе. Лаптопот го доби Слободен софтвер Македонија на реверс (заб. на [[Корисник:Новица|Новица]] 07:07, 30 July 2007 (CDT)) од [http://www.pep.org.mk/ PEP], проект на USAID, за ние да го тестираме како ќе работи под Линукс.

Единствен услов беше да го вратиме во состојбата во која сме го зеле, т.е. ако некако го избришеме Windows-от што си доаѓаше со лаптопот, да може истиот да го вратиме назад. Беше решено дека нема потреба од никакво бришење и дека лаптопот ќе го подигнеме од жива дистрибуција преку УСБ. Изборот беше [[SLAX]] Linux.

Лаптопот има димензии на (скоро) стандарден нотес или роковник (или можеби некаков учебник). Висок е околу 3цм и има рачка од назад за да може да се носи како чантичка. Сите приклучоци се од страна. Има два УСБ-приклучоци, приклучок за напојување, приклучоци за микрофон и слушалки и мрежен приклучок. Процесорот е Intel Mobile Celeron ULV, на такт од 900MHz, има 256МБ РАМ и има полупроводнички диск од 2ГБ, бидејќи е модел предвиден за Windows. Моделите што се предвидени за Линукс (специјална верзија на Мандрива 2007 што не успеавме да ја добиеме) имаат 1ГБ диск. Самите полупроводнички дискови се интерно врзани преку УСБ-магистрала. Има звучна картичка (?), стандардна етернет мрежна (RTL8139?) и бежичен чип од RaLinkTech(rt73). Екранот е со дијагонала од 7 инчи и со резолуција 800x480, што е помало од резолуцијата на [[OLPC]] и мислам дека можеле да го направат малку поголем.(некои други технички карактеристики??)

Прво малку поработев на Windows. Релативно стандардна инсталација на WindowsXP, со некои мали промени, внатре имаше инсталирани управувачи (драјвери) за додатоците што доаѓаат со лаптопот (оптичко пенкало и сл.), како и соодветните софтвери. Прва работа што ми направи впечаток е невообичаено (за мене барем) малата тастатура (не им беше мала на основците што си играа со него). Самите тастери се мали, приближно 60% од површината на стандарден тастер, па морав да пишувам поспоро. Лаптопот има touchpad со кружна форма и две копчиња. Самиот touchpad беше со добар одзив, копчињата фунционираа нормално. На самиот лаптоп немаше нешто многу софтвер инсталирано, немаше МС Офис (нормално треба да се плати :), а не ни текна да инсталираме ОпенОфис под Windows). Затоа имаше разни видови DRM, TPM и софтвер за заштита на лаптопот. Т.е. лаптопот е конфигуриран да се поврзува со централен сервер и да се регистрира. Ако тоа не се направи, постојат интерни електроники што ќе го „спржат“ лаптопот, по што истиот станува тотално неупотреблив. За заштита од кражби...

Потоа дојде Дамјан со спремно УСБ со инсталиран [[SLAX]] на него. [[SLAX]] е интересна и модуларна жива дистрибуција на која може доста лесно да се додава софтвер. Може да се подигне од УСБ форматирано со ФАТ32 така што нема потреба од некои посебни форматирања на флеш-дискот. Но сепак, на УСБ-то мора да се инсталира подигач, во случајов syslinux (мислам?). Тука настана првиот (и единствен :) ) проблем, бидејќи Дамјан го имаше поинаку конфигурирано УСБ-то (без емулација на флопи?). По кратка интервенција, УСБ-то беше реконфигурирано и лаптопот се подигна без проблем. :)

Лаптопот се подигна под Линукс и автоматски се најави во КДЕ. Почнав да разгледувам по системот и малкуте апликации што беа инсталирани. [[SLAX]] не беше конфигуриран со македонските преводи на КДЕ, но имаше македонска поддршка (тастатура, фонтови со кирилица) (и Windows ја има). Јас имав со мене лаптоп на кој беа инсталирани нови преводи на КДЕ, па со едноставно копирање на вистинското место и рестартирање на графичката околина, КДЕ-то беше на македонски. КДЕ-то имаше сосема нормален одзив, апликациите се подигаа без поголеми застои...

Општо земено, пристоен лаптоп кој и повеќе од добро може да ја врши функцијата за која е наменет, а тоа е едукација на младите.

[[Корисник:Bobibobi|Боби]] 13:44, 29 July 2007 (CDT)

Важната работа со лаптопот е што е дизајниран за деца од основно училиште. Деновиве многу деца уште од мали нозе можат да си играат со десктоп компјутери и затоа мислев дека кога дечињата што требаше да си поиграат со Classmate-от нема да бидат претерано заинтересирани. Сепак се покажа спротивното. Не само што се забавуваа туку и многу лесно се снаоѓаа во KDE на македонски. [[Корисник:Новица|Новица]] 07:25, 30 July 2007 (CDT)

ClassmatePC

2007-07-29T18:44:36Z

Bobibobi: Иницијална ревизија

Искуството што го имав со [[ClassmatePC]] на Интел беше еден вторник пред почетокот на едно СподелиКино. Дојдов порано околу 18ч, го чекав Новица да го донесе. Него му го дадоа од [http://www.pep.org.mk/ PEP], проект на USAID, за ние да го тестираме како ќе работи под Линукс. Единствен услов беше да го вратиме во состојбата во која сме го зеле, т.е. ако некако го избришеме Windows-от што си доаѓаше со лаптопот, да може истиот да го вратиме назад. Беше решено дека нема потреба од никакво бришење и дека лаптопот ќе го подигнеме од жива дистрибуција преку УСБ. Изборот беше [[SLAX]] Linux.

Лаптопот има димензии на (скоро) стандарден нотес или роковник (или можеби некаков учебник). Висок е околу 3цм и има рачка од назад за да може да се носи како чантичка. Сите приклучоци се од страна. Има два УСБ-приклучоци, приклучок за напојување, приклучоци за микрофон и слушалки и мрежен приклучок. Процесорот е Intel Mobile Celeron ULV, на такт од 900MHz, има 256МБ РАМ и има полупроводнички диск од 2ГБ, бидејќи е модел предвиден за Windows. Моделите што се предвидени за Линукс (специјална верзија на Мандрива 2007 што не успеавме да ја добиеме) имаат 1ГБ диск. Самите полупроводнички дискови се интерно врзани преку УСБ-магистрала. Има звучна картичка (?), стандардна етернет мрежна (RTL8139?) и бежичен чип од RaLinkTech(rt73). Екранот е со дијагонала од 7 инчи и со резолуција 800x480, што е помало од резолуцијата на [[OLPC]] и мислам дека можеле да го направат малку поголем.(некои други технички карактеристики??)

Прво малку поработев на Windows. Релативно стандардна инсталација на WindowsXP, со некои мали промени, внатре имаше инсталирани управувачи (драјвери) за додатоците што доаѓаат со лаптопот (оптичко пенкало и сл.), како и соодветните софтвери. Прва работа што ми направи впечаток е невообичаено (за мене барем) малата тастатура (не им беше мала на основците што си играа со него). Самите тастери се мали, приближно 60% од површината на стандарден тастер, па морав да пишувам поспоро. Лаптопот има touchpad со кружна форма и две копчиња. Самиот touchpad беше со добар одзив, копчињата фунционираа нормално. На самиот лаптоп немаше нешто многу софтвер инсталирано, немаше МС Офис (нормално треба да се плати :), а не ни текна да инсталираме ОпенОфис под Windows). Затоа имаше разни видови DRM, TPM и софтвер за заштита на лаптопот. Т.е. лаптопот е конфигуриран да се поврзува со централен сервер и да се регистрира. Ако тоа не се направи, постојат интерни електроники што ќе го „спржат“ лаптопот, по што истиот станува тотално неупотреблив. За заштита од кражби...

Потоа дојде Дамјан со спремно УСБ со инсталиран [[SLAX]] на него. [[SLAX]] е интересна и модуларна жива дистрибуција на која може доста лесно да се додава софтвер. Може да се подигне од УСБ форматирано со ФАТ32 така што нема потреба од некои посебни форматирања на флеш-дискот. Но сепак, на УСБ-то мора да се инсталира подигач, во случајов syslinux (мислам?). Тука настана првиот (и единствен :) ) проблем, бидејќи Дамјан го имаше поинаку конфигурирано УСБ-то (без емулација на флопи?). По кратка интервенција, УСБ-то беше реконфигурирано и лаптопот се подигна без проблем. :)

Лаптопот се подигна под Линукс и автоматски се најави во КДЕ. Почнав да разгледувам по системот и малкуте апликации што беа инсталирани. [[SLAX]] не беше конфигуриран со македонските преводи на КДЕ, но имаше македонска поддршка (тастатура, фонтови со кирилица) (и Windows ја има). Јас имав со мене лаптоп на кој беа инсталирани нови преводи на КДЕ, па со едноставно копирање на вистинското место и рестартирање на графичката околина, КДЕ-то беше на македонски. КДЕ-то имаше сосема нормален одзив, апликациите се подигаа без поголеми застои...

Општо земено, пристоен лаптоп кој и повеќе од добро може да ја врши функцијата за која е наменет, а тоа е едукација на младите.

[[Корисник:Bobibobi|Боби]] 13:44, 29 July 2007 (CDT)

Упатство:Водич за КБабел

2007-07-29T13:42:37Z

Bobibobi: Додавање текст за автоматското пребарување, ситни корекции

Овој документ е наменет за корисниците што почнуваат со работа во [[GNU/Linux]] и кои што сакаат да се вклучат во процесот на локализација (преведување) на [[слободен софтвер]]. Тоа не значи дека не би им бил од корист и на оние понапредни и поискусни корисници на [[GNU/Linux]] што сакаат да се вклучат во процесот на локализација на програмите, а првпат се среќаваат со програмата [[KBabel|КБабел]] и со техниките на преведување, креирање речници (бази со зборови) и пишување програми што поддржуваат интернационализација.

Документов е создаден како последица на потребата од инволвирање на повеќе заинтересирани корисници на слободен софтвер за негово преведување на македонски јазик. Тој претставува дел од проектите за локализација и креирање документација на невладината организација „[[Слободен софтвер Македонија]]“. Повеќе информации за проектите има на [http://www.slobodensoftver.org.mk сајтот на организацијата]. Во случај да сакате да се вклучите во некој од проектите на организацијата и да помогнете на каков било начин, слободно пишете на е-поштенската адреса info@slobodensoftver.org.mk или стапете во контакт со координаторот за соодветниот проект (за повеќе информации погледнете ја [[L10n_mk|страницата со проекти]] или Интернет-страницата на организацијата).

Документов содржи доволно информации за читателите да стекнат основно познавање за работа со програмата [[KBabel|КБабел]] и да можат активно да се вклучат во процесот на преведување. Детално е опишана целата постапка за инсталирање и конфигурирање на програмата пред почетокот на користење, како и опис на процесот како би се извело преведување на една PO (односно POT) датотека. Текстот изобилува со информации за лесно вклучување во процесот и ги објаснува повеќето термини што се од битно значење и се основа за понатамошно напредување.
За какви било прашања, информации или критики во врска со документов не се двоумете да стапите во контакт со авторот на документов, тој со задоволство ќе Ви одговори.

== Вовед ==

=== Што е КБабел ? ===

[[KBabel|КБабел]] претставува збир од алатки за уредување и ракување со PO-датотеки, креирани со gettext. Главната компонента е моќниот и удобен уредувач за PO-датотеки чии главни карактеристики се целосната способност за навигација, потполната уредувачка функционалност, способноста да бара превод во различни речници (бази со зборови), проверка на правопис и синтакса, приказ на разлики и многу повеќе. Исто така го содржи и „Менаџерот на каталози“ кој што овозможува преглед на PO-датотеките во вид на менаџер на датотеки. Во [[KBabel|КБабел]] е вклучен и речник на зборови кој може да работи и како независна апликација и има можност за пристап до базите со зборови во [[KBabel|КБабел]]. [[KBabel|КБабел]] овозможува брзо и сигурно преведување и одржување на веќе преведените PO-датотеки како и лесно допреведување на PO-датотеките за новите верзии на програмите.

За оние што се нови во процесот на преведување, еве накратко опис на некои термини што се поврзани со процесот на преведување на програми и на зборови што често ќе се употребуваат во овој текст:

* '''PO-датотека''' - претставува текстуална датотека која има екстензија .po (на пример kdelibs.po) и која што ја преведуваме на соодветниот јазик (во нашиов случај на македонски). PO-датотеките можеме да ги уредуваме и преведуваме со најобичен уредувач на текст. На почетокот на PO-датотеките (во заглавието) се наоѓаат информации за кодирањето што се користи во преводот (ние користиме utf-8), податоци за преведувачите на датотеката, јазикот на кој се преведува, датум кога последен пат е изменета датотеката и некои други информации. Во PO-датотеката се наоѓаат и оригиналните текстови (на англиски јазик) што треба да се преведат и преведените текстови на соодветниот јазик на кој што го вршиме преводот. Подетални информации околу форматот на PO-датотеките има во документацијата на алатката [http://gettext.gnu.org gettext].

* '''POT-датотека''' - доаѓа од зборот PO Template и е датотека која што има наставка .pot (на пример kdelibs.pot). Таа е идентична датотека (ист формат) како и PO-датотеката и претставува образец за од неа да се креираат PO-датотеки за секој јазик посебно на кој што преведуваме. POT-датотеката има ист формат како PO-датотеката, но ги содржи само текстовите во нивната оригинална форма (на англиски јазик). Така, за да извршиме превод на некоја програма на македонски јазик, ја земаме POT-датотеката на таа програма (која се наоѓа во пакетот со изворниот код на програмата) и ја преименуваме така што наместо наставка .pot да има наставка .po и потоа ја преведуваме со програмата [[KBabel|КБабел]].

* '''gettext''' - тоа е програмерска алатка која им овозможува на програмерите да пишуваат програми што лесно ќе се преведуваат на разни (човечки) јазици. Таа од изворниот код ги вади текстуалните делови и ги запишува во POT-датотеки за подоцна да се преведат на разни јазици. Алатката gettext не е дел од [[KBabel|КБабел]], а повеќе информации може да се најдат на официјалната Интернет- страница (http://gettext.gnu.org/).

* '''locale или локале''', l10n или локализација, i18n или интернационализација, charset или множество знаци, utf-8, iso-8859-5, cp1251, windows-1251, iso-10646, unicode - за овие термини повеќе информации во некоја од следните верзии на документов.

== Технички податоци (побарувања) ==

За да работи [[KBabel|КБабел]], потребни му се:
* kdelibs
* [[Qt]]
* Berkeley Database IV (db4) - за работа на базата со преводи

== Инсталирање на КБабел ==

[[KBabel|КБабел]] најчесто доаѓа со популарните дистрибуции на [[GNU/Linux]] и може да го инсталирате преку соодветните алатки за менаџирање пакети што доаѓаат со дистрибуциите. Најновата верзија може да се симне од официјалната Интернет-страница (прочитајте во поглавјето [http://wiki.lugola.net/Упатство:Водич_за_КБабел#Ресурси_и_врски Ресурси] од овој документ).

[[KBabel|КБабел]] е достапен и како бинарен пакет на компакт-дисковите од дистрибуциите (во бинарна форма или како изворен код) и како .tar.bz2 на официјалната Интернет-страница (како изворен код).

За инсталирање на бинарен (значи веќе компилиран) rpm-пакет, ја користиме следнава наредба:

# rpm -Uvh kbabel-x.x.x.rpm

каде што x.x.x се броеви што ја означуваат верзијата на програмата, а знакот # (тараба) ја претставува командната линија (значи него го изоставуваме при пишувањето). Претходната наредба и сите останати наредби во ова поглавје ги пишуваме во команден терминал или познат и како школка (shell), при што наредбите за инсталирање ги извршуваме како корисник со администраторски привилегии (root).

За компилирање и инсталирање на [[KBabel|КБабел]] од неговата изворна форма (изворен код) прво креираме некоја помошна папка (на пример ~/kb) во сопствената домашна папка. Во неа го копираме пакетот со изворниот код и потоа го распакуваме. Тоа е опишано со следниве наредби:

# mkdir ~/kb
# cp kbabel-x.x.tar.bz2 ~/kb
# cd ~/kb
# tar -xvjf kbabel-x.x.tar.bz2

Понатаму, откако ќе влеземе во папката каде што е распакуван изворниот код, продолжуваме со компилирањето па потоа со инсталирањето:

# cd kbabel-x.x
# ./configure
# make
# su -c make install

За повеќе информации околу параметрите на configure напишете го следново:

# ./configure --help

По инсталирањето, [[KBabel|КБабел]] може да се стартува со наредбата <code>kbabel</code> или преку менито со програми.

Ако сакате да го користите речникот (Translation Database) што е „вграден“ во [[KBabel|КБабел]] и кој ќе ви овозможи креирање на Ваша база со преводи и автоматско преведување на PO-датотеки, тогаш '''пред''' да ја изведете погоре опишаната постапка ќе треба да ја инсталирате Berkeley Database. Во спротивно [[KBabel|КБабел]] ќе се искомпилира без речникот во него. За да ја изберете соодветната верзија на Berkeley Database (базата е позната и како db2 или db4 зависно од верзијата) што би одговарала на верзијата на изворниот код на [[KBabel|КБабел]] што ја имате, прочитајте ги упатствата од датотеката README која се наоѓа во папката каде што се наоѓа изворниот код на [[KBabel|КБабел]]. На пример, за верзијата 1.2 на [[KBabel|КБабел]] потребна е Berkeley DB IV која ја има на повеќето дистрибуции на GNU/Linux или можете да ја побарате на нејзината официјална Интернет-страница http://www.sleepycat.com/. Потребно е да ги инсталирате бинарниот пакет со базата и пакетот за развој (devel). На пример, тоа се пакетите db4-4.4.20-12 и db4-devel-4.4.20-12. Инсталирањето на овие пакети се прави на следниов начин:

# rpm -Uvh db4-4.4.20-12.i386.rpm
# rpm -Uvh db4-devel-4.4.20-1.i386.rpm

== Инсталирав! Што потоа? ==

=== Конфигурација на проект ===

Големите софтверски проекти како што се [[KDE|КДЕ]], [[OpenOffice.org|ОпенОфис]], [[Firefox|Мозила]], [[GNOME|ГНОМ]] и други, доаѓаат со голем број апликации, библиотеки и придружен софтвер и се поделени во голем број датотеки со изворен код кои што содржат разни пораки. При генерирањето на POT-датотеките, пораките од изворниот код се групираат, при што една POT-датотека може да содржи пораки од повеќе датотеки. Исто така POT-датотеките можат да бидат распоредени по папки, според одделните апликации на софтверот (или поинаку организирани). Во рамките на [[KBabel|КБабел]] се наоѓа програмата „Менаџер на каталози“ (catalogmanager) која работи како менаџер на датотеки и го олеснува ракувањето со PO и POT-датотеките. Основен параметар при конфигурацијата на catalogmanager се патеките во кои се наоѓаат PO и POT-датотеките. catalogmanager прави спојување на двете патеки и креира стебло во кое се прикажани и обрасците и веќе преведените датотеки. Со помош на catalogmanager може лесно да се започне превод на празна POT-датотека, да се провери статусот на преводот, да се прави глобално пребарување и многу други работи. Ако се работи на превод на големи софтверски проекти, препорачлива е употребата на catalogmanager.

:'''Креирање нов проект за преведување и конфигурирање на проект'''

По стартувањето на празен „Менаџер на каталози“, од менито „Проект“ се избира „Нов...“ по што се отвора волшебникот за проекти. Тука се внесува името на проектот (описно, но кратко), датотеката каде што ќе се чуваат параметрите за проектот, јазикот на преведување и типот на проект. За конфигурациската датотека е најдобро со кликнување врз иконата со папка да дојдете до соодветната папка каде што ќе се чува датотеката и во истиот дијалог, во полето „Локација“, да го запишете името на датотеката и да кликнете на копчето „Во ред“. Датотеката (со целосната патека) ќе се појави во полето. Во полето „Јазик“ избирате „Macedonian“, а за полето „Тип на проект“ ја избирате соодветната ставка, во зависност на каков проект работите (на пример, ако преведувате за КДЕ, го ставате на „KDE“). Кликнувате на „Следен“. Ќе се појави нов дијалог во кој треба да се внесат патеките до PO и POT-датотеките. Со кликнување на копчето „Заврши“ волшебникот се затвора и се вчитуваат датотеките за преведување.

[[Слика:Kbabel_catman_newprj_dlg.png|350px]] [[Слика:Kbabel catman folders.png|350px]]

Потоа од менито „Проект“ се избира „Конфигурирај...“ за да се доврши конфигурацијата на проектот. Се појавува дијалогот за конфигурација во кој (на страницата „Идентитет“) се внесуваат основните податоци за корисникот на програмата (преведувачот) како што се: неговото име и презиме со латинични букви и во оригинал, неговата е-поштенска адреса и е-поштенската адреса на преведувачката група на која ѝ припаѓа, името на јазикот на кој се преведува, кодот на јазикот и некои други параметри.

На секое наредно стартување, проектот може да го вчитаме преку менито „Проект“ -> „Отвори“ или може да го стартуваме од командна линија со наредбата

# catalogmanager --project <datoteka_so_konfiguracija>

На долната слика е даден дијалогот за конфигурација на менаџерот на каталози:

[[Слика:Kbabel_catman_projparam.png]]

=== Конфигурација на интерфејсот ===

[[Слика:kbabel_fonts.png|thumb|Избор на фонтови во КБабел]]
По инсталирањето на [[KBabel|КБабел]] и неговото прво стартување се отвора дијалогот „Конфигурирај“ (даден на сликата). Одберете ја страницата „Фонтови“ и изберете соодветен фонт (на пример Fixed 12) што ќе се користи во прозорчињата за внесување и прикажување на преведениот и оригиналниот текст. За останатите параметри во овој дијалог сметам дека нема потреба да се дискутира (можеби во некоја следна верзија на документов).

Со притискање на копчето „Во ред“ дијалогот „Конфигурирај“ се затвора, а податоците што претходно сме ги внеле таму се зачувуваат во програмата. Ако сакаме повторно да го отвориме дијалогот „Конфигурирај“ со цел да извршиме корекција на некој податок во него, треба да ја избереме опцијата „Конфигурирај КБабел...“ која се наоѓа во менито „Поставувања“.

=== Опис на корисничкиот интерфејс ===

====Менаџер на каталози====

На наредната слика е прикажан менаџерот на каталози.

[[Слика:Kbabel_catalogmanager.jpg|800px]]

Во првата колона се датотеките, групирани во папки според пакетот на кој припаѓаат. Останатите колони прикажуваат разни информации за статусот на датотеките и папките како што се: маркери за датотеките, број на пораки (нејасни, непреведени и вкупно), статус во CVS/SVN (CVS и SVN се системи за контрола на верзии на датотеки), датум на последната промена на датотеката како и преведувачот што последен работел на датотеката. Иконите што се наоѓаат лево од датотеките и папките исто така укажуваат на нивниот статус:

* [[Слика:Kbabel_site_prevedeni.jpg]] Сите пораки во датотеката се преведени
* [[Слика:Kbabel_nekoi_prevedeni.jpg]] Некои од пораките во датотеката се нејасни или непреведени
* [[Слика:Kbabel_nepostoi.jpg]] Датотеката не постои во папката со PO-датотеки (т.е. воопшто не е преведена)
* [[Слика:Kbabel_synthaxerr.jpg]] Датотеката содржи синтаксички грешки (неисправна)
* [[Слика:Kbabel_beingupdated.jpg]] Информациите за датотеката се ажурираат. Кога ќе заврши ажурирањето, ќе биде прикажана една од претходните четири икони.

Ако датотеката е дополнително означена со [[Слика:Kbabel_krugce.jpg]], како на пример [[Слика:Kbabel_krugce2.jpg]], тоа значи дека датотеката или папката не постои во папката со POT-датотеки (постои превод, но нема оригинал).

Папките можат да бидат означени со следниве две икони:

* [[Слика:Kbabel_folder_green.jpg]] Сите датотеки во папката се целосно преведени
* [[Слика:Kbabel_folder_red.jpg]] Некои од датотеките не се целосно преведени (или се погрешни)

Преку интерфејсот на менаџерот на каталози може да се отвораат
датотеки за преведување, да се иницираат празни (непреведени) датотеки, да се прави преглед на статистички податоци, проверка на синтакса и правопис и многу други активности врз датотеките.
Најголем дел од функциите се достапни преку десен клик
со глушецот.

==== КБабел ====

Пред нас е интерфејсот на програмата кој што е прикажан на сликата подолу.

[[Слика:Kbabel.png]]

Во левото горно поле се наоѓа оригиналниот текст што треба да го преведеме, а во левото долно поле го пишуваме преводот. Веднаш над полето во кое што го внесуваме преводот се наоѓаат три „сијалички“ што се означени како „нејасна“, „непреведена“ и „погрешна“. Тие го означуваат статусот на преводот во тековната позиција. Доколку не сме сигурни за одреден превод дали е добар, тогаш можеме да го означиме или одозначиме како нејасен со притискање на Ctrl+U на тастатурата (или „Смени статус на нејасна“ од менито „Уредување“). Ако прозорчето за внесување на преводот е празно тогаш е активирана „сијаличката“ „непреведена“. Во горното десно поле се наоѓаат коментарите и информациите поврзани за тековната позиција што ја преведуваме и овие податоци не треба да ги менуваме. Овие податоци се генерираат автоматски при креирањето на POT-датотеката со алатката gettext и се потребни за по преведувањето да може да се изврши поврзување на преводот со програмата. Во десниот долен дел на програмата се наоѓа прозорец со четири ливчиња. Ќе го разгледаме само првото ливче „Барање“. Тука се наоѓаат информациите поврзани со пребарувањето на базата со преводи.

=== База со преводи (Translation Database) ===
[[Слика:Kbabel_conf_dict.png|thumb|Конфигурација на речници]]

За да можеме да ја користиме оваа можност на КБабел, прво треба да креираме база со преводи (речник) од веќе преведени PO-датотеки. Тоа го правиме на тој начин што ќе ја избереме опцијата „Конфигурирај речник“ -> „База на преводи“ од менито „Поставувања“.
По избор на оваа опција ќе се појави дијалог во кој се наоѓаат некои параметри поврзани со начинот на пребарување на базата.
Го избираме ливчето „База на податоци“. Во полето „Папка со база на податоци“ може да ја смените локацијата каде што ќе се чува базата со податоци. Ова е корисно ако сакате базата на податоци за KDE да Ви биде одвоена од другите преводи. Потоа притискаме на копчето „Скенирај папка и потпапки...“ и ја одбираме папката во која ни се наоѓаат сите веќе преведени PO-датотеки од чии што преводи ќе ја креираме базата со преводи. Креирањето на базата може да потрае и неколку минути. При преведување на некоја PO-датотека, базата со преводи автоматски се надополнува со новите преводи.

==== Како се користи базата? ====

Доколку сакаме да побараме во базата со преводи дали постои превод за текстот од полето со оригиналниот текст (горе лево) тоа го правиме со притискање на Alt+Ctrl+1 на тастатурата или избор на опцијата „Најди текст“ -> „База на преводи“ од менито „Речници“. Пронајдените резултати се појавуваат во прозорецот (долу десно) кој што служи за пребарување на базата со преводи. Го избираме соодветниот превод од прозорецот и со притискање на Alt+Ctrl+Space на тастатурата или избор на опцијата „Копирај резултат од пребарување во преведена“ од менито „Уредување“, преводот го копираме во полето за преведен текст (долу лево). Пребарување на базата со преводи може да се врши и за соодветен збор или повеќе зборови (дел од текстот) од полето со оригиналниот текст (горе лево) со означување на текстот што сакаме да го бараме и притискање на Ctrl+1 на тастатурата или избор на опцијата „Најди избран текст“ -> „База на преводи“ од менито „Речници“. Копирањето на резултатот од пребарувањето е идентично како во претходниот случај.

==== Автоматско пребарување ====

Автоматското барање се конфигурира во дијалогот за конфигурација на КБабел, кој се добива со избирање на „Поставувања -> Конфигурирај КБабел“ во менито. Таму, во одделот „Пребарување“ се активира „Автоматски започни барање“ а за стандарден речник се бира базата на преводи.

==== Автоматско преведување (Rough Translation) ====

Освен на погоре опишаниот начин, базата со преводи може да се користи и за автоматско преведување на PO-датотеките. За таа цел ја избираме опцијата „Груб превод...“ од менито „Алатки“.
По овој избор се отвора дијалог во кој што се поставуваат одредени параметри за начинот на автоматско преведување. Подетален опис на параметрите од овој дијалог ќе биде даден во некоја од следните верзии на овој документ.
Понатаму со притискање на копчето „Старт“ започнува автоматското преведување на PO-датотеката со преводите што се наоѓаат во базата со преводи. Ова може да потрае и неколку минути.

=== Совети за преведување ===

Сигурно уште на самиот почеток забележавте дека во полињата за оригиналниот текст (горе лево) и преведениот текст (долу лево) на позициите каде што треба да има празно место (на пример, помеѓу зборовите) се појавува точка. Тоа не треба да Ви прави никаква забуна затоа што тоа е намерно направена опција во КБабел за да се зголеми прегледноста при преведувањето. Во одредени случаи кога не би имало точка тешко би било да се одреди дали на тоа место (меѓу двата збора) има празно место или се двата збора споени.
При преведувањето ќе забележите дека некои зборови (знаци или групи знаци) во прозорчињата за оригиналниот текст и преведениот текст се прикажуваат во друга боја. Тоа се таканаречените „escape-знаци“ кои што на почетокот почнуваат со знакот „\“ (коса црта). Пример за такви знаци се \n, \", \t и нив најчесто ќе ги среќавате. Освен овие „escape-знаци“ ќе се сретнете и со променливи што почнуваат со знакот „%“ (процент), како на пример %s. Исто така, со друга боја е означен и текстот што се наоѓа меѓу знаците „<“ и „>“ (помало и поголемо), на пример некоја е-поштенска адреса. Карактеристично за овие три случаи е тоа што овој дел од текстот (што е во друга боја) не се преведува туку се препишува во оригинална форма. Дали правилно сте го препишале ќе бидете сигурни со тоа што и во полето за преведениот текст ќе биде означен со истата таа боја.
За одредени „escape-знаци“ Кбабел има можност за т.н. „паметно уредување“. Тоа функционира така што при внесување на одреден знак Кбабел автоматски ја додава обратната коса црта (или некое друго дејство). Примери за такви знаци се:

{| class="wikitable" border=1

|-

! Тастер

! Вметнат знак

|-

| Tab

| \t

|-

| "

| \"

|-

| Enter

| Ако последниот знак пред покажувачот не е празно место, вметнува празно место. Потоа започнува нова линија

|-

| Ctrl+Enter

| Започнува нова линија (без додатна логика)

|-

| Shift+Enter

| Вметнува \n и започнува нова линија

|}

=== Кратенки за тастатура ===

{| class="wikitable" border=1

|-

! Кратенка

! Функција

|-

| Page Up

| Оди на претходната порака

|-

| Page Down

| Оди на следната порака

|-

| Ctrl+Page Up

| Оди на претходната порака со нејасен превод

|-

| Ctrl+Page

| Down Оди на следната порака со нејасен превод

|-

| Alt+Page Up

| Оди на претходната непреведена порака

|-

| Alt+Page Down

| Оди на следната непреведена порака

|-

| Shift+Page Up

| Оди на претходната порака со погрешен превод

|-

| Shift+Page Down

| Оди на следната порака со погрешен превод

|-

| Ctrl+Shift+Page Up

| Оди на претходната нејасна или непреведена порака

|-

| Ctrl+Shift+Page Down

| Оди на следната нејасна или непреведена порака

|-

| Alt+Ctrl+Home

| Оди на првата порака

|-

| Alt+Ctrl+End

| Оди на последната порака

|-

| Ctrl+Shift+Delete

| Го брише преводот на тековната порака

|-

| Ctrl+Space

| Го копира оригиналниот текст во полето за преведен текст за тековната порака

|-

| Alt+Ctrl+Space

| Го копира резултатот од пребарувањето на базата со преводи во прозорчето за превод

|-

| Ctrl+U

| Го означува или одозначува текстот како нејасен за тековната порака

|-

| Alt+Ctrl+1

| Пребарува во базата со преводи за текстот од прозорчето со оригиналниот текст

|-

| Ctrl+1

| Пребарува во базата со преводи за означениот текст

|}

== Ресурси и врски ==

* [http://kbabel.kde.org/ Официјалната Интернет-страница на КБабел]

* [ftp://ftp.i18n.kde.org/tools/kbabel/ Локација од каде што може да се преземе КБабел (до верзија 1.2)] (поновите верзии на Кбабел се дистрибуираат како дел од пакетот kdesdk што доаѓа заедно со [[KDE]])

* [http://www.gnu.org/software/gettext/gettext.html Официјалната Интернет-страница на Gettext]

* [http://l10n.kde.org/ KDE Localization]

* [http://developer.gnome.org/projects/gtp/ The GNOME Translation Project]

=== Користена литература ===

* [http://docs.kde.org/development/en/kdesdk/kbabel/ The KBabel Handbook]
* [http://l10n.kde.org/docs/translation-howto/ The KDE Translation HOWTO]
* Интернет :)

== Додаток А: Формат на PO-датотеките ==

PO-датотеките се составени од повеќе записи каде што секој запис ја содржи релацијата меѓу оригиналната порака и нејзиниот превод. Обично сите записи во дадена PO-датотека се однесуваат на еден проект и сите преводи се направени на еден јазик. Следува шематската структура на еден запис од PO-датотека:

<code>
prazen-prostor
# komentari-na-preveduvacite
#. avtomatski-komentari
#: referenca...
#, znamence...
msgid neprevedena-poraka
msgstr prevedena-poraka
</code>

Записите започнуваат со празен простор (празни места и/или празни редови) што не е задолжително. Обично, кога PO-датотеките се генерираат со алатките на [[GNU]] gettext, има точно еден празен ред меѓу записите. Потоа следуваат коментарите, на редови што започнуваат со знакот #. Има два вида коментари. Коментарите што имаат празно место веднаш по знакот # (во примерот се дадени со сива боја) се креирани и одржувани само од преведувачот. Коментарите што имаат одреден знак веднаш по знакот # (во примерот се дадени со сина боја) автоматски се креираат и одржуваат од алатките на [[GNU]] gettext. Сите коментари, независно од видот, се незадолжителни.

По празниот простор и коментарите следуваат две низи знаци. Прво е оригиналната порака како што се јавува во изворниот код на програмата, а потоа преводот. Оригиналната порака е означена со клучниот збор <code>msgid</code>, а преведената со <code>msgstr</code>. Двете низи знаци се означени на разни начини во PO-датотеката, користејќи наводници (") како раздвојувачи и обратни коси црти (\) како escape-знаци. Низите означени со клучниот збор <code>msgid</code> се генерираат автоматски од алатките на GNU gettext.

Редовите што започнуваат со <nowiki>#</nowiki>, (знакот <nowiki>#</nowiki> после кој следува запирка) се специјални бидејќи тие не се игнорираат целосно како другите коментари. Листата од знаменца, разделени со запирка, се користи од програмата msgfmt за на корисникот да му се дадат подобри дијагностички пораки. Моментално има две дефинирани форми на знаменцата:

* '''''fuzzy''''' - Ова знаменце може да биде генерирано од програмата <code>msgmerge</code> или може да биде вметнато од самиот преведувач. Знаменцето укажува дека пораката дадена во <code>msgstr</code> може да не е (веќе) правилниот превод. Само преведувачот може да процени дали преводот има потреба од натамошни измени или е прифатлив како што е. По извршените измени, преведувачот може да го отстрани знаменцето.

* '''''c-format ; no-c-format''''' - Овие знаменца се додаваат автоматски од програмата xgettext и не треба да се менуваат ниту рачно да се отстрануваат.
Ако за некој одреден запис е дадено знаменцето c-format, програмата <code>msgfmt</code> прави дополнителни тестови за да ја провери валидноста на преводот.

Секоја од низите <code>neprevedena-poraka</code> и <code>prevedena-poraka</code> е напишана според синтаксата за низи знаци на јазикот Ц, вклучително и наводниците околу низите и вклучените escape-секвенци, зададени со обратна коса црта. Ако се пишуваат низи знаци на повеќе редови, по последниот знак се затвора наводникот и потоа на следниот ред се отвора нов наводник по кој продолжува пораката. На пример:

<code>
msgstr ""
"Еве еден пример како може еден многу долг ред да се продолжи\n"
"во случај кога се работи за порака со повеќе редови.\n"
</code>

Во примерот, во првиот ред заедно со клучниот збор се користи празна низа за да се овозможи подобро порамнување на буквата Е од зборот „Еве“ над буквата в од зборот „во“. Тоа значи дека по клучниот збор <code>msgstr</code> следуваат три низи знаци што ќе бидат споени. Спојувањето со празната низа не го менува крајниот резултат, а таа се користи поради потребата по <code>msgstr</code> на истиот ред да следува низа знаци и во исто време пораката да остане порамнета одлево. Празната низа можеше да биде и испуштена, но само ако наместо неа по <code>msgstr</code> следуваше низата што почнува со „Еве...“. Исто така не е потребно да се започне втората низа веднаш по знакот за нов ред „\n“, туку тоа е направено само затоа што е попрегледно.

При пишувањето треба да се води сметка за знаците за нов ред „\n“ што се наоѓаат во рамките на низите (внатре во наводниците) кои што се дел од дадените пораки, и краевите на редови во самата PO-датотека што немаат влијание на пораките.

Надвор од низите, празните редови/места и коментарите може да се користат произволно. Коментарите започнуваат на почетокот на редот со знакот „#“ и се протегаат до крајот на редот во PO-датотеката.

== Останати забелешки ==

=== За документот ===

Верзија на документот: 0.4

Датум на последна измена: 19.08.2006

Оригинален автор на „Кус водич за КБабел“ е Благоја Ѓаковски <blgj@freemail.com.mk>

Оригинален автор на КБабел е Matthias Kiefer <kiefer@kde.org>

Задолжен за одржување на КБабел е Stanislav Visnovsky <visnovsky@kde.org>

Документот во XHTML формат го стави Златко Трајчески <zlat@bagra.org>

Последна измена Божидар Проевски <bobibobi@freemail.com.mk>, 2006

=== TODO ===

# Опис на .mo датотеките
# Подетален опис на параметрите од ова прозорче (Rough Translation) ќе биде даден во некоја од следните верзии на овој документ.
# Опис на останатите опции од прозорчето Configure KBabel
# Опис на следниве термини: locale или локале, l10n или локализација, i18n или интернационализација, charset или карактер-сет или сет на карактери, utf-8, iso-8859-5, cp1251, windows-1251, iso-10646, unicode.
# Опис на опцијата Find од менито Edit.

[[Категорија:Упатства]]

Упатство:Водич за КБабел

2007-07-29T13:26:04Z

Bobibobi: Дополнителни објаснувања во поглавјето за конфигурација на проект со менаџерот на каталози, додадени две слики

Овој документ е наменет за корисниците што почнуваат со работа во [[GNU/Linux]] и кои што сакаат да се вклучат во процесот на локализација (преведување) на [[слободен софтвер]]. Тоа не значи дека не би им бил од корист и на оние понапредни и поискусни корисници на [[GNU/Linux]] што сакаат да се вклучат во процесот на локализација на програмите, а првпат се среќаваат со програмата [[KBabel|КБабел]] и со техниките на преведување, креирање речници (бази со зборови) и пишување програми што поддржуваат интернационализација.

Документов е создаден како последица на потребата од инволвирање на повеќе заинтересирани корисници на слободен софтвер за негово преведување на македонски јазик. Тој претставува дел од проектите за локализација и креирање документација на невладината организација „[[Слободен софтвер Македонија]]“. Повеќе информации за проектите има на [http://www.slobodensoftver.org.mk сајтот на организацијата]. Во случај да сакате да се вклучите во некој од проектите на организацијата и да помогнете на каков било начин, слободно пишете на е-поштенската адреса info@slobodensoftver.org.mk или стапете во контакт со координаторот за соодветниот проект (за повеќе информации погледнете ја [[L10n_mk|страницата со проекти]] или Интернет-страницата на организацијата).

Документов содржи доволно информации за читателите да стекнат основно познавање за работа со програмата [[KBabel|КБабел]] и да можат активно да се вклучат во процесот на преведување. Детално е опишана целата постапка за инсталирање и конфигурирање на програмата пред почетокот на користење, како и опис на процесот како би се извело преведување на една PO (односно POT) датотека. Текстот изобилува со информации за лесно вклучување во процесот и ги објаснува повеќето термини што се од битно значење и се основа за понатамошно напредување.
За какви било прашања, информации или критики во врска со документов не се двоумете да стапите во контакт со авторот на документов, тој со задоволство ќе Ви одговори.

== Вовед ==

=== Што е КБабел ? ===

[[KBabel|КБабел]] претставува збир од алатки за уредување и ракување со PO-датотеки, креирани со gettext. Главната компонента е моќниот и удобен уредувач за PO-датотеки чии главни карактеристики се целосната способност за навигација, потполната уредувачка функционалност, способноста да бара превод во различни речници (бази со зборови), проверка на правопис и синтакса, приказ на разлики и многу повеќе. Исто така го содржи и „Менаџерот на каталози“ кој што овозможува преглед на PO-датотеките во вид на менаџер на датотеки. Во [[KBabel|КБабел]] е вклучен и речник на зборови кој може да работи и како независна апликација и има можност за пристап до базите со зборови во [[KBabel|КБабел]]. [[KBabel|КБабел]] овозможува брзо и сигурно преведување и одржување на веќе преведените PO-датотеки како и лесно допреведување на PO-датотеките за новите верзии на програмите.

За оние што се нови во процесот на преведување, еве накратко опис на некои термини што се поврзани со процесот на преведување на програми и на зборови што често ќе се употребуваат во овој текст:

* '''PO-датотека''' - претставува текстуална датотека која има екстензија .po (на пример kdelibs.po) и која што ја преведуваме на соодветниот јазик (во нашиов случај на македонски). PO-датотеките можеме да ги уредуваме и преведуваме со најобичен уредувач на текст. На почетокот на PO-датотеките (во заглавието) се наоѓаат информации за кодирањето што се користи во преводот (ние користиме utf-8), податоци за преведувачите на датотеката, јазикот на кој се преведува, датум кога последен пат е изменета датотеката и некои други информации. Во PO-датотеката се наоѓаат и оригиналните текстови (на англиски јазик) што треба да се преведат и преведените текстови на соодветниот јазик на кој што го вршиме преводот. Подетални информации околу форматот на PO-датотеките има во документацијата на алатката [http://gettext.gnu.org gettext].

* '''POT-датотека''' - доаѓа од зборот PO Template и е датотека која што има наставка .pot (на пример kdelibs.pot). Таа е идентична датотека (ист формат) како и PO-датотеката и претставува образец за од неа да се креираат PO-датотеки за секој јазик посебно на кој што преведуваме. POT-датотеката има ист формат како PO-датотеката, но ги содржи само текстовите во нивната оригинална форма (на англиски јазик). Така, за да извршиме превод на некоја програма на македонски јазик, ја земаме POT-датотеката на таа програма (која се наоѓа во пакетот со изворниот код на програмата) и ја преименуваме така што наместо наставка .pot да има наставка .po и потоа ја преведуваме со програмата [[KBabel|КБабел]].

* '''gettext''' - тоа е програмерска алатка која им овозможува на програмерите да пишуваат програми што лесно ќе се преведуваат на разни (човечки) јазици. Таа од изворниот код ги вади текстуалните делови и ги запишува во POT-датотеки за подоцна да се преведат на разни јазици. Алатката gettext не е дел од [[KBabel|КБабел]], а повеќе информации може да се најдат на официјалната Интернет- страница (http://gettext.gnu.org/).

* '''locale или локале''', l10n или локализација, i18n или интернационализација, charset или множество знаци, utf-8, iso-8859-5, cp1251, windows-1251, iso-10646, unicode - за овие термини повеќе информации во некоја од следните верзии на документов.

== Технички податоци (побарувања) ==

За да работи [[KBabel|КБабел]], потребни му се:
* kdelibs
* [[Qt]]
* Berkeley Database IV (db4) - за работа на базата со преводи

== Инсталирање на КБабел ==

[[KBabel|КБабел]] најчесто доаѓа со популарните дистрибуции на [[GNU/Linux]] и може да го инсталирате преку соодветните алатки за менаџирање пакети што доаѓаат со дистрибуциите. Најновата верзија може да се симне од официјалната Интернет-страница (прочитајте во поглавјето [http://wiki.lugola.net/Упатство:Водич_за_КБабел#Ресурси_и_врски Ресурси] од овој документ).

[[KBabel|КБабел]] е достапен и како бинарен пакет на компакт-дисковите од дистрибуциите (во бинарна форма или како изворен код) и како .tar.bz2 на официјалната Интернет-страница (како изворен код).

За инсталирање на бинарен (значи веќе компилиран) rpm-пакет, ја користиме следнава наредба:

# rpm -Uvh kbabel-x.x.x.rpm

каде што x.x.x се броеви што ја означуваат верзијата на програмата, а знакот # (тараба) ја претставува командната линија (значи него го изоставуваме при пишувањето). Претходната наредба и сите останати наредби во ова поглавје ги пишуваме во команден терминал или познат и како школка (shell), при што наредбите за инсталирање ги извршуваме како корисник со администраторски привилегии (root).

За компилирање и инсталирање на [[KBabel|КБабел]] од неговата изворна форма (изворен код) прво креираме некоја помошна папка (на пример ~/kb) во сопствената домашна папка. Во неа го копираме пакетот со изворниот код и потоа го распакуваме. Тоа е опишано со следниве наредби:

# mkdir ~/kb
# cp kbabel-x.x.tar.bz2 ~/kb
# cd ~/kb
# tar -xvjf kbabel-x.x.tar.bz2

Понатаму, откако ќе влеземе во папката каде што е распакуван изворниот код, продолжуваме со компилирањето па потоа со инсталирањето:

# cd kbabel-x.x
# ./configure
# make
# su -c make install

За повеќе информации околу параметрите на configure напишете го следново:

# ./configure --help

По инсталирањето, [[KBabel|КБабел]] може да се стартува со наредбата <code>kbabel</code> или преку менито со програми.

Ако сакате да го користите речникот (Translation Database) што е „вграден“ во [[KBabel|КБабел]] и кој ќе ви овозможи креирање на Ваша база со преводи и автоматско преведување на PO-датотеки, тогаш '''пред''' да ја изведете погоре опишаната постапка ќе треба да ја инсталирате Berkeley Database. Во спротивно [[KBabel|КБабел]] ќе се искомпилира без речникот во него. За да ја изберете соодветната верзија на Berkeley Database (базата е позната и како db2 или db4 зависно од верзијата) што би одговарала на верзијата на изворниот код на [[KBabel|КБабел]] што ја имате, прочитајте ги упатствата од датотеката README која се наоѓа во папката каде што се наоѓа изворниот код на [[KBabel|КБабел]]. На пример, за верзијата 1.2 на [[KBabel|КБабел]] потребна е Berkeley DB IV која ја има на повеќето дистрибуции на GNU/Linux или можете да ја побарате на нејзината официјална Интернет-страница http://www.sleepycat.com/. Потребно е да ги инсталирате бинарниот пакет со базата и пакетот за развој (devel). На пример, тоа се пакетите db4-4.4.20-12 и db4-devel-4.4.20-12. Инсталирањето на овие пакети се прави на следниов начин:

# rpm -Uvh db4-4.4.20-12.i386.rpm
# rpm -Uvh db4-devel-4.4.20-1.i386.rpm

== Инсталирав! Што потоа? ==

=== Конфигурација на проект ===

Големите софтверски проекти како што се [[KDE|КДЕ]], [[OpenOffice.org|ОпенОфис]], [[Firefox|Мозила]], [[GNOME|ГНОМ]] и други, доаѓаат со голем број апликации, библиотеки и придружен софтвер и се поделени во голем број датотеки со изворен код кои што содржат разни пораки. При генерирањето на POT-датотеките, пораките од изворниот код се групираат, при што една POT-датотека може да содржи пораки од повеќе датотеки. Исто така POT-датотеките можат да бидат распоредени по папки, според одделните апликации на софтверот (или поинаку организирани). Во рамките на [[KBabel|КБабел]] се наоѓа програмата „Менаџер на каталози“ (catalogmanager) која работи како менаџер на датотеки и го олеснува ракувањето со PO и POT-датотеките. Основен параметар при конфигурацијата на catalogmanager се патеките во кои се наоѓаат PO и POT-датотеките. catalogmanager прави спојување на двете патеки и креира стебло во кое се прикажани и обрасците и веќе преведените датотеки. Со помош на catalogmanager може лесно да се започне превод на празна POT-датотека, да се провери статусот на преводот, да се прави глобално пребарување и многу други работи. Ако се работи на превод на големи софтверски проекти, препорачлива е употребата на catalogmanager.

:'''Креирање нов проект за преведување и конфигурирање на проект'''

По стартувањето на празен „Менаџер на каталози“, од менито „Проект“ се избира „Нов...“ по што се отвора волшебникот за проекти. Тука се внесува името на проектот (описно, но кратко), датотеката каде што ќе се чуваат параметрите за проектот, јазикот на преведување и типот на проект. За конфигурациската датотека е најдобро со кликнување врз иконата со папка да дојдете до соодветната папка каде што ќе се чува датотеката и во истиот дијалог, во полето „Локација“, да го запишете името на датотеката и да кликнете на копчето „Во ред“. Датотеката (со целосната патека) ќе се појави во полето. Во полето „Јазик“ избирате „Macedonian“, а за полето „Тип на проект“ ја избирате соодветната ставка, во зависност на каков проект работите (на пример, ако преведувате за КДЕ, го ставате на „KDE“). Кликнувате на „Следен“. Ќе се појави нов дијалог во кој треба да се внесат патеките до PO и POT-датотеките. Со кликнување на копчето „Заврши“ волшебникот се затвора и се вчитуваат датотеките за преведување.

[[Слика:Kbabel_catman_newprj_dlg.png|350px]] [[Слика:Kbabel catman folders.png|350px]]

Потоа од менито „Проект“ се избира „Конфигурирај...“ за да се доврши конфигурацијата на проектот. Се појавува дијалогот за конфигурација во кој (на страницата „Идентитет“) се внесуваат основните податоци за корисникот на програмата (преведувачот) како што се: неговото име и презиме со латинични букви и во оригинал, неговата е-поштенска адреса и е-поштенската адреса на преведувачката група на која ѝ припаѓа, името на јазикот на кој се преведува, кодот на јазикот и некои други параметри.

На секое наредно стартување, проектот може да го вчитаме преку менито „Проект“ -> „Отвори“ или може да го стартуваме од командна линија со наредбата

# catalogmanager --project <datoteka_so_konfiguracija>

На долната слика е даден дијалогот за конфигурација на менаџерот на каталози:

[[Слика:kbabel_konfig_proekt.png]]

=== Конфигурација на интерфејсот ===

[[Слика:kbabel_fonts.png|thumb|Избор на фонтови во КБабел]]
По инсталирањето на [[KBabel|КБабел]] и неговото прво стартување се отвора дијалогот „Конфигурирај“ (даден на сликата). Одберете ја страницата „Фонтови“ и изберете соодветен фонт (на пример Fixed 12) што ќе се користи во прозорчињата за внесување и прикажување на преведениот и оригиналниот текст. За останатите параметри во овој дијалог сметам дека нема потреба да се дискутира (можеби во некоја следна верзија на документов).

Со притискање на копчето „Во ред“ дијалогот „Конфигурирај“ се затвора, а податоците што претходно сме ги внеле таму се зачувуваат во програмата. Ако сакаме повторно да го отвориме дијалогот „Конфигурирај“ со цел да извршиме корекција на некој податок во него, треба да ја избереме опцијата „Конфигурирај КБабел...“ која се наоѓа во менито „Поставувања“.

=== Опис на корисничкиот интерфејс ===

====Менаџер на каталози====

На наредната слика е прикажан менаџерот на каталози.

[[Слика:Kbabel_catalogmanager.jpg|800px]]

Во првата колона се датотеките, групирани во папки според пакетот на кој припаѓаат. Останатите колони прикажуваат разни информации за статусот на датотеките и папките како што се: маркери за датотеките, број на пораки (нејасни, непреведени и вкупно), статус во CVS/SVN (CVS и SVN се системи за контрола на верзии на датотеки), датум на последната промена на датотеката како и преведувачот што последен работел на датотеката. Иконите што се наоѓаат лево од датотеките и папките исто така укажуваат на нивниот статус:

* [[Слика:Kbabel_site_prevedeni.jpg]] Сите пораки во датотеката се преведени
* [[Слика:Kbabel_nekoi_prevedeni.jpg]] Некои од пораките во датотеката се нејасни или непреведени
* [[Слика:Kbabel_nepostoi.jpg]] Датотеката не постои во папката со PO-датотеки (т.е. воопшто не е преведена)
* [[Слика:Kbabel_synthaxerr.jpg]] Датотеката содржи синтаксички грешки (неисправна)
* [[Слика:Kbabel_beingupdated.jpg]] Информациите за датотеката се ажурираат. Кога ќе заврши ажурирањето, ќе биде прикажана една од претходните четири икони.

Ако датотеката е дополнително означена со [[Слика:Kbabel_krugce.jpg]], како на пример [[Слика:Kbabel_krugce2.jpg]], тоа значи дека датотеката или папката не постои во папката со POT-датотеки (постои превод, но нема оригинал).

Папките можат да бидат означени со следниве две икони:

* [[Слика:Kbabel_folder_green.jpg]] Сите датотеки во папката се целосно преведени
* [[Слика:Kbabel_folder_red.jpg]] Некои од датотеките не се целосно преведени (или се погрешни)

Преку интерфејсот на менаџерот на каталози може да се отвораат
датотеки за преведување, да се иницираат празни (непреведени) датотеки, да се прави преглед на статистички податоци, проверка на синтакса и правопис и многу други активности врз датотеките.
Најголем дел од функциите се достапни преку десен клик
со глушецот.

==== КБабел ====

Пред нас е интерфејсот на програмата кој што е прикажан на сликата подолу.

[[Слика:Kbabel.png]]

Во левото горно поле се наоѓа оригиналниот текст што треба да го преведеме, а во левото долно поле го пишуваме преводот. Веднаш над полето во кое што го внесуваме преводот се наоѓаат три „сијалички“ што се означени како „нејасна“, „непреведена“ и „погрешна“. Тие го означуваат статусот на преводот во тековната позиција. Доколку не сме сигурни за одреден превод дали е добар, тогаш можеме да го означиме или одозначиме како нејасен со притискање на Ctrl+U на тастатурата (или „Смени статус на нејасна“ од менито „Уредување“). Ако прозорчето за внесување на преводот е празно тогаш е активирана „сијаличката“ „непреведена“. Во горното десно поле се наоѓаат коментарите и информациите поврзани за тековната позиција што ја преведуваме и овие податоци не треба да ги менуваме. Овие податоци се генерираат автоматски при креирањето на POT-датотеката со алатката gettext и се потребни за по преведувањето да може да се изврши поврзување на преводот со програмата. Во десниот долен дел на програмата се наоѓа прозорец со четири ливчиња. Ќе го разгледаме само првото ливче „Барање“. Тука се наоѓаат информациите поврзани со пребарувањето на базата со преводи.

=== База со преводи (Translation Database) ===
[[Слика:Kbabel_conf_dict.png|thumb|Конфигурација на речници]]

За да можеме да ја користиме оваа можност на КБабел, прво треба да креираме база со преводи (речник) од веќе преведени PO-датотеки. Тоа го правиме на тој начин што ќе ја избереме опцијата „Конфигурирај речник“ -> „База на преводи“ од менито „Поставувања“.
По избор на оваа опција ќе се појави дијалог во кој се наоѓаат некои параметри поврзани со начинот на пребарување на базата.
Го избираме ливчето „База на податоци“. Притискаме на копчето „Скенирај папка и потпапки...“ и ја одбираме папката во која ни се наоѓаат сите веќе преведени PO-датотеки од чии што преводи ќе ја креираме базата со преводи. Креирањето на базата може да потрае и неколку минути. При преведување на некоја PO-датотека, базата со преводи автоматски се надополнува со новите преводи.

:'''Како да ја користам базата со преводи при преведувањето на некоја PO-датотека?'''

Доколку сакаме да побараме во базата со преводи дали постои превод за текстот од полето со оригиналниот текст (горе лево) тоа го правиме со притискање на Alt+Ctrl+1 на тастатурата или избор на опцијата „Најди текст“ -> „База на преводи“ од менито „Речници“. Пронајдените резултати се појавуваат во прозорецот (долу десно) кој што служи за пребарување на базата со преводи. Го избираме соодветниот превод од прозорецот и со притискање на Alt+Ctrl+Space на тастатурата или избор на опцијата „Копирај резултат од пребарување во преведена“ од менито „Уредување“, преводот го копираме во полето за преведен текст (долу лево). Пребарување на базата со преводи може да се врши и за соодветен збор или повеќе зборови (дел од текстот) од полето со оригиналниот текст (горе лево) со означување на текстот што сакаме да го бараме и притискање на Ctrl+1 на тастатурата или избор на опцијата „Најди избран текст“ -> „База на преводи“ од менито „Речници“. Копирањето на резултатот од пребарувањето е идентично како во претходниот случај.

=== Автоматско преведување (Rough Translation) ===

Освен на погоре опишаниот начин, базата со преводи може да се користи и за автоматско преведување на PO-датотеките. За таа цел ја избираме опцијата „Груб превод...“ од менито „Алатки“.
По овој избор се отвора дијалог во кој што се поставуваат одредени параметри за начинот на автоматско преведување. Подетален опис на параметрите од овој дијалог ќе биде даден во некоја од следните верзии на овој документ.
Понатаму со притискање на копчето „Старт“ започнува автоматското преведување на PO-датотеката со преводите што се наоѓаат во базата со преводи. Ова може да потрае и неколку минути.

=== Совети за преведување ===

Сигурно уште на самиот почеток забележавте дека во полињата за оригиналниот текст (горе лево) и преведениот текст (долу лево) на позициите каде што треба да има празно место (на пример, помеѓу зборовите) се појавува точка. Тоа не треба да Ви прави никаква забуна затоа што тоа е намерно направена опција во КБабел за да се зголеми прегледноста при преведувањето. Во одредени случаи кога не би имало точка тешко би било да се одреди дали на тоа место (меѓу двата збора) има празно место или се двата збора споени.
При преведувањето ќе забележите дека некои зборови (знаци или групи знаци) во прозорчињата за оригиналниот текст и преведениот текст се прикажуваат во друга боја. Тоа се таканаречените „escape-знаци“ кои што на почетокот почнуваат со знакот „\“ (коса црта). Пример за такви знаци се \n, \", \t и нив најчесто ќе ги среќавате. Освен овие „escape-знаци“ ќе се сретнете и со променливи што почнуваат со знакот „%“ (процент), како на пример %s. Исто така, со друга боја е означен и текстот што се наоѓа меѓу знаците „<“ и „>“ (помало и поголемо), на пример некоја е-поштенска адреса. Карактеристично за овие три случаи е тоа што овој дел од текстот (што е во друга боја) не се преведува туку се препишува во оригинална форма. Дали правилно сте го препишале ќе бидете сигурни со тоа што и во полето за преведениот текст ќе биде означен со истата таа боја.
За одредени „escape-знаци“ Кбабел има можност за т.н. „паметно уредување“. Тоа функционира така што при внесување на одреден знак Кбабел автоматски ја додава обратната коса црта (или некое друго дејство). Примери за такви знаци се:

{| class="wikitable" border=1

|-

! Тастер

! Вметнат знак

|-

| Tab

| \t

|-

| "

| \"

|-

| Enter

| Ако последниот знак пред покажувачот не е празно место, вметнува празно место. Потоа започнува нова линија

|-

| Ctrl+Enter

| Започнува нова линија (без додатна логика)

|-

| Shift+Enter

| Вметнува \n и започнува нова линија

|}

=== Кратенки за тастатура ===

{| class="wikitable" border=1

|-

! Кратенка

! Функција

|-

| Page Up

| Оди на претходната порака

|-

| Page Down

| Оди на следната порака

|-

| Ctrl+Page Up

| Оди на претходната порака со нејасен превод

|-

| Ctrl+Page

| Down Оди на следната порака со нејасен превод

|-

| Alt+Page Up

| Оди на претходната непреведена порака

|-

| Alt+Page Down

| Оди на следната непреведена порака

|-

| Shift+Page Up

| Оди на претходната порака со погрешен превод

|-

| Shift+Page Down

| Оди на следната порака со погрешен превод

|-

| Ctrl+Shift+Page Up

| Оди на претходната нејасна или непреведена порака

|-

| Ctrl+Shift+Page Down

| Оди на следната нејасна или непреведена порака

|-

| Alt+Ctrl+Home

| Оди на првата порака

|-

| Alt+Ctrl+End

| Оди на последната порака

|-

| Ctrl+Shift+Delete

| Го брише преводот на тековната порака

|-

| Ctrl+Space

| Го копира оригиналниот текст во полето за преведен текст за тековната порака

|-

| Alt+Ctrl+Space

| Го копира резултатот од пребарувањето на базата со преводи во прозорчето за превод

|-

| Ctrl+U

| Го означува или одозначува текстот како нејасен за тековната порака

|-

| Alt+Ctrl+1

| Пребарува во базата со преводи за текстот од прозорчето со оригиналниот текст

|-

| Ctrl+1

| Пребарува во базата со преводи за означениот текст

|}

== Ресурси и врски ==

* [http://kbabel.kde.org/ Официјалната Интернет-страница на КБабел]

* [ftp://ftp.i18n.kde.org/tools/kbabel/ Локација од каде што може да се преземе КБабел (до верзија 1.2)] (поновите верзии на Кбабел се дистрибуираат како дел од пакетот kdesdk што доаѓа заедно со [[KDE]])

* [http://www.gnu.org/software/gettext/gettext.html Официјалната Интернет-страница на Gettext]

* [http://l10n.kde.org/ KDE Localization]

* [http://developer.gnome.org/projects/gtp/ The GNOME Translation Project]

=== Користена литература ===

* [http://docs.kde.org/development/en/kdesdk/kbabel/ The KBabel Handbook]
* [http://l10n.kde.org/docs/translation-howto/ The KDE Translation HOWTO]
* Интернет :)

== Додаток А: Формат на PO-датотеките ==

PO-датотеките се составени од повеќе записи каде што секој запис ја содржи релацијата меѓу оригиналната порака и нејзиниот превод. Обично сите записи во дадена PO-датотека се однесуваат на еден проект и сите преводи се направени на еден јазик. Следува шематската структура на еден запис од PO-датотека:

<code>
prazen-prostor
# komentari-na-preveduvacite
#. avtomatski-komentari
#: referenca...
#, znamence...
msgid neprevedena-poraka
msgstr prevedena-poraka
</code>

Записите започнуваат со празен простор (празни места и/или празни редови) што не е задолжително. Обично, кога PO-датотеките се генерираат со алатките на [[GNU]] gettext, има точно еден празен ред меѓу записите. Потоа следуваат коментарите, на редови што започнуваат со знакот #. Има два вида коментари. Коментарите што имаат празно место веднаш по знакот # (во примерот се дадени со сива боја) се креирани и одржувани само од преведувачот. Коментарите што имаат одреден знак веднаш по знакот # (во примерот се дадени со сина боја) автоматски се креираат и одржуваат од алатките на [[GNU]] gettext. Сите коментари, независно од видот, се незадолжителни.

По празниот простор и коментарите следуваат две низи знаци. Прво е оригиналната порака како што се јавува во изворниот код на програмата, а потоа преводот. Оригиналната порака е означена со клучниот збор <code>msgid</code>, а преведената со <code>msgstr</code>. Двете низи знаци се означени на разни начини во PO-датотеката, користејќи наводници (") како раздвојувачи и обратни коси црти (\) како escape-знаци. Низите означени со клучниот збор <code>msgid</code> се генерираат автоматски од алатките на GNU gettext.

Редовите што започнуваат со <nowiki>#</nowiki>, (знакот <nowiki>#</nowiki> после кој следува запирка) се специјални бидејќи тие не се игнорираат целосно како другите коментари. Листата од знаменца, разделени со запирка, се користи од програмата msgfmt за на корисникот да му се дадат подобри дијагностички пораки. Моментално има две дефинирани форми на знаменцата:

* '''''fuzzy''''' - Ова знаменце може да биде генерирано од програмата <code>msgmerge</code> или може да биде вметнато од самиот преведувач. Знаменцето укажува дека пораката дадена во <code>msgstr</code> може да не е (веќе) правилниот превод. Само преведувачот може да процени дали преводот има потреба од натамошни измени или е прифатлив како што е. По извршените измени, преведувачот може да го отстрани знаменцето.

* '''''c-format ; no-c-format''''' - Овие знаменца се додаваат автоматски од програмата xgettext и не треба да се менуваат ниту рачно да се отстрануваат.
Ако за некој одреден запис е дадено знаменцето c-format, програмата <code>msgfmt</code> прави дополнителни тестови за да ја провери валидноста на преводот.

Секоја од низите <code>neprevedena-poraka</code> и <code>prevedena-poraka</code> е напишана според синтаксата за низи знаци на јазикот Ц, вклучително и наводниците околу низите и вклучените escape-секвенци, зададени со обратна коса црта. Ако се пишуваат низи знаци на повеќе редови, по последниот знак се затвора наводникот и потоа на следниот ред се отвора нов наводник по кој продолжува пораката. На пример:

<code>
msgstr ""
"Еве еден пример како може еден многу долг ред да се продолжи\n"
"во случај кога се работи за порака со повеќе редови.\n"
</code>

Во примерот, во првиот ред заедно со клучниот збор се користи празна низа за да се овозможи подобро порамнување на буквата Е од зборот „Еве“ над буквата в од зборот „во“. Тоа значи дека по клучниот збор <code>msgstr</code> следуваат три низи знаци што ќе бидат споени. Спојувањето со празната низа не го менува крајниот резултат, а таа се користи поради потребата по <code>msgstr</code> на истиот ред да следува низа знаци и во исто време пораката да остане порамнета одлево. Празната низа можеше да биде и испуштена, но само ако наместо неа по <code>msgstr</code> следуваше низата што почнува со „Еве...“. Исто така не е потребно да се започне втората низа веднаш по знакот за нов ред „\n“, туку тоа е направено само затоа што е попрегледно.

При пишувањето треба да се води сметка за знаците за нов ред „\n“ што се наоѓаат во рамките на низите (внатре во наводниците) кои што се дел од дадените пораки, и краевите на редови во самата PO-датотека што немаат влијание на пораките.

Надвор од низите, празните редови/места и коментарите може да се користат произволно. Коментарите започнуваат на почетокот на редот со знакот „#“ и се протегаат до крајот на редот во PO-датотеката.

== Останати забелешки ==

=== За документот ===

Верзија на документот: 0.4

Датум на последна измена: 19.08.2006

Оригинален автор на „Кус водич за КБабел“ е Благоја Ѓаковски <blgj@freemail.com.mk>

Оригинален автор на КБабел е Matthias Kiefer <kiefer@kde.org>

Задолжен за одржување на КБабел е Stanislav Visnovsky <visnovsky@kde.org>

Документот во XHTML формат го стави Златко Трајчески <zlat@bagra.org>

Последна измена Божидар Проевски <bobibobi@freemail.com.mk>, 2006

=== TODO ===

# Опис на .mo датотеките
# Подетален опис на параметрите од ова прозорче (Rough Translation) ќе биде даден во некоја од следните верзии на овој документ.
# Опис на останатите опции од прозорчето Configure KBabel
# Опис на следниве термини: locale или локале, l10n или локализација, i18n или интернационализација, charset или карактер-сет или сет на карактери, utf-8, iso-8859-5, cp1251, windows-1251, iso-10646, unicode.
# Опис на опцијата Find од менито Edit.

[[Категорија:Упатства]]

Податотека:Kbabel catman folders.png

2007-07-29T13:06:13Z

Bobibobi: Втор дел од дијалогот во менаџерот на каталози за нов проект

Втор дел од дијалогот во менаџерот на каталози за нов проект

Податотека:Kbabel catman newprj dlg.png

2007-07-29T13:03:46Z

Bobibobi: Дијалог во менаџерот на каталози за креирање нов проект

Дијалог во менаџерот на каталози за креирање нов проект

Правила за преведување на KDE

2007-07-29T12:35:24Z

Bobibobi: Додадени нови поглавја, линк кон упатството за КБабел

== Симнување и инсталирање на преводот ==

За да може да преведувате, потребно е да ги симнете и да ги инсталирате датотеките со преводите на КДЕ. Упатства за ова има на интернет-страницата на [http://mkde.sourceforge.net/node/8 мКДЕ].

== Општи упатства за преведување на КДЕ ==

Документот [http://l10n.kde.org/docs/translation-howto/ The KDE Translation HOWTO] содржи општи правила и насоки за преведување на графичката околина, како и за преведување на документацијата. Задолжителна литература, посебно [http://l10n.kde.org/docs/translation-howto/gui-translation.html третото поглавје] (за превод на графичката околина).

== Уредување на датотеките ==

Датотеките со преводите може да ги уредувате и со обичен уредувач на текст, при што треба да знаете дека .po датотеките се со кодирање utf-8. За да си ја олесните работата, препорачливо е да ја користите програмата [[KBabel|КБабел]]. [[Упатство:Водич_за_КБабел|Тука]] имате упатство за работа со КБабел.

== Конфигурациски параметри специфични за КДЕ ==

Во дијалогот за конфигурација на проектот (во Менаџерот на каталози, „Проект -> Конфигурирај“), во одделот „Идентитет“ задолжително внесувате податоци за Вас. Важно е во полето „Име“ да стои Вашето име, напишано на '''латиница''', а во полето „Локализирано име“ да стои кириличната верзија. Во полето „Е-пошта“ ја внесувате Вашата адреса за електронска пошта. Во полето „Цело име на јазикот“ внесувате „Macedonian“ (не „Makedonski“ или „Македонски“...), код на јазикот е „mk“, а поштенската листа е „mkde-l10n@lists.sourceforge.net“. Бројот на форми за еднина/множина е три.

[[Слика:Kbabel_catman_projparam.png]].

== Коментари и забелешки ==

Ова што следува се коментари и забелешки што може да се искористат за поуспешно преведување на графичката околина KDE:

* Во секој модул има по една датотека (или повеќе) што почнува со desktop_ (desktop_kdebase.po, desktop_kdelibs.po ...). Тоа се специјални датотеки од кои потоа се генерираат датотеки што завршуваат со .desktop (пр. во $KDEDIR/share/applications/kde). Во датотеките desktop_ секоја порака започнува со „Name=“ или „Comment=“ или „GenericName=“ (или „Keywords=“) (мислам дека нема други комбинации). Бидејќи овие се специјални клучни зборови (погледнете некоја desktop_ датотека) и во датотеката фигурираат како „Name[xx]=“, „Comment[xx]=“ и слично (xx е соодветниот јазик), ТИЕ НЕ СЕ ПРЕВЕДУВААТ!!

(Примерите што следуваат се земени од изворни .po-датотеки. msgid е изворната порака (во КБабел е прикажана во горното текстуално поле), а msgstr е преведената порака (во КБабел е прикажана во долното текстуално поле)

Пример за правилен превод:

msgid "Comment=Control the aRts sound server"
msgstr "Comment=Го контролира серверот за звук aRts"

('''не''' msgstr "Коментар=Го контролира серверот за звук aRts")

* Пораките што започнуваат со "_n: " означуваат дека содржат и еднинска и множинска форма. Ова "_n: " НЕ СМЕЕ да стои во преводот. Наједноставно е со Ctrl+Space да ја прекопирате оригиналната порака (ќе забележите дека во копираното нема "_n: ") и потоа да почнете да преведувате. Втора работа е што треба да има две множински форми (плус еднинската форма значи вкупно три реда) (тоа треба да се разреши во некое идно време, останато е од времето на Данко) (исто така внимавајте на последната ставка да не ѝ додадете \n, тоа е погрешно!)

Пример:
<pre>
неправилно правилно
msgid "" msgid ""
"_n: 1 file selected.\n" "_n: 1 file selected.\n"
"%n files selected." "%n files selected."

msgstr "" msgstr ""
"_n: 1 избрана датотека.\n" "Избрана е 1 датотека.\n"
"%n избрани датотеки." "Избрани се %n датотеки.\n"
"Избрани се %n датотеки.")
</pre>

* Пораките што започнуваат со "_: " означуваат некаква контекстна информација или коментар (со цел дообјаснување). Ова "_: " НЕ СМЕЕ да стои во преводот. Наједноставно е со Ctrl+Space да ја прекопирате оригиналната порака (ќе забележите дека во копираното нема "_: ") и потоа да почнете да преведувате.

Пример:
<pre>
неправилно правилно
msgid "" msgid ""
"_: previous track\n" "_: previous track\n"
"Previous" "Previous"

msgstr "" msgstr ""
"_: претходна песна\n" "Претходна"
"Претходна"
</pre>

* Внимавајте на мали и големи букви во речениците (значи не „Недовршени Работи ...“ туку „Недовршени работи ...“). Нашиот правопис се разликува од англискиот!

* Пораките што го содржат знакот „&“ означуваат дека постои копче за активирање (т.е. Alt+<знакот_веднаш_по_&>). На знакот треба да му се најде соодветно место (обично се гледа да се совпаѓа со знакот во оригиналната порака). Знакот „&“ МОРА да фигурира во рамките на преводот (КБабел има можност автоматски да проверува за вакви пропуштени знаци)

Пример:
<code>
неправилно правилно
msgid "&CD Tracks" msgid "&CD Tracks"
msgstr "ЦД Песни" msgstr "&ЦД-песни"
</code>

* Внимавајте на редоследот на зборовите (една од најчестите грешки) (македонската верзија е обично обратно
од англиската)

Пример:
<code>
msgid "Trac&k Artist"
msgstr "Песна Изведувач" (не е, туку "Изведувач на п&есна")
или
msgid "%1 Encoder"
msgstr "%1 Енкодер" (не е, туку "Енкодер %1"))
</code>

* Внимавајте на некои ситници (три точки на крајот од зборот, две-точки, празни места на крајот или на почетокот)

* Наводниците пишувајте ги според македонскиот правопис (т.е. таму каде што во преводот стои \" заменете го со отворени наводници ( „ ) или затворени наводници ( “ ) соодветно)

* Кога преведувате некоја апликација, пожелно е да ја активирате со инсталиран превод за да погледнете како изгледа преводот во стварност (а не само „на хартија“). За да го направите тоа:

:* искомпилирајте ја .po-датотеката во .mo со наредбата
msgfmt -o <datoteka>.mo <datoteka>.po
:* ископирајте ја датотеката во соодветната папка (за целиот систем тоа е во $KDEDIR/share/locale/mk/LC_MESSAGES)
:* стартувајте ја програмата

* Гледајте во изворниот код на програмата што ја преведувате. Пораките што се преведуваат зависат од контекстот т.е. има разлика дали преведувате порака што се наоѓа на копче или порака што се наоѓа во насловот на прозорец. За да не мора да ја барате местоположбата на пораката во самата програма (некогаш тоа и не е можно ако пораката е дел од некоја библиотека, се појавува поради грешка и сл.) погледнете го изворниот код за да видите каде точно е пораката и во кој контекст. За преведувањето на KDE, КБабел има згодна можност автоматски да ве однесе на соодветната линија во кодот.

[[Категорија:Локализација]]

Податотека:Kbabel catman projparam.png

2007-07-29T12:18:06Z

Bobibobi: Дијалог за конфигурација на проект во менаџерот на каталози

Дијалог за конфигурација на проект во менаџерот на каталози

Упатство:Водич за КБабел

2007-07-29T11:18:37Z

Bobibobi: Корекции низ текстот, смена на зборот „непреведена“ во „оригинална“

Овој документ е наменет за корисниците што почнуваат со работа во [[GNU/Linux]] и кои што сакаат да се вклучат во процесот на локализација (преведување) на [[слободен софтвер]]. Тоа не значи дека не би им бил од корист и на оние понапредни и поискусни корисници на [[GNU/Linux]] што сакаат да се вклучат во процесот на локализација на програмите, а првпат се среќаваат со програмата [[KBabel|КБабел]] и со техниките на преведување, креирање речници (бази со зборови) и пишување програми што поддржуваат интернационализација.

Документов е создаден како последица на потребата од инволвирање на повеќе заинтересирани корисници на слободен софтвер за негово преведување на македонски јазик. Тој претставува дел од проектите за локализација и креирање документација на невладината организација „[[Слободен софтвер Македонија]]“. Повеќе информации за проектите има на [http://www.slobodensoftver.org.mk сајтот на организацијата]. Во случај да сакате да се вклучите во некој од проектите на организацијата и да помогнете на каков било начин, слободно пишете на е-поштенската адреса info@slobodensoftver.org.mk или стапете во контакт со координаторот за соодветниот проект (за повеќе информации погледнете ја [[L10n_mk|страницата со проекти]] или Интернет-страницата на организацијата).

Документов содржи доволно информации за читателите да стекнат основно познавање за работа со програмата [[KBabel|КБабел]] и да можат активно да се вклучат во процесот на преведување. Детално е опишана целата постапка за инсталирање и конфигурирање на програмата пред почетокот на користење, како и опис на процесот како би се извело преведување на една PO (односно POT) датотека. Текстот изобилува со информации за лесно вклучување во процесот и ги објаснува повеќето термини што се од битно значење и се основа за понатамошно напредување.
За какви било прашања, информации или критики во врска со документов не се двоумете да стапите во контакт со авторот на документов, тој со задоволство ќе Ви одговори.

== Вовед ==

=== Што е КБабел ? ===

[[KBabel|КБабел]] претставува збир од алатки за уредување и ракување со PO-датотеки, креирани со gettext. Главната компонента е моќниот и удобен уредувач за PO-датотеки чии главни карактеристики се целосната способност за навигација, потполната уредувачка функционалност, способноста да бара превод во различни речници (бази со зборови), проверка на правопис и синтакса, приказ на разлики и многу повеќе. Исто така го содржи и „Менаџерот на каталози“ кој што овозможува преглед на PO-датотеките во вид на менаџер на датотеки. Во [[KBabel|КБабел]] е вклучен и речник на зборови кој може да работи и како независна апликација и има можност за пристап до базите со зборови во [[KBabel|КБабел]]. [[KBabel|КБабел]] овозможува брзо и сигурно преведување и одржување на веќе преведените PO-датотеки како и лесно допреведување на PO-датотеките за новите верзии на програмите.

За оние што се нови во процесот на преведување, еве накратко опис на некои термини што се поврзани со процесот на преведување на програми и на зборови што често ќе се употребуваат во овој текст:

* '''PO-датотека''' - претставува текстуална датотека која има екстензија .po (на пример kdelibs.po) и која што ја преведуваме на соодветниот јазик (во нашиов случај на македонски). PO-датотеките можеме да ги уредуваме и преведуваме со најобичен уредувач на текст. На почетокот на PO-датотеките (во заглавието) се наоѓаат информации за кодирањето што се користи во преводот (ние користиме utf-8), податоци за преведувачите на датотеката, јазикот на кој се преведува, датум кога последен пат е изменета датотеката и некои други информации. Во PO-датотеката се наоѓаат и оригиналните текстови (на англиски јазик) што треба да се преведат и преведените текстови на соодветниот јазик на кој што го вршиме преводот. Подетални информации околу форматот на PO-датотеките има во документацијата на алатката [http://gettext.gnu.org gettext].

* '''POT-датотека''' - доаѓа од зборот PO Template и е датотека која што има наставка .pot (на пример kdelibs.pot). Таа е идентична датотека (ист формат) како и PO-датотеката и претставува образец за од неа да се креираат PO-датотеки за секој јазик посебно на кој што преведуваме. POT-датотеката има ист формат како PO-датотеката, но ги содржи само текстовите во нивната оригинална форма (на англиски јазик). Така, за да извршиме превод на некоја програма на македонски јазик, ја земаме POT-датотеката на таа програма (која се наоѓа во пакетот со изворниот код на програмата) и ја преименуваме така што наместо наставка .pot да има наставка .po и потоа ја преведуваме со програмата [[KBabel|КБабел]].

* '''gettext''' - тоа е програмерска алатка која им овозможува на програмерите да пишуваат програми што лесно ќе се преведуваат на разни (човечки) јазици. Таа од изворниот код ги вади текстуалните делови и ги запишува во POT-датотеки за подоцна да се преведат на разни јазици. Алатката gettext не е дел од [[KBabel|КБабел]], а повеќе информации може да се најдат на официјалната Интернет- страница (http://gettext.gnu.org/).

* '''locale или локале''', l10n или локализација, i18n или интернационализација, charset или множество знаци, utf-8, iso-8859-5, cp1251, windows-1251, iso-10646, unicode - за овие термини повеќе информации во некоја од следните верзии на документов.

== Технички податоци (побарувања) ==

За да работи [[KBabel|КБабел]], потребни му се:
* kdelibs
* [[Qt]]
* Berkeley Database IV (db4) - за работа на базата со преводи

== Инсталирање на КБабел ==

[[KBabel|КБабел]] најчесто доаѓа со популарните дистрибуции на [[GNU/Linux]] и може да го инсталирате преку соодветните алатки за менаџирање пакети што доаѓаат со дистрибуциите. Најновата верзија може да се симне од официјалната Интернет-страница (прочитајте во поглавјето [http://wiki.lugola.net/Упатство:Водич_за_КБабел#Ресурси_и_врски Ресурси] од овој документ).

[[KBabel|КБабел]] е достапен и како бинарен пакет на компакт-дисковите од дистрибуциите (во бинарна форма или како изворен код) и како .tar.bz2 на официјалната Интернет-страница (како изворен код).

За инсталирање на бинарен (значи веќе компилиран) rpm-пакет, ја користиме следнава наредба:

# rpm -Uvh kbabel-x.x.x.rpm

каде што x.x.x се броеви што ја означуваат верзијата на програмата, а знакот # (тараба) ја претставува командната линија (значи него го изоставуваме при пишувањето). Претходната наредба и сите останати наредби во ова поглавје ги пишуваме во команден терминал или познат и како школка (shell), при што наредбите за инсталирање ги извршуваме како корисник со администраторски привилегии (root).

За компилирање и инсталирање на [[KBabel|КБабел]] од неговата изворна форма (изворен код) прво креираме некоја помошна папка (на пример ~/kb) во сопствената домашна папка. Во неа го копираме пакетот со изворниот код и потоа го распакуваме. Тоа е опишано со следниве наредби:

# mkdir ~/kb
# cp kbabel-x.x.tar.bz2 ~/kb
# cd ~/kb
# tar -xvjf kbabel-x.x.tar.bz2

Понатаму, откако ќе влеземе во папката каде што е распакуван изворниот код, продолжуваме со компилирањето па потоа со инсталирањето:

# cd kbabel-x.x
# ./configure
# make
# su -c make install

За повеќе информации околу параметрите на configure напишете го следново:

# ./configure --help

По инсталирањето, [[KBabel|КБабел]] може да се стартува со наредбата <code>kbabel</code> или преку менито со програми.

Ако сакате да го користите речникот (Translation Database) што е „вграден“ во [[KBabel|КБабел]] и кој ќе ви овозможи креирање на Ваша база со преводи и автоматско преведување на PO-датотеки, тогаш '''пред''' да ја изведете погоре опишаната постапка ќе треба да ја инсталирате Berkeley Database. Во спротивно [[KBabel|КБабел]] ќе се искомпилира без речникот во него. За да ја изберете соодветната верзија на Berkeley Database (базата е позната и како db2 или db4 зависно од верзијата) што би одговарала на верзијата на изворниот код на [[KBabel|КБабел]] што ја имате, прочитајте ги упатствата од датотеката README која се наоѓа во папката каде што се наоѓа изворниот код на [[KBabel|КБабел]]. На пример, за верзијата 1.2 на [[KBabel|КБабел]] потребна е Berkeley DB IV која ја има на повеќето дистрибуции на GNU/Linux или можете да ја побарате на нејзината официјална Интернет-страница http://www.sleepycat.com/. Потребно е да ги инсталирате бинарниот пакет со базата и пакетот за развој (devel). На пример, тоа се пакетите db4-4.4.20-12 и db4-devel-4.4.20-12. Инсталирањето на овие пакети се прави на следниов начин:

# rpm -Uvh db4-4.4.20-12.i386.rpm
# rpm -Uvh db4-devel-4.4.20-1.i386.rpm

== Инсталирав! Што потоа? ==

=== Конфигурација на проект ===

Големите софтверски проекти како што се [[KDE|КДЕ]], [[OpenOffice.org|ОпенОфис]], [[Firefox|Мозила]], [[GNOME|ГНОМ]] и други, доаѓаат со голем број апликации, библиотеки и придружен софтвер и се поделени во голем број датотеки со изворен код кои што содржат разни пораки. При генерирањето на POT-датотеките, пораките од изворниот код се групираат, при што една POT-датотека може да содржи пораки од повеќе датотеки. Исто така POT-датотеките можат да бидат распоредени по папки, според одделните апликации на софтверот (или поинаку организирани). Во рамките на [[KBabel|КБабел]] се наоѓа програмата „Менаџер на каталози“ (catalogmanager) која работи како менаџер на датотеки и го олеснува ракувањето со PO и POT-датотеките. Основен параметар при конфигурацијата на catalogmanager се патеките во кои се наоѓаат PO и POT-датотеките. catalogmanager прави спојување на двете патеки и креира стебло во кое се прикажани и обрасците и веќе преведените датотеки. Со помош на catalogmanager може лесно да се започне превод на празна POT-датотека, да се провери статусот на преводот, да се прави глобално пребарување и многу други работи. Ако се работи на превод на големи софтверски проекти, препорачлива е употребата на catalogmanager.

* Креирање на нов проект за преведување и конфигурирање на проект

По стартувањето на празен „Менаџер на каталози“, од менито „Проект“ се избира „Нов...“ по што се отвора волшебникот за проекти. Тука се внесува името на проектот, датотеката каде што ќе се чуваат параметрите за проектот, јазикот на преведување и типот на проект. Потоа се појавува нов дијалог во кој треба да се внесат патеките до PO и POT-датотеките. Со кликнување на копчето „Заврши“ волшебникот се затвора и се вчитуваат датотеките за преведување.

Потоа од менито „Проект“ се избира „Конфигурирај...“ за да се доврши конфигурацијата на проектот. Се појавува дијалогот за конфигурација во кој (на страницата „Идентитет“) се внесуваат основните податоци за корисникот на програмата (преведувачот) како што се: неговото име и презиме со латинични букви и во оригинал, неговата е-поштенска адреса и е-поштенската адреса на преведувачката група на која ѝ припаѓа, името на јазикот на кој се преведува, кодот на јазикот и некои други параметри.

На секое наредно стартување, проектот може да го вчитаме преку менито „Проект“ -> „Отвори“ или може да го стартуваме од командна линија со наредбата

# catalogmanager --project <datoteka_so_konfiguracija>

На долната слика е даден дијалогот за конфигурација на менаџерот на каталози:

[[Слика:kbabel_konfig_proekt.png]]

=== Конфигурација на интерфејсот ===

[[Слика:kbabel_fonts.png|thumb|Избор на фонтови во КБабел]]
По инсталирањето на [[KBabel|КБабел]] и неговото прво стартување се отвора дијалогот „Конфигурирај“ (даден на сликата). Одберете ја страницата „Фонтови“ и изберете соодветен фонт (на пример Fixed 12) што ќе се користи во прозорчињата за внесување и прикажување на преведениот и оригиналниот текст. За останатите параметри во овој дијалог сметам дека нема потреба да се дискутира (можеби во некоја следна верзија на документов).

Со притискање на копчето „Во ред“ дијалогот „Конфигурирај“ се затвора, а податоците што претходно сме ги внеле таму се зачувуваат во програмата. Ако сакаме повторно да го отвориме дијалогот „Конфигурирај“ со цел да извршиме корекција на некој податок во него, треба да ја избереме опцијата „Конфигурирај КБабел...“ која се наоѓа во менито „Поставувања“.

=== Опис на корисничкиот интерфејс ===

====Менаџер на каталози====

На наредната слика е прикажан менаџерот на каталози.

[[Слика:Kbabel_catalogmanager.jpg|800px]]

Во првата колона се датотеките, групирани во папки според пакетот на кој припаѓаат. Останатите колони прикажуваат разни информации за статусот на датотеките и папките како што се: маркери за датотеките, број на пораки (нејасни, непреведени и вкупно), статус во CVS/SVN (CVS и SVN се системи за контрола на верзии на датотеки), датум на последната промена на датотеката како и преведувачот што последен работел на датотеката. Иконите што се наоѓаат лево од датотеките и папките исто така укажуваат на нивниот статус:

* [[Слика:Kbabel_site_prevedeni.jpg]] Сите пораки во датотеката се преведени
* [[Слика:Kbabel_nekoi_prevedeni.jpg]] Некои од пораките во датотеката се нејасни или непреведени
* [[Слика:Kbabel_nepostoi.jpg]] Датотеката не постои во папката со PO-датотеки (т.е. воопшто не е преведена)
* [[Слика:Kbabel_synthaxerr.jpg]] Датотеката содржи синтаксички грешки (неисправна)
* [[Слика:Kbabel_beingupdated.jpg]] Информациите за датотеката се ажурираат. Кога ќе заврши ажурирањето, ќе биде прикажана една од претходните четири икони.

Ако датотеката е дополнително означена со [[Слика:Kbabel_krugce.jpg]], како на пример [[Слика:Kbabel_krugce2.jpg]], тоа значи дека датотеката или папката не постои во папката со POT-датотеки (постои превод, но нема оригинал).

Папките можат да бидат означени со следниве две икони:

* [[Слика:Kbabel_folder_green.jpg]] Сите датотеки во папката се целосно преведени
* [[Слика:Kbabel_folder_red.jpg]] Некои од датотеките не се целосно преведени (или се погрешни)

Преку интерфејсот на менаџерот на каталози може да се отвораат
датотеки за преведување, да се иницираат празни (непреведени) датотеки, да се прави преглед на статистички податоци, проверка на синтакса и правопис и многу други активности врз датотеките.
Најголем дел од функциите се достапни преку десен клик
со глушецот.

==== КБабел ====

Пред нас е интерфејсот на програмата кој што е прикажан на сликата подолу.

[[Слика:Kbabel.png]]

Во левото горно поле се наоѓа оригиналниот текст што треба да го преведеме, а во левото долно поле го пишуваме преводот. Веднаш над полето во кое што го внесуваме преводот се наоѓаат три „сијалички“ што се означени како „нејасна“, „непреведена“ и „погрешна“. Тие го означуваат статусот на преводот во тековната позиција. Доколку не сме сигурни за одреден превод дали е добар, тогаш можеме да го означиме или одозначиме како нејасен со притискање на Ctrl+U на тастатурата (или „Смени статус на нејасна“ од менито „Уредување“). Ако прозорчето за внесување на преводот е празно тогаш е активирана „сијаличката“ „непреведена“. Во горното десно поле се наоѓаат коментарите и информациите поврзани за тековната позиција што ја преведуваме и овие податоци не треба да ги менуваме. Овие податоци се генерираат автоматски при креирањето на POT-датотеката со алатката gettext и се потребни за по преведувањето да може да се изврши поврзување на преводот со програмата. Во десниот долен дел на програмата се наоѓа прозорец со четири ливчиња. Ќе го разгледаме само првото ливче „Барање“. Тука се наоѓаат информациите поврзани со пребарувањето на базата со преводи.

=== База со преводи (Translation Database) ===
[[Слика:Kbabel_conf_dict.png|thumb|Конфигурација на речници]]

За да можеме да ја користиме оваа можност на КБабел, прво треба да креираме база со преводи (речник) од веќе преведени PO-датотеки. Тоа го правиме на тој начин што ќе ја избереме опцијата „Конфигурирај речник“ -> „База на преводи“ од менито „Поставувања“.
По избор на оваа опција ќе се појави дијалог во кој се наоѓаат некои параметри поврзани со начинот на пребарување на базата.
Го избираме ливчето „База на податоци“. Притискаме на копчето „Скенирај папка и потпапки...“ и ја одбираме папката во која ни се наоѓаат сите веќе преведени PO-датотеки од чии што преводи ќе ја креираме базата со преводи. Креирањето на базата може да потрае и неколку минути. При преведување на некоја PO-датотека, базата со преводи автоматски се надополнува со новите преводи.

:'''Како да ја користам базата со преводи при преведувањето на некоја PO-датотека?'''

Доколку сакаме да побараме во базата со преводи дали постои превод за текстот од полето со оригиналниот текст (горе лево) тоа го правиме со притискање на Alt+Ctrl+1 на тастатурата или избор на опцијата „Најди текст“ -> „База на преводи“ од менито „Речници“. Пронајдените резултати се појавуваат во прозорецот (долу десно) кој што служи за пребарување на базата со преводи. Го избираме соодветниот превод од прозорецот и со притискање на Alt+Ctrl+Space на тастатурата или избор на опцијата „Копирај резултат од пребарување во преведена“ од менито „Уредување“, преводот го копираме во полето за преведен текст (долу лево). Пребарување на базата со преводи може да се врши и за соодветен збор или повеќе зборови (дел од текстот) од полето со оригиналниот текст (горе лево) со означување на текстот што сакаме да го бараме и притискање на Ctrl+1 на тастатурата или избор на опцијата „Најди избран текст“ -> „База на преводи“ од менито „Речници“. Копирањето на резултатот од пребарувањето е идентично како во претходниот случај.

=== Автоматско преведување (Rough Translation) ===

Освен на погоре опишаниот начин, базата со преводи може да се користи и за автоматско преведување на PO-датотеките. За таа цел ја избираме опцијата „Груб превод...“ од менито „Алатки“.
По овој избор се отвора дијалог во кој што се поставуваат одредени параметри за начинот на автоматско преведување. Подетален опис на параметрите од овој дијалог ќе биде даден во некоја од следните верзии на овој документ.
Понатаму со притискање на копчето „Старт“ започнува автоматското преведување на PO-датотеката со преводите што се наоѓаат во базата со преводи. Ова може да потрае и неколку минути.

=== Совети за преведување ===

Сигурно уште на самиот почеток забележавте дека во полињата за оригиналниот текст (горе лево) и преведениот текст (долу лево) на позициите каде што треба да има празно место (на пример, помеѓу зборовите) се појавува точка. Тоа не треба да Ви прави никаква забуна затоа што тоа е намерно направена опција во КБабел за да се зголеми прегледноста при преведувањето. Во одредени случаи кога не би имало точка тешко би било да се одреди дали на тоа место (меѓу двата збора) има празно место или се двата збора споени.
При преведувањето ќе забележите дека некои зборови (знаци или групи знаци) во прозорчињата за оригиналниот текст и преведениот текст се прикажуваат во друга боја. Тоа се таканаречените „escape-знаци“ кои што на почетокот почнуваат со знакот „\“ (коса црта). Пример за такви знаци се \n, \", \t и нив најчесто ќе ги среќавате. Освен овие „escape-знаци“ ќе се сретнете и со променливи што почнуваат со знакот „%“ (процент), како на пример %s. Исто така, со друга боја е означен и текстот што се наоѓа меѓу знаците „<“ и „>“ (помало и поголемо), на пример некоја е-поштенска адреса. Карактеристично за овие три случаи е тоа што овој дел од текстот (што е во друга боја) не се преведува туку се препишува во оригинална форма. Дали правилно сте го препишале ќе бидете сигурни со тоа што и во полето за преведениот текст ќе биде означен со истата таа боја.
За одредени „escape-знаци“ Кбабел има можност за т.н. „паметно уредување“. Тоа функционира така што при внесување на одреден знак Кбабел автоматски ја додава обратната коса црта (или некое друго дејство). Примери за такви знаци се:

{| class="wikitable" border=1

|-

! Тастер

! Вметнат знак

|-

| Tab

| \t

|-

| "

| \"

|-

| Enter

| Ако последниот знак пред покажувачот не е празно место, вметнува празно место. Потоа започнува нова линија

|-

| Ctrl+Enter

| Започнува нова линија (без додатна логика)

|-

| Shift+Enter

| Вметнува \n и започнува нова линија

|}

=== Кратенки за тастатура ===

{| class="wikitable" border=1

|-

! Кратенка

! Функција

|-

| Page Up

| Оди на претходната порака

|-

| Page Down

| Оди на следната порака

|-

| Ctrl+Page Up

| Оди на претходната порака со нејасен превод

|-

| Ctrl+Page

| Down Оди на следната порака со нејасен превод

|-

| Alt+Page Up

| Оди на претходната непреведена порака

|-

| Alt+Page Down

| Оди на следната непреведена порака

|-

| Shift+Page Up

| Оди на претходната порака со погрешен превод

|-

| Shift+Page Down

| Оди на следната порака со погрешен превод

|-

| Ctrl+Shift+Page Up

| Оди на претходната нејасна или непреведена порака

|-

| Ctrl+Shift+Page Down

| Оди на следната нејасна или непреведена порака

|-

| Alt+Ctrl+Home

| Оди на првата порака

|-

| Alt+Ctrl+End

| Оди на последната порака

|-

| Ctrl+Shift+Delete

| Го брише преводот на тековната порака

|-

| Ctrl+Space

| Го копира оригиналниот текст во полето за преведен текст за тековната порака

|-

| Alt+Ctrl+Space

| Го копира резултатот од пребарувањето на базата со преводи во прозорчето за превод

|-

| Ctrl+U

| Го означува или одозначува текстот како нејасен за тековната порака

|-

| Alt+Ctrl+1

| Пребарува во базата со преводи за текстот од прозорчето со оригиналниот текст

|-

| Ctrl+1

| Пребарува во базата со преводи за означениот текст

|}

== Ресурси и врски ==

* [http://kbabel.kde.org/ Официјалната Интернет-страница на КБабел]

* [ftp://ftp.i18n.kde.org/tools/kbabel/ Локација од каде што може да се преземе КБабел (до верзија 1.2)] (поновите верзии на Кбабел се дистрибуираат како дел од пакетот kdesdk што доаѓа заедно со [[KDE]])

* [http://www.gnu.org/software/gettext/gettext.html Официјалната Интернет-страница на Gettext]

* [http://l10n.kde.org/ KDE Localization]

* [http://developer.gnome.org/projects/gtp/ The GNOME Translation Project]

=== Користена литература ===

* [http://docs.kde.org/development/en/kdesdk/kbabel/ The KBabel Handbook]
* [http://l10n.kde.org/docs/translation-howto/ The KDE Translation HOWTO]
* Интернет :)

== Додаток А: Формат на PO-датотеките ==

PO-датотеките се составени од повеќе записи каде што секој запис ја содржи релацијата меѓу оригиналната порака и нејзиниот превод. Обично сите записи во дадена PO-датотека се однесуваат на еден проект и сите преводи се направени на еден јазик. Следува шематската структура на еден запис од PO-датотека:

<code>
prazen-prostor
# komentari-na-preveduvacite
#. avtomatski-komentari
#: referenca...
#, znamence...
msgid neprevedena-poraka
msgstr prevedena-poraka
</code>

Записите започнуваат со празен простор (празни места и/или празни редови) што не е задолжително. Обично, кога PO-датотеките се генерираат со алатките на [[GNU]] gettext, има точно еден празен ред меѓу записите. Потоа следуваат коментарите, на редови што започнуваат со знакот #. Има два вида коментари. Коментарите што имаат празно место веднаш по знакот # (во примерот се дадени со сива боја) се креирани и одржувани само од преведувачот. Коментарите што имаат одреден знак веднаш по знакот # (во примерот се дадени со сина боја) автоматски се креираат и одржуваат од алатките на [[GNU]] gettext. Сите коментари, независно од видот, се незадолжителни.

По празниот простор и коментарите следуваат две низи знаци. Прво е оригиналната порака како што се јавува во изворниот код на програмата, а потоа преводот. Оригиналната порака е означена со клучниот збор <code>msgid</code>, а преведената со <code>msgstr</code>. Двете низи знаци се означени на разни начини во PO-датотеката, користејќи наводници (") како раздвојувачи и обратни коси црти (\) како escape-знаци. Низите означени со клучниот збор <code>msgid</code> се генерираат автоматски од алатките на GNU gettext.

Редовите што започнуваат со <nowiki>#</nowiki>, (знакот <nowiki>#</nowiki> после кој следува запирка) се специјални бидејќи тие не се игнорираат целосно како другите коментари. Листата од знаменца, разделени со запирка, се користи од програмата msgfmt за на корисникот да му се дадат подобри дијагностички пораки. Моментално има две дефинирани форми на знаменцата:

* '''''fuzzy''''' - Ова знаменце може да биде генерирано од програмата <code>msgmerge</code> или може да биде вметнато од самиот преведувач. Знаменцето укажува дека пораката дадена во <code>msgstr</code> може да не е (веќе) правилниот превод. Само преведувачот може да процени дали преводот има потреба од натамошни измени или е прифатлив како што е. По извршените измени, преведувачот може да го отстрани знаменцето.

* '''''c-format ; no-c-format''''' - Овие знаменца се додаваат автоматски од програмата xgettext и не треба да се менуваат ниту рачно да се отстрануваат.
Ако за некој одреден запис е дадено знаменцето c-format, програмата <code>msgfmt</code> прави дополнителни тестови за да ја провери валидноста на преводот.

Секоја од низите <code>neprevedena-poraka</code> и <code>prevedena-poraka</code> е напишана според синтаксата за низи знаци на јазикот Ц, вклучително и наводниците околу низите и вклучените escape-секвенци, зададени со обратна коса црта. Ако се пишуваат низи знаци на повеќе редови, по последниот знак се затвора наводникот и потоа на следниот ред се отвора нов наводник по кој продолжува пораката. На пример:

<code>
msgstr ""
"Еве еден пример како може еден многу долг ред да се продолжи\n"
"во случај кога се работи за порака со повеќе редови.\n"
</code>

Во примерот, во првиот ред заедно со клучниот збор се користи празна низа за да се овозможи подобро порамнување на буквата Е од зборот „Еве“ над буквата в од зборот „во“. Тоа значи дека по клучниот збор <code>msgstr</code> следуваат три низи знаци што ќе бидат споени. Спојувањето со празната низа не го менува крајниот резултат, а таа се користи поради потребата по <code>msgstr</code> на истиот ред да следува низа знаци и во исто време пораката да остане порамнета одлево. Празната низа можеше да биде и испуштена, но само ако наместо неа по <code>msgstr</code> следуваше низата што почнува со „Еве...“. Исто така не е потребно да се започне втората низа веднаш по знакот за нов ред „\n“, туку тоа е направено само затоа што е попрегледно.

При пишувањето треба да се води сметка за знаците за нов ред „\n“ што се наоѓаат во рамките на низите (внатре во наводниците) кои што се дел од дадените пораки, и краевите на редови во самата PO-датотека што немаат влијание на пораките.

Надвор од низите, празните редови/места и коментарите може да се користат произволно. Коментарите започнуваат на почетокот на редот со знакот „#“ и се протегаат до крајот на редот во PO-датотеката.

== Останати забелешки ==

=== За документот ===

Верзија на документот: 0.4

Датум на последна измена: 19.08.2006

Оригинален автор на „Кус водич за КБабел“ е Благоја Ѓаковски <blgj@freemail.com.mk>

Оригинален автор на КБабел е Matthias Kiefer <kiefer@kde.org>

Задолжен за одржување на КБабел е Stanislav Visnovsky <visnovsky@kde.org>

Документот во XHTML формат го стави Златко Трајчески <zlat@bagra.org>

Последна измена Божидар Проевски <bobibobi@freemail.com.mk>, 2006

=== TODO ===

# Опис на .mo датотеките
# Подетален опис на параметрите од ова прозорче (Rough Translation) ќе биде даден во некоја од следните верзии на овој документ.
# Опис на останатите опции од прозорчето Configure KBabel
# Опис на следниве термини: locale или локале, l10n или локализација, i18n или интернационализација, charset или карактер-сет или сет на карактери, utf-8, iso-8859-5, cp1251, windows-1251, iso-10646, unicode.
# Опис на опцијата Find од менито Edit.

[[Категорија:Упатства]]

Упатство:Водич за КБабел

2007-07-28T22:29:51Z

Bobibobi: Довршување на иницијалниот внес, додадена табелате за кратенките, обојување на синтаксата

Овој документ е наменет за корисниците што почнуваат со работа во [[GNU/Linux]] и кои што сакаат да се вклучат во процесот на локализација (преведување) на [[слободен софтвер]]. Тоа не значи дека не би им бил од корист и на оние понапредни и поискусни корисници на [[GNU/Linux]] што сакаат да се вклучат во процесот на локализација на програмите, а првпат се среќаваат со програмата [[KBabel|КБабел]] и со техниките на преведување, креирање речници (бази со зборови) и пишување програми што поддржуваат интернационализација.

Документов е создаден како последица на потребата од инволвирање на повеќе заинтересирани корисници на слободен софтвер за негово преведување на македонски јазик. Тој претставува дел од проектите за локализација и креирање документација на невладината организација „[[Слободен софтвер Македонија]]“. Повеќе информации за проектите има на [http://www.slobodensoftver.org.mk сајтот на организацијата]. Во случај да сакате да се вклучите во некој од проектите на организацијата и да помогнете на каков било начин, слободно пишете на е-поштенската адреса info@slobodensoftver.org.mk или стапете во контакт со координаторот за соодветниот проект (за повеќе информации погледнете [[L10n_mk|тука]] или на Интернет-страницата на организацијата).

Документов содржи доволно информации за читателите да стекнат основно познавање за работа со програмата [[KBabel|КБабел]] и да можат активно да се вклучат во процесот на преведување. Детално е опишана целата постапка за инсталирање и конфигурирање на програмата пред почетокот на користење, како и опис на процесот како би се извело преведување на една PO (односно POT) датотека. Текстот изобилува со информации за лесно вклучување во процесот и ги објаснува повеќето термини што се од битно значење и се основа за понатамошно напредување.
За какви било прашања, информации или критики во врска со документов не се двоумете да стапите во контакт со авторот на документов, тој со задоволство ќе Ви одговори.

== Вовед ==

=== Што е КБабел ? ===

[[KBabel|КБабел]] претставува збир од алатки за уредување и ракување со PO-датотеки, креирани со gettext. Главната компонента е моќниот и удобен уредувач за PO-датотеки чии главни карактеристики се целосната способност за навигација, потполната уредувачка функционалност, способноста да бара превод во различни речници (бази со зборови), проверка на правопис и синтакса, приказ на разлики и многу повеќе. Исто така го содржи и „Менаџерот на каталози“ кој што овозможува преглед на PO-датотеките во вид на менаџер на датотеки. Во [[KBabel|КБабел]] е вклучен и речник на зборови кој може да работи и како независна апликација и има можност за пристап до базите со зборови во [[KBabel|КБабел]]. [[KBabel|КБабел]] овозможува брзо и сигурно преведување и одржување на веќе преведените PO-датотеки како и лесно допреведување на PO-датотеките за новите верзии на програмите.

За оние кои што се нови во процесот на преведување, еве накратко опис на некои термини што се поврзани со процесот на преведување на програми и на зборови што често ќе се употребуваат во овој текст:

* '''PO-датотека''' - претставува текстуална датотека која има екстензија .po (на пример kdelibs.po) и која што ја преведуваме на соодветниот јазик (во нашиов случај на македонски). PO-датотеките можеме да ги уредуваме и преведуваме со најобичен уредувач на текст. На почетокот на PO-датотеките (во заглавието) се наоѓаат информации за кодирањето што се користи во преводот (ние користиме utf-8), податоци за преведувачите на датотеката, јазикот на кој се преведува, датум кога последен пат е изменета датотеката и некои други информации. Во PO-датотеката се наоѓаат и оригиналните текстови (на англиски јазик) што треба да се преведат и преведените текстови на соодветниот јазик на кој што го вршиме преводот. Подетални информации околу форматот на PO-датотеките има во документацијата на алатката [http://gettext.gnu.org gettext].

* '''POT-датотека''' - доаѓа од зборот PO Template и е датотека која што има наставка .pot (на пример kdelibs.pot). Таа е идентична датотека (ист формат) како и PO-датотеката и претставува образец за од неа да се креираат PO-датотеки за секој јазик посебно на кој што преведуваме. POT-датотеката има ист формат како PO-датотеката, но ги содржи само текстовите во нивната оригинална форма (на англиски јазик). Така, за да извршиме превод на некоја програма на македонски јазик, ја земаме POT-датотеката на таа програма (која се наоѓа во пакетот со изворниот код на програмата) и ја преименуваме така што наместо наставка .pot да има наставка .po и потоа ја преведуваме со програмата [[KBabel|КБабел]].

* '''gettext''' - тоа е програмерска алатка која им овозможува на програмерите да пишуваат програми што лесно ќе се преведуваат на разни (човечки) јазици. Таа од изворниот код ги вади текстуалните делови и ги запишува во POT-датотеки за подоцна да се преведат на разни јазици. Алатката gettext не е дел од [[KBabel|КБабел]] и повеќе информации може да се најдат на официјалната Интернет- страница (http://gettext.gnu.org/).

* '''locale или локале''', l10n или локализација, i18n или интернационализација, charset или множество знаци, utf-8, iso-8859-5, cp1251, windows-1251, iso-10646, unicode - за овие термини повеќе информации во некоја од следните верзии на документов.

== Технички податоци (побарувања) ==

За да работи [[KBabel|КБабел]], потребни му се:
* kdelibs
* [[Qt]]
* Berkeley Database IV (db4) - за работа на базата со преводи

== Инсталирање на КБабел ==

[[KBabel|КБабел]] најчесто доаѓа со популарните дистрибуции на [[GNU/Linux]]. Најновата верзија може да се симне од официјалната Интернет-страница (прочитајте во поглавјето [http://wiki.lugola.net/Упатство:Водич_за_КБабел#Ресурси_и_врски Ресурси од овој документ]).

[[KBabel|КБабел]] е достапен и како rpm-пакет на компакт-дисковите од дистрибуциите (во бинарна форма или како изворен код) и како .tar.bz2 на официјалната Интернет-страница (како изворен код).

За инсталирање на бинарен (значи веќе компилиран) rpm-пакет, ја користиме следнава наредба:

# rpm -Uvh kbabel-x.x.x.rpm
каде што x.x.x се броеви што ја означуваат верзијата на програмата, а знакот # (тараба) ни ја претставува командната линија (значи него го изоставуваме при пишувањето). Претходната наредба и сите останати наредби во ова поглавје ги пишуваме во команден терминал или познат и како школка (shell), при што наредбите за инсталирање ги извршуваме како корисник со администраторски привилегии (root).

За компилирање и инсталирање на [[KBabel|КБабел]] од неговата изворна форма (изворен код) прво креираме некоја помошна папка (на пример ~/kb) во сопствената домашна папка во која го копираме пакетот со изворниот код и потоа го распакуваме. Тоа е опишано со следниве наредби:

# mkdir ~/kb
# cp kbabel-1.2.tar.bz2 ~/kb
# cd ~/kb
# tar -xvjf kbabel-1.2.tar.bz2

Понатаму, откако ќе влеземе во папката каде што е распакуван изворниот код, продолжуваме со компилирањето па потоа со инсталирањето:

# cd kbabel-1.2
# ./configure
# make
# su -c make install

Напомена! Кај некои [[Дистрибуции|дистрибуции]] на [[GNU/Linux]] ќе треба да поставите друг префикс пред да компилирате. Тоа се прави така што за наредбата configure го користите параметарот --prefix како на пример:

# ./configure --prefix=/usr

Потоа постапката е идентична. За повеќе информации околу параметрите на configure напишете го следново:

# ./configure --help

Доколку веќе сте извршиле компилирање (make) и потоа сте увиделе дека треба да поставите нов префикс, тогаш ќе треба да ги избришете сите бинарни датотеки што се креирале при компилирањето, а тоа се прави со наредбата:

# make clean

Понатаму ја повторувате погоре опишаната постапка. По инсталирањето, [[KBabel|КБабел]] може да се стартува со наредбата kbabel или преку менито со програми.

Ако сакате да го користите речникот (Translation Database) што е „вграден“ во [[KBabel|КБабел]] и кој што ќе ви овозможи креирање на Ваша база со преводи и автоматско преведување на PO-датотеки, тогаш '''пред''' да ја изведете погоре опишаната постапка ќе треба да ја инсталирате Berkeley Database. Во спротивно [[KBabel|КБабел]] ќе се искомпилира без речникот во него. За да ја изберете соодветната верзија на Berkeley Database (базата е позната и како db2 или db4 зависно од верзијата) што би одговарала на верзијата што ја имате на изворниот код на [[KBabel|КБабел]], прочитајте ги упатствата од датотеката README која се наоѓа во папката каде што Ви се наоѓа изворниот код на [[KBabel|КБабел]]. На пример, за верзијата 1.2 на [[KBabel|КБабел]] потребна е Berkeley DB IV која што ја има на повеќето дистрибуции на GNU/Linux или можете да ја побарате на нејзината официјална Интернет-страница http://www.sleepycat.com/. Потребно е да ги инсталирате бинарниот пакет со базата и пакетот за развој (devel). На пример, тоа се пакетите db4-4.4.20-12 и db4-devel-4.4.20-12. Инсталирањето на овие пакети се прави на следниов начин:

# rpm -Uvh db4-4.4.20-12.i386.rpm
# rpm -Uvh db4-devel-4.4.20-1.i386.rpm

== Инсталирав! Што потоа? ==

=== Конфигурација на проект ===

Големите софтверски проекти како што се [[KDE|КДЕ]], [[OpenOffice.org|ОпенОфис]], [[Firefox|Мозила]], [[GNOME|ГНОМ]] и други, доаѓаат со голем број апликации, библиотеки и придружен софтвер и се поделени во голем број датотеки со изворен код кои што содржат разни пораки. При генерирањето на POT-датотеките, пораките од изворниот код се групираат, при што една POT-датотека може да содржи пораки од повеќе датотеки. Исто така POT-датотеките можат да бидат распоредени по папки, според одделните апликации на софтверот (или поинаку организирани). Во рамките на [[KBabel|КБабел]] се наоѓа програмата „Менаџер на каталози“ (catalogmanager) која работи како менаџер на датотеки и го олеснува ракувањето со PO и POT-датотеките. Основен параметар при конфигурацијата на catalogmanager се патеките во кои се наоѓаат PO и POT-датотеките. catalogmanager прави спојување на двете патеки и креира стебло во кое се прикажани и обрасците и веќе преведените датотеки. Со помош на catalogmanager може лесно да се започне превод на празна POT-датотека, да се провери статусот на преводот, да се прави глобално пребарување и многу други работи. Ако се работи на превод на големи софтверски проекти, препорачлива е употребата на catalogmanager.

* Креирање на нов проект за преведување и конфигурирање на проект

По стартувањето на празен „Менаџер на каталози“, од менито „Проект“ се избира „Нов...“ по што се отвора волшебникот за проекти. Тука се внесува името на проектот, датотеката каде што ќе се чуваат параметрите за проектот, јазикот на преведување и типот на проект. Потоа се појавува нов дијалог во кој треба да се внесат патеките до PO и POT-датотеките. Со кликнување на копчето „Заврши“ волшебникот се затвора и се вчитуваат датотеките за преведување.

Потоа од менито „Проект“ се избира „Конфигурирај...“ за да се доврши конфигурацијата на проектот. Се појавува дијалогот за конфигурација во кој (на страницата „Идентитет“) се внесуваат основните податоци за корисникот на програмата (преведувачот) како што се: неговото име и презиме со латинични букви и во оригинал, неговата е-поштенска адреса и е-поштенската адреса на преведувачката група на која ѝ припаѓа, името на јазикот на кој се преведува, кодот на јазикот и некои други параметри.

На секое наредно стартување, проектот може да го вчитаме преку менито „Проект“ -> „Отвори“ или може да го стартуваме од командна линија со наредбата

# catalogmanager --project <datoteka_so_konfiguracija>

На долната слика е даден дијалогот за конфигурација на менаџерот на каталози:

[[Слика:kbabel_konfig_proekt.png]]

=== Конфигурација на интерфејсот ===

[[Слика:kbabel_fonts.png|thumb|Избор на фонтови во КБабел]]
По инсталирањето на [[KBabel|КБабел]] и неговото прво стартување се отвора дијалогот „Конфигурирај“ (даден на сликата). Одберете ја страницата „Фонтови“ и изберете соодветен фонт (на пример Fixed 12) што ќе се користи во прозорчињата за внесување и прикажување на преведениот и оригиналниот текст. За останатите параметри во овој дијалог сметам дека нема потреба да се дискутира (можеби во некоја следна верзија на документов).

Со притискање на копчето „Во ред“ дијалогот „Конфигурирај“ се затвора, а податоците што претходно сме ги внесле таму се зачувуваат во програмата. Ако сакаме повторно да го отвориме дијалогот „Конфигурирај“ со цел да извршиме корекција на некој податок во него, треба да ја избереме опцијата „Конфигурирај КБабел...“ која се наоѓа во менито „Поставувања“.

=== Опис на корисничкиот интерфејс ===

====Менаџер на каталози====

На наредната слика е прикажан менаџерот на каталози.

[[Слика:Kbabel_catalogmanager.jpg|800px]]

Во првата колона се датотеките, групирани во папки според пакетот на кој припаѓаат. Останатите колони прикажуваат разни информации за статусот на датотеките и папките како што се: маркери за датотеките, број на пораки (нејасни, непреведени и вкупно), статус во CVS/SVN (CVS и SVN се системи за контрола на верзии на датотеки), датум на последната промена на датотеката како и преведувачот што последен работел на датотеката. Иконите што се наоѓаат лево од датотеките и папките исто така укажуваат на нивниот статус:

* [[Слика:Kbabel_site_prevedeni.jpg]] Сите пораки во датотеката се преведени
* [[Слика:Kbabel_nekoi_prevedeni.jpg]] Некои од пораките во датотеката се нејасни или непреведени
* [[Слика:Kbabel_nepostoi.jpg]] Датотеката не постои во папката со PO-датотеки (т.е. воопшто не е преведена)
* [[Слика:Kbabel_synthaxerr.jpg]] Датотеката содржи синтаксички грешки (неисправна)
* [[Слика:Kbabel_beingupdated.jpg]] Информациите за датотеката се ажурираат. Кога ќе заврши ажурирањето, ќе биде прикажана една од претходните четири икони.

Ако датотеката е дополнително означена со [[Слика:Kbabel_krugce.jpg]], како на пример [[Слика:Kbabel_krugce2.jpg]], тоа значи дека датотеката или папката не постои во папката со POT-датотеки (постои превод, но нема оригинал).

Папките можат да бидат означени со следниве две икони:

* [[Слика:Kbabel_folder_green.jpg]] Сите датотеки во папката се целосно преведени
* [[Слика:Kbabel_folder_red.jpg]] Некои од датотеките не се целосно преведени (или се погрешни)

Преку интерфејсот на менаџерот на каталози може да се отвораат
датотеки за преведување, да се иницираат празни (непреведени) датотеки, да се прави преглед на статистички податоци, проверка на синтакса и правопис и многу други активности врз датотеките.
Најголем дел од функциите се достапни преку десен клик
со глушецот.

==== КБабел ====

Пред нас е интерфејсот на програмата кој што е прикажан на сликата подолу.

[[Слика:Kbabel.png]]

Во левото горно поле се наоѓа оригиналниот текст што треба да го преведеме, а во левото долно поле го пишуваме преводот. Веднаш над полето во кое што го внесуваме преводот се наоѓаат три „сијалички“ што се означени како „нејасна“, „непреведена“ и „погрешна“. Тие го означуваат статусот на преводот во тековната позиција. Доколку не сме сигурни за одреден превод дали е добар, тогаш можеме да го означиме или одозначиме како нејасен со притискање на Ctrl+U на тастатурата (или „Смени статус на нејасна“ од менито „Уредување“). Ако прозорчето за внесување на преводот е празно тогаш е активирана „сијаличката“ „непреведена“. Во горното десно поле се наоѓаат коментарите и информациите поврзани за тековната позиција што ја преведуваме и овие податоци не треба да ги менуваме. Овие податоци се генерираат автоматски при креирањето на POT-датотеката со алатката gettext и се потребни за по преведувањето да може да се изврши поврзување на преводот со програмата. Во десниот долен дел на програмата се наоѓа прозорец со четири ливчиња. Ќе го разгледаме само првото ливче „Барање“. Тука се наоѓаат информациите поврзани со пребарувањето на базата со преводи.

=== База со преводи (Translation Database) ===
[[Слика:Kbabel_conf_dict.png|thumb|Конфигурација на речници]]

За да можеме да ја користиме оваа можност на КБабел, прво треба да креираме база со преводи (речник) од веќе преведени PO-датотеки. Тоа го правиме на тој начин што ќе ја избереме опцијата „Конфигурирај речник“ -> „База на преводи“ од менито „Поставувања“.
По избор на оваа опција ќе се појави дијалог во кој се наоѓаат некои параметри поврзани со начинот на пребарување на базата.
Го избираме ливчето „База на податоци“. Притискаме на копчето „Скенирај папка и потпапки...“ и ја одбираме папката во која ни се наоѓаат сите веќе преведени PO-датотеки од чии што преводи ќе ја креираме базата со преводи. Креирањето на базата може да потрае и неколку минути. При преведување на некоја PO-датотека, базата со преводи автоматски се надополнува со новите преводи.

:'''Како да ја користам базата со преводи при преведувањето на некоја PO-датотека?'''

Доколку сакаме да побараме во базата со преводи дали постои превод за текстот од полето со оригиналниот текст (горе лево) тоа го правиме со притискање на Alt+Ctrl+1 на тастатурата или избор на опцијата „Најди текст“ -> „База на преводи“ од менито „Речници“. Пронајдените резултати се појавуваат во прозорецот (долу десно) кој што служи за пребарување на базата со преводи. Го избираме соодветниот превод од прозорецот и со притискање на Alt+Ctrl+Space на тастатурата или избор на опцијата „Копирај резултат од пребарување во преведена“ од менито „Уредување“, преводот го копираме во полето за преведен текст (долу лево). Пребарување на базата со преводи може да се врши и за соодветен збор или повеќе зборови (дел од текстот) од полето со оригиналниот текст (горе лево) со означување на текстот што сакаме да го бараме и притискање на Ctrl+1 на тастатурата или избор на опцијата „Најди избран текст“ -> „База на преводи“ од менито „Речници“. Копирањето на резултатот од пребарувањето е идентично како во претходниот случај.

=== Автоматско преведување (Rough Translation) ===

Освен на погоре опишаниот начин, базата со преводи може да се користи и за автоматско преведување на PO-датотеките. За таа цел ја избираме опцијата „Груб превод...“ од менито „Алатки“.
По овој избор се отвора дијалог во кој што се поставуваат одредени параметри за начинот на автоматско преведување. Предлагам да ги поставите параметрите исто како на сликата број 7. Подетален опис на параметрите од овој дијалог ќе биде даден во некоја од следните верзии на овој документ.
Понатаму со притискање на копчето „Старт“ започнува автоматското преведување на PO-датотеката со преводите што се наоѓаат во базата со преводи. Ова може да потрае и неколку минути.

=== Совети за преведување ===

Сигурно уште на самиот почеток забележавте дека во полињата за оригиналниот текст (горе лево) и преведениот текст (долу лево) на позициите каде што треба да има празно место (на пример, помеѓу зборовите) се појавува точка. Тоа не треба да Ви прави никаква забуна затоа што тоа е намерно направена опција во КБабел за да се зголеми прегледноста при преведувањето. Во одредени случаи кога не би имало точка тешко би било да се одреди дали на тоа место (меѓу двата збора) има празно место или двата збора се споени.
При преведувањето ќе забележите дека некои зборови (знаци или групи знаци) во прозорчињата за оригиналниот текст и преведениот текст се прикажуваат во друга боја. Тоа се таканаречените „escape-знаци“ кои што на почетокот почнуваат со знакот „\“ (коса црта). Пример за такви знаци се \n, \", \t и нив најчесто ќе ги среќавате. Освен овие „escape-знаци“ ќе се сретнете и со променливи што почнуваат со знакот „%“ (процент), како на пример %s. Исто така, со друга боја е означен и текстот што се наоѓа меѓу знаците „<“ и „>“ (помало и поголемо), на пример некоја е-поштенска адреса. Карактеристично за овие три случаи е тоа што овој дел од текстот (што е во друга боја) не се преведува туку се препишува во оригинална форма. Дали правилно сте го препишале ќе бидете сигурни со тоа што и во полето за преведениот текст ќе биде означен со истата таа боја.
За одредени „escape-знаци“ Кбабел има можност за т.н. „паметно уредување“. Тоа функционира така што при внесување на одреден знак Кбабел автоматски ја додава обратната коса црта (или некое друго дејство). Примери за такви знаци се:

{| class="wikitable" border=1

|-

! Тастер

! Вметнат знак

|-

| Tab

| \t

|-

| "

| \"

|-

| Enter

| Ако последниот знак пред покажувачот не е празно место, вметнува празно место. Потоа започнува нова линија

|-

| Ctrl+Enter

| Започнува нова линија (без додатна логика)

|-

| Shift+Enter

| Вметнува \n и започнува нова линија

|}

=== Кратенки за тастатура ===

{| class="wikitable" border=1

|-

! Кратенка

! Функција

|-

| Page Up

| Оди на претходната порака

|-

| Page Down

| Оди на следната порака

|-

| Ctrl+Page Up

| Оди на претходната порака со нејасен превод

|-

| Ctrl+Page

| Down Оди на следната порака со нејасен превод

|-

| Alt+Page Up

| Оди на претходната непреведена порака

|-

| Alt+Page Down

| Оди на следната непреведена порака

|-

| Shift+Page Up

| Оди на претходната порака со погрешен превод

|-

| Shift+Page Down

| Оди на следната порака со погрешен превод

|-

| Ctrl+Shift+Page Up

| Оди на претходната нејасна или непреведена порака

|-

| Ctrl+Shift+Page Down

| Оди на следната нејасна или непреведена порака

|-

| Alt+Ctrl+Home

| Оди на првата порака

|-

| Alt+Ctrl+End

| Оди на последната порака

|-

| Ctrl+Shift+Delete

| Го брише преводот на тековната порака

|-

| Ctrl+Space

| Го копира оригиналниот текст во полето за преведен текст за тековната порака

|-

| Alt+Ctrl+Space

| Го копира резултатот од пребарувањето на базата со преводи во прозорчето за превод

|-

| Ctrl+U

| Го означува или одозначува текстот како нејасен за тековната порака

|-

| Alt+Ctrl+1

| Пребарува во базата со преводи за текстот од прозорчето со оригиналниот текст

|-

| Ctrl+1

| Пребарува во базата со преводи за означениот текст

|}

== Ресурси и врски ==

* [http://kbabel.kde.org/ Официјалната Интернет-страница на КБабел]

* [ftp://ftp.i18n.kde.org/tools/kbabel/ Локација од каде што може да се преземе КБабел (до верзија 1.2)] (поновите верзии на Кбабел се дистрибуираат како дел од пакетот kdesdk што доаѓа заедно со [[KDE]])

* [http://www.gnu.org/software/gettext/gettext.html Официјалната Интернет-страница на Gettext]

* [http://l10n.kde.org/ KDE Localization]

* [http://developer.gnome.org/projects/gtp/ The GNOME Translation Project]

=== Користена литература ===

* [http://docs.kde.org/development/en/kdesdk/kbabel/ The KBabel Handbook]
* [http://l10n.kde.org/docs/translation-howto/ The KDE Translation HOWTO]
* Интернет :)

== Додаток А: Формат на PO-датотеките ==

PO-датотеките се составени од повеќе записи каде што секој запис ја содржи релацијата меѓу оригиналната непреведена порака и нејзиниот превод. Обично сите записи во дадена PO-датотека се однесуваат на еден проект и сите преводи се направени на еден јазик. Следува шематската структура на еден запис од PO-датотека:

<code>
prazen-prostor
# komentari-na-preveduvacite
#. avtomatski-komentari
#: referenca...
#, znamence...
msgid neprevedena-poraka
msgstr prevedena-poraka
</code>

Записите започнуваат со празен простор (празни места и/или празни редови) што не е задолжително. Обично, кога PO-датотеките се генерираат со алатките на [[GNU]] gettext, има точно еден празен ред меѓу записите. Потоа следуваат коментарите, на редови што започнуваат со знакот #. Има два вида коментари: такви што имаат празно место веднаш по знакот # (во примерот се дадени со сива боја), кои што коментари се креирани и одржувани само од преведувачот, и такви што имаат одреден знак веднаш по знакот # (во примерот се дадени со сина боја), кои што коментари автоматски се креираат и одржуваат од алатките на [[GNU]] gettext. Сите коментари, независно од видот, се незадолжителни.

По празниот простор и коментарите следуваат две низи знаци. Прво е непреведената порака како што се јавува во изворниот код на програмата, а потоа преводот. Непреведената порака е означена со клучниот збор <code>msgid</code>, а преведената со <code>msgstr</code>. Двете низи знаци се означени на разни начини во PO-датотеката, користејќи наводници (") како раздвојувачи и обратни коси црти (\) како escape-знаци. Низите означени со клучниот збор <code>msgid</code> се генерираат автоматски од алатките на GNU gettext tools.

Редовите што започнуваат со <nowiki>#</nowiki>, (знакот <nowiki>#</nowiki> после кој следува запирка) се специјални бидејќи тие не се игнорираат целосно како другите коментари. Листата од знаменца, разделени со запирка, се користи од програмата msgfmt за на корисникот да му се дадат подобри дијагностички пораки. Моментално има две дефинирани форми на знаменцата:

* '''''fuzzy''''' - Ова знаменце може да биде генерирано од програмата <code>msgmerge</code> или може да биде вметнато од самиот преведувач. Знаменцето укажува дека пораката дадена во <code>msgstr</code> може да не е (веќе) правилниот превод. Само преведувачот може да процени дали преводот има потреба од натамошни измени или е прифатлив како што е. По извршените измени, преведувачот може да го отстрани знаменцето.

* '''''c-format ; no-c-format''''' - Овие знаменца се додаваат автоматски од програмата xgettext и не треба да се менуваат ниту отстрануваат рачно.
Ако за некој одреден запис е дадено знаменцето c-format, програмата <code>msgfmt</code> прави дополнителни тестови за да ја провери валидноста на преводот.

Секоја од низите <code>neprevedena-poraka</code> и <code>prevedena-poraka</code> е напишана според синтаксата на јазикот Ц за низи знаци, вклучително и наводниците околу низите и вклучените escape-секвенци, зададени со обратна коса црта. Ако се пишуваат низи знаци на повеќе редови, по последниот знак се затвора наводникот и потоа на следниот ред се отвора нов наводник по кој продолжува пораката. На пример:

<code>
msgid ""
"Еве еден пример како може еден многу долг ред да се продолжи\n"
"во случај кога се работи за порака со повеќе редови.\n"
</code>

Во примерот, во првиот ред заедно со клучниот збор се користи празна низа за да се овозможи подобро порамнување на буквата Е од зборот „Еве“ над буквата в од зборот „во“. Тоа значи дека по клучниот збор <code>msgid</code> следуваат три низи знаци што ќе бидат споени. Спојувањето со празната низа не го менува крајниот резултат, а таа се користи поради потребата по <code>msgid</code> на истиот ред да следува низа знаци и во исто време пораката да остане порамнета одлево. Празната низа можеше да биде и испуштена, но само ако наместо неа по <code>msgid</code> следуваше низата што почнува со „Еве...“. Исто така не е потребно да се започне втората низа веднаш по знакот за нов ред „\n“, туку тоа е направено само затоа што е попрегледно.

При пишувањето треба да се води сметка за знаците за нов ред „\n“ што се наоѓаат во рамките на низите (внатре во наводниците) кои што се дел од дадените пораки, и краевите на редови во самата PO-датотека што немаат влијание на пораките.

Надвор од низите, празните редови/места и коментарите може да се користат произволно. Коментарите започнуваат на почетокот на редот со знакот „#“ и се протегаат до крајот на редот во PO-датотеката.

== Останати забелешки ==

=== За документот ===

Верзија на документот: 0.4

Датум на последна измена: 19.08.2006

Оригинален автор на „Кус водич за КБабел“ е Благоја Ѓаковски <blgj@freemail.com.mk>

Оригинален автор на КБабел е Matthias Kiefer <kiefer@kde.org>

Задолжен за одржување на КБабел е Stanislav Visnovsky <visnovsky@kde.org>

Документот во XHTML формат го стави Златко Трајчески <zlat@bagra.org>

Последна измена Божидар Проевски <bobibobi@freemail.com.mk>, 2006

=== TODO ===

# Опис на .mo датотеките
# Подетален опис на параметрите од ова прозорче (Rough Translation) ќе биде даден во некоја од следните верзии на овој документ.
# Опис на останатите опции од прозорчето Configure KBabel
# Опис на следниве термини: locale или локале, l10n или локализација, i18n или интернационализација, charset или карактер-сет или сет на карактери, utf-8, iso-8859-5, cp1251, windows-1251, iso-10646, unicode.
# Опис на опцијата Find од менито Edit.

[[Категорија:Упатства]]

Упатство:Водич за КБабел

2007-07-28T21:38:01Z

Bobibobi: Иницијална ревизија, поправки, преместени слики...

Овој документ е наменет за корисниците што почнуваат со работа во [[GNU/Linux]] и кои што сакаат да се вклучат во процесот на локализација (преведување) на [[слободен софтвер]]. Тоа не значи дека не би им бил од корист и на оние понапредни и поискусни корисници на [[GNU/Linux]] што сакаат да се вклучат во процесот на локализација на програмите, а првпат се среќаваат со програмата [[KBabel|КБабел]] и со техниките на преведување, креирање речници (бази со зборови) и пишување програми што поддржуваат интернационализација.

Документов е создаден како последица на потребата од инволвирање на повеќе заинтересирани корисници на слободен софтвер за негово преведување на македонски јазик. Тој претставува дел од проектите за локализација и креирање документација на невладината организација „[[Слободен софтвер Македонија]]“. Повеќе информации за проектите има на [http://www.slobodensoftver.org.mk сајтот на организацијата]. Во случај да сакате да се вклучите во некој од проектите на организацијата и да помогнете на каков било начин, слободно пишете на е-поштенската адреса info@slobodensoftver.org.mk или стапете во контакт со координаторот за соодветниот проект (за повеќе информации погледнете [[L10n_mk|тука]] или на Интернет-страницата на организацијата).

Документов содржи доволно информации за читателите да стекнат основно познавање за работа со програмата [[KBabel|КБабел]] и да можат активно да се вклучат во процесот на преведување. Детално е опишана целата постапка за инсталирање и конфигурирање на програмата пред почетокот на користење, како и опис на процесот како би се извело преведување на една PO (односно POT) датотека. Текстот изобилува со информации за лесно вклучување во процесот и ги објаснува повеќето термини што се од битно значење и се основа за понатамошно напредување.
За какви било прашања, информации или критики во врска со документов не се двоумете да стапите во контакт со авторот на документов, тој со задоволство ќе Ви одговори.

== Вовед ==

=== Што е КБабел ? ===

[[KBabel|КБабел]] претставува збир од алатки за уредување и ракување со PO-датотеки, креирани со gettext. Главната компонента е моќниот и удобен уредувач за PO-датотеки чии главни карактеристики се целосната способност за навигација, потполната уредувачка функционалност, способноста да бара превод во различни речници (бази со зборови), проверка на правопис и синтакса, приказ на разлики и многу повеќе. Исто така го содржи и „Менаџерот на каталози“ кој што овозможува преглед на PO-датотеките во вид на менаџер на датотеки. Во [[KBabel|КБабел]] е вклучен и речник на зборови кој може да работи и како независна апликација и има можност за пристап до базите со зборови во [[KBabel|КБабел]]. [[KBabel|КБабел]] овозможува брзо и сигурно преведување и одржување на веќе преведените PO-датотеки како и лесно допреведување на PO-датотеките за новите верзии на програмите.

За оние кои што се нови во процесот на преведување, еве накратко опис на некои термини што се поврзани со процесот на преведување на програми и на зборови што често ќе се употребуваат во овој текст:

* '''PO-датотека''' - претставува текстуална датотека која има екстензија .po (на пример kdelibs.po) и која што ја преведуваме на соодветниот јазик (во нашиов случај на македонски). PO-датотеките можеме да ги уредуваме и преведуваме со најобичен уредувач на текст. На почетокот на PO-датотеките (во заглавието) се наоѓаат информации за кодирањето што се користи во преводот (ние користиме utf-8), податоци за преведувачите на датотеката, јазикот на кој се преведува, датум кога последен пат е изменета датотеката и некои други информации. Во PO-датотеката се наоѓаат и оригиналните текстови (на англиски јазик) што треба да се преведат и преведените текстови на соодветниот јазик на кој што го вршиме преводот. Подетални информации околу форматот на PO-датотеките има во документацијата на алатката [http://gettext.gnu.org gettext].

* '''POT-датотека''' - доаѓа од зборот PO Template и е датотека која што има наставка .pot (на пример kdelibs.pot). Таа е идентична датотека (ист формат) како и PO-датотеката и претставува образец за од неа да се креираат PO-датотеки за секој јазик посебно на кој што преведуваме. POT-датотеката има ист формат како PO-датотеката, но ги содржи само текстовите во нивната оригинална форма (на англиски јазик). Така, за да извршиме превод на некоја програма на македонски јазик, ја земаме POT-датотеката на таа програма (која се наоѓа во пакетот со изворниот код на програмата) и ја преименуваме така што наместо наставка .pot да има наставка .po и потоа ја преведуваме со програмата [[KBabel|КБабел]].

* '''gettext''' - тоа е програмерска алатка која им овозможува на програмерите да пишуваат програми што лесно ќе се преведуваат на разни (човечки) јазици. Таа од изворниот код ги вади текстуалните делови и ги запишува во POT-датотеки за подоцна да се преведат на разни јазици. Алатката gettext не е дел од [[KBabel|КБабел]] и повеќе информации може да се најдат на официјалната Интернет- страница (http://gettext.gnu.org/).

* '''locale или локале''', l10n или локализација, i18n или интернационализација, charset или множество знаци, utf-8, iso-8859-5, cp1251, windows-1251, iso-10646, unicode - за овие термини повеќе информации во некоја од следните верзии на документов.

== Технички податоци (побарувања) ==

За да работи [[KBabel|КБабел]], потребни му се:
* kdelibs
* [[Qt]]
* Berkeley Database IV (db4) - за работа на базата со преводи

== Инсталирање на КБабел ==

[[KBabel|КБабел]] најчесто доаѓа со популарните дистрибуции на [[GNU/Linux]]. Најновата верзија може да се симне од официјалната Интернет-страница (прочитајте во поглавјето [http://wiki.lugola.net/Упатство:Водич_за_КБабел#Ресурси_и_врски Ресурси од овој документ]).

[[KBabel|КБабел]] е достапен и како rpm-пакет на компакт-дисковите од дистрибуциите (во бинарна форма или како изворен код) и како .tar.bz2 на официјалната Интернет-страница (како изворен код).

За инсталирање на бинарен (значи веќе компилиран) rpm-пакет, ја користиме следнава наредба:

# rpm -Uvh kbabel-x.x.x.rpm
каде што x.x.x се броеви што ја означуваат верзијата на програмата, а знакот # (тараба) ни ја претставува командната линија (значи него го изоставуваме при пишувањето). Претходната наредба и сите останати наредби во ова поглавје ги пишуваме во команден терминал или познат и како школка (shell), при што наредбите за инсталирање ги извршуваме како корисник со администраторски привилегии (root).

За компилирање и инсталирање на [[KBabel|КБабел]] од неговата изворна форма (изворен код) прво креираме некоја помошна папка (на пример ~/kb) во сопствената домашна папка во која го копираме пакетот со изворниот код и потоа го распакуваме. Тоа е опишано со следниве наредби:

# mkdir ~/kb
# cp kbabel-1.2.tar.bz2 ~/kb
# cd ~/kb
# tar -xvjf kbabel-1.2.tar.bz2

Понатаму, откако ќе влеземе во папката каде што е распакуван изворниот код, продолжуваме со компилирањето па потоа со инсталирањето:

# cd kbabel-1.2
# ./configure
# make
# su -c make install

Напомена! Кај некои [[Дистрибуции|дистрибуции]] на [[GNU/Linux]] ќе треба да поставите друг префикс пред да компилирате. Тоа се прави така што за наредбата configure го користите параметарот --prefix како на пример:

# ./configure --prefix=/usr

Потоа постапката е идентична. За повеќе информации околу параметрите на configure напишете го следново:

# ./configure --help

Доколку веќе сте извршиле компилирање (make) и потоа сте увиделе дека треба да поставите нов префикс, тогаш ќе треба да ги избришете сите бинарни датотеки што се креирале при компилирањето, а тоа се прави со наредбата:

# make clean

Понатаму ја повторувате погоре опишаната постапка. По инсталирањето, [[KBabel|КБабел]] може да се стартува со наредбата kbabel или преку менито со програми.

Ако сакате да го користите речникот (Translation Database) што е „вграден“ во [[KBabel|КБабел]] и кој што ќе ви овозможи креирање на Ваша база со преводи и автоматско преведување на PO-датотеки, тогаш '''пред''' да ја изведете погоре опишаната постапка ќе треба да ја инсталирате Berkeley Database. Во спротивно [[KBabel|КБабел]] ќе се искомпилира без речникот во него. За да ја изберете соодветната верзија на Berkeley Database (базата е позната и како db2 или db4 зависно од верзијата) што би одговарала на верзијата што ја имате на изворниот код на [[KBabel|КБабел]], прочитајте ги упатствата од датотеката README која се наоѓа во папката каде што Ви се наоѓа изворниот код на [[KBabel|КБабел]]. На пример, за верзијата 1.2 на [[KBabel|КБабел]] потребна е Berkeley DB IV која што ја има на повеќето дистрибуции на GNU/Linux или можете да ја побарате на нејзината официјална Интернет-страница http://www.sleepycat.com/. Потребно е да ги инсталирате бинарниот пакет со базата и пакетот за развој (devel). На пример, тоа се пакетите db4-4.4.20-12 и db4-devel-4.4.20-12. Инсталирањето на овие пакети се прави на следниов начин:

# rpm -Uvh db4-4.4.20-12.i386.rpm
# rpm -Uvh db4-devel-4.4.20-1.i386.rpm

== Инсталирав! Што потоа? ==

=== Конфигурација на проект ===

Големите софтверски проекти како што се [[KDE|КДЕ]], [[OpenOffice.org|ОпенОфис]], [[Firefox|Мозила]], [[GNOME|ГНОМ]] и други, доаѓаат со голем број апликации, библиотеки и придружен софтвер и се поделени во голем број датотеки со изворен код кои што содржат разни пораки. При генерирањето на POT-датотеките, пораките од изворниот код се групираат, при што една POT-датотека може да содржи пораки од повеќе датотеки. Исто така POT-датотеките можат да бидат распоредени по папки, според одделните апликации на софтверот (или поинаку организирани). Во рамките на [[KBabel|КБабел]] се наоѓа програмата „Менаџер на каталози“ (catalogmanager) која работи како менаџер на датотеки и го олеснува ракувањето со PO и POT-датотеките. Основен параметар при конфигурацијата на catalogmanager се патеките во кои се наоѓаат PO и POT-датотеките. catalogmanager прави спојување на двете патеки и креира стебло во кое се прикажани и обрасците и веќе преведените датотеки. Со помош на catalogmanager може лесно да се започне превод на празна POT-датотека, да се провери статусот на преводот, да се прави глобално пребарување и многу други работи. Ако се работи на превод на големи софтверски проекти, препорачлива е употребата на catalogmanager.

* Креирање на нов проект за преведување и конфигурирање на проект

По стартувањето на празен „Менаџер на каталози“, од менито „Проект“ се избира „Нов...“ по што се отвора волшебникот за проекти. Тука се внесува името на проектот, датотеката каде што ќе се чуваат параметрите за проектот, јазикот на преведување и типот на проект. Потоа се појавува нов дијалог во кој треба да се внесат патеките до PO и POT-датотеките. Со кликнување на копчето „Заврши“ волшебникот се затвора и се вчитуваат датотеките за преведување.

Потоа од менито „Проект“ се избира „Конфигурирај...“ за да се доврши конфигурацијата на проектот. Се појавува дијалогот за конфигурација во кој (на страницата „Идентитет“) се внесуваат основните податоци за корисникот на програмата (преведувачот) како што се: неговото име и презиме со латинични букви и во оригинал, неговата е-поштенска адреса и е-поштенската адреса на преведувачката група на која ѝ припаѓа, името на јазикот на кој се преведува, кодот на јазикот и некои други параметри.

На секое наредно стартување, проектот може да го вчитаме преку менито „Проект“ -> „Отвори“ или може да го стартуваме од командна линија со наредбата

# catalogmanager --project <datoteka_so_konfiguracija>

На долната слика е даден дијалогот за конфигурација на менаџерот на каталози:

[[Слика:kbabel_konfig_proekt.png]]

=== Конфигурација на интерфејсот ===

[[Слика:kbabel_fonts.png|thumb|Избор на фонтови во КБабел]]
По инсталирањето на [[KBabel|КБабел]] и неговото прво стартување се отвора дијалогот „Конфигурирај“ (даден на сликата). Одберете ја страницата „Фонтови“ и изберете соодветен фонт (на пример Fixed 12) што ќе се користи во прозорчињата за внесување и прикажување на преведениот и оригиналниот текст. За останатите параметри во овој дијалог сметам дека нема потреба да се дискутира (можеби во некоја следна верзија на документов).

Со притискање на копчето „Во ред“ дијалогот „Конфигурирај“ се затвора, а податоците што претходно сме ги внесле таму се зачувуваат во програмата. Ако сакаме повторно да го отвориме дијалогот „Конфигурирај“ со цел да извршиме корекција на некој податок во него, треба да ја избереме опцијата „Конфигурирај КБабел...“ која се наоѓа во менито „Поставувања“.

=== Опис на корисничкиот интерфејс ===

====Менаџер на каталози====

На наредната слика е прикажан менаџерот на каталози.

[[Слика:Kbabel_catalogmanager.jpg|800px]]

Во првата колона се датотеките, групирани во папки според пакетот на кој припаѓаат. Останатите колони прикажуваат разни информации за статусот на датотеките и папките како што се: маркери за датотеките, број на пораки (нејасни, непреведени и вкупно), статус во CVS/SVN (CVS и SVN се системи за контрола на верзии на датотеки), датум на последната промена на датотеката како и преведувачот што последен работел на датотеката. Иконите што се наоѓаат лево од датотеките и папките исто така укажуваат на нивниот статус:

* [[Слика:Kbabel_site_prevedeni.jpg]] Сите пораки во датотеката се преведени
* [[Слика:Kbabel_nekoi_prevedeni.jpg]] Некои од пораките во датотеката се нејасни или непреведени
* [[Слика:Kbabel_nepostoi.jpg]] Датотеката не постои во папката со PO-датотеки (т.е. воопшто не е преведена)
* [[Слика:Kbabel_synthaxerr.jpg]] Датотеката содржи синтаксички грешки (неисправна)
* [[Слика:Kbabel_beingupdated.jpg]] Информациите за датотеката се ажурираат. Кога ќе заврши ажурирањето, ќе биде прикажана една од претходните четири икони.

Ако датотеката е дополнително означена со [[Слика:Kbabel_krugce.jpg]], како на пример [[Слика:Kbabel_krugce2.jpg]], тоа значи дека датотеката или папката не постои во папката со POT-датотеки (постои превод, но нема оригинал).

Папките можат да бидат означени со следниве две икони:

* [[Слика:Kbabel_folder_green.jpg]] Сите датотеки во папката се целосно преведени
* [[Слика:Kbabel_folder_red.jpg]] Некои од датотеките не се целосно преведени (или се погрешни)

Преку интерфејсот на менаџерот на каталози може да се отвораат
датотеки за преведување, да се иницираат празни (непреведени) датотеки, да се прави преглед на статистички податоци, проверка на синтакса и правопис и многу други активности врз датотеките.
Најголем дел од функциите се достапни преку десен клик
со глушецот.

==== КБабел ====

Пред нас е интерфејсот на програмата кој што е прикажан на сликата подолу.

[[Слика:Kbabel.png]]

Во левото горно поле се наоѓа оригиналниот текст што треба да го преведеме, а во левото долно поле го пишуваме преводот. Веднаш над полето во кое што го внесуваме преводот се наоѓаат три „сијалички“ што се означени како „нејасна“, „непреведена“ и „погрешна“. Тие го означуваат статусот на преводот во тековната позиција. Доколку не сме сигурни за одреден превод дали е добар, тогаш можеме да го означиме или одозначиме како нејасен со притискање на Ctrl+U на тастатурата (или „Смени статус на нејасна“ од менито „Уредување“). Ако прозорчето за внесување на преводот е празно тогаш е активирана „сијаличката“ „непреведена“. Во горното десно поле се наоѓаат коментарите и информациите поврзани за тековната позиција што ја преведуваме и овие податоци не треба да ги менуваме. Овие податоци се генерираат автоматски при креирањето на POT-датотеката со алатката gettext и се потребни за по преведувањето да може да се изврши поврзување на преводот со програмата. Во десниот долен дел на програмата се наоѓа прозорец со четири ливчиња. Ќе го разгледаме само првото ливче „Барање“. Тука се наоѓаат информациите поврзани со пребарувањето на базата со преводи.

=== База со преводи (Translation Database) ===
[[Слика:Kbabel_conf_dict.png|thumb|Конфигурација на речници]]

За да можеме да ја користиме оваа можност на КБабел, прво треба да креираме база со преводи (речник) од веќе преведени PO-датотеки. Тоа го правиме на тој начин што ќе ја избереме опцијата „Конфигурирај речник“ -> „База на преводи“ од менито „Поставувања“.
По избор на оваа опција ќе се појави дијалог во кој се наоѓаат некои параметри поврзани со начинот на пребарување на базата.
Го избираме ливчето „База на податоци“. Притискаме на копчето „Скенирај папка и потпапки...“ и ја одбираме папката во која ни се наоѓаат сите веќе преведени PO-датотеки од чии што преводи ќе ја креираме базата со преводи. Креирањето на базата може да потрае и неколку минути. При преведување на некоја PO-датотека, базата со преводи автоматски се надополнува со новите преводи.

:'''Како да ја користам базата со преводи при преведувањето на некоја PO-датотека?'''

Доколку сакаме да побараме во базата со преводи дали постои превод за текстот од полето со оригиналниот текст (горе лево) тоа го правиме со притискање на Alt+Ctrl+1 на тастатурата или избор на опцијата „Најди текст“ -> „База на преводи“ од менито „Речници“. Пронајдените резултати се појавуваат во прозорецот (долу десно) кој што служи за пребарување на базата со преводи. Го избираме соодветниот превод од прозорецот и со притискање на Alt+Ctrl+Space на тастатурата или избор на опцијата „Копирај резултат од пребарување во преведена“ од менито „Уредување“, преводот го копираме во полето за преведен текст (долу лево). Пребарување на базата со преводи може да се врши и за соодветен збор или повеќе зборови (дел од текстот) од полето со оригиналниот текст (горе лево) со означување на текстот што сакаме да го бараме и притискање на Ctrl+1 на тастатурата или избор на опцијата „Најди избран текст“ -> „База на преводи“ од менито „Речници“. Копирањето на резултатот од пребарувањето е идентично како во претходниот случај.

=== Автоматско преведување (Rough Translation) ===

Освен на погоре опишаниот начин, базата со преводи може да се користи и за автоматско преведување на PO-датотеките. За таа цел ја избираме опцијата „Груб превод...“ од менито „Алатки“.
По овој избор се отвора дијалог во кој што се поставуваат одредени параметри за начинот на автоматско преведување. Предлагам да ги поставите параметрите исто како на сликата број 7. Подетален опис на параметрите од овој дијалог ќе биде даден во некоја од следните верзии на овој документ.
Понатаму со притискање на копчето „Старт“ започнува автоматското преведување на PO-датотеката со преводите што се наоѓаат во базата со преводи. Ова може да потрае и неколку минути.

=== Совети за преведување ===

Сигурно уште на самиот почеток забележавте дека во полињата за оригиналниот текст (горе лево) и преведениот текст (долу лево) на позициите каде што треба да има празно место (на пример, помеѓу зборовите) се појавува точка. Тоа не треба да Ви прави никаква забуна затоа што тоа е намерно направена опција во КБабел за да се зголеми прегледноста при преведувањето. Во одредени случаи кога не би имало точка тешко би било да се одреди дали на тоа место (меѓу двата збора) има празно место или двата збора се споени.
При преведувањето ќе забележите дека некои зборови (знаци или групи знаци) во прозорчињата за оригиналниот текст и преведениот текст се прикажуваат во друга боја. Тоа се таканаречените „escape-знаци“ кои што на почетокот почнуваат со знакот „\“ (коса црта). Пример за такви знаци се \n, \", \t и нив најчесто ќе ги среќавате. Освен овие „escape-знаци“ ќе се сретнете и со променливи што почнуваат со знакот „%“ (процент), како на пример %s. Исто така, со друга боја е означен и текстот што се наоѓа меѓу знаците „<“ и „>“ (помало и поголемо), на пример некоја е-поштенска адреса. Карактеристично за овие три случаи е тоа што овој дел од текстот (што е во друга боја) не се преведува туку се препишува во оригинална форма. Дали правилно сте го препишале ќе бидете сигурни со тоа што и во полето за преведениот текст ќе биде означен со истата таа боја.
За одредени „escape-знаци“ Кбабел има можност за т.н. „паметно уредување“. Тоа функционира така што при внесување на одреден знак Кбабел автоматски ја додава обратната коса црта (или некое друго дејство). Примери за такви знаци се:

{| class="wikitable" border=1

|-

! Тастер

! Вметнат знак

|-

| Tab

| \t

|-

| "

| \"

|-

| Enter

| Ако последниот знак пред покажувачот не е празно место, вметнува празно место. Потоа започнува нова линија

|-

| Ctrl+Enter

| Започнува нова линија (без додатна логика)

|-

| Shift+Enter

| Вметнува \n и започнува нова линија

|}

== Ресурси и врски ==

* [http://kbabel.kde.org/ Официјалната Интернет-страница на КБабел]

* [ftp://ftp.i18n.kde.org/tools/kbabel/ Локација од каде што може да се преземе КБабел (до верзија 1.2)] (поновите верзии на Кбабел се дистрибуираат како дел од пакетот kdesdk што доаѓа заедно со [[KDE]])

* [http://www.gnu.org/software/gettext/gettext.html Официјалната Интернет-страница на Gettext]

* [http://l10n.kde.org/ KDE Localization]

* [http://developer.gnome.org/projects/gtp/ The GNOME Translation Project]

=== Користена литература ===

* [http://docs.kde.org/development/en/kdesdk/kbabel/ The KBabel Handbook]
* [http://l10n.kde.org/docs/translation-howto/ The KDE Translation HOWTO]
* Интернет :)

== Додаток А: Формат на PO-датотеките ==

PO-датотеките се составени од повеќе записи каде што секој запис ја содржи релацијата меѓу оригиналната непреведена порака и нејзиниот превод. Обично сите записи во дадена PO-датотека се однесуваат на еден проект и сите преводи се направени на еден јазик. Следува шематската структура на еден запис од PO-датотека:
<pre>prazen-prostor
# komentari-na-preveduvacite
#. avtomatski-komentari
#: referenca...
#, znamence...
msgid neprevedena-poraka
msgstr prevedena-poraka</pre>

Записите започнуваат со празен простор (празни места и/или празни редови) што не е задолжително. Обично, кога PO-датотеките се генерираат со алатките на [[GNU]] gettext, има точно еден празен ред меѓу записите. Потоа следуваат коментарите, на редови што започнуваат со знакот #. Има два вида коментари: такви што имаат празно место веднаш по знакот # (во примерот се дадени со сива боја), кои што коментари се креирани и одржувани само од преведувачот, и такви што имаат одреден знак веднаш по знакот # (во примерот се дадени со сина боја), кои што коментари автоматски се креираат и одржуваат од алатките на [[GNU]] gettext. Сите коментари, независно од видот, се незадолжителни.

По празниот простор и коментарите следуваат две низи знаци. Прво е непреведената порака како што се јавува во изворниот код на програмата, а потоа преводот. Непреведената порака е означена со клучниот збор msgid, а преведената со msgstr. Двете низи знаци се означени на разни начини во PO-датотеката, користејќи наводници (") како раздвојувачи и обратни коси црти (\) како escape-знаци. Низите означени со клучниот збор msgid се генерираат автоматски од алатките на GNU gettext tools.

Редовите што започнуваат со <nowiki>#</nowiki>, (знакот <nowiki>#</nowiki> после кој следува запирка) се специјални бидејќи тие не се игнорираат целосно како другите коментари. Листата од знаменца, разделени со запирка, се користи од програмата msgfmt за на корисникот да му се дадат подобри дијагностички пораки. Моментално има две дефинирани форми на знаменцата:

* '''fuzzy''' - Ова знаменце може да биде генерирано од програмата msgmerge или може да биде вметнато од самиот преведувач. Знаменцето укажува дека пораката дадена во msgstr може да не е (веќе) правилниот превод. Само преведувачот може да процени дали преводот има потреба од натамошни измени или е прифатлив како што е. По извршените измени, преведувачот може да го отстрани знаменцето.

* '''c-format ; no-c-format''' - Овие знаменца се додаваат автоматски од програмата xgettext и не треба да се менуваат ниту отстрануваат рачно.
Ако за некој одреден запис е дадено знаменцето c-format, програмата msgfmt прави дополнителни тестови за да ја провери валидноста на преводот.

Секоја од низите neprevedena-poraka и prevedena-poraka е напишана според синтаксата на јазикот Ц за низи знаци, вклучително и наводниците околу низите и вклучените escape-секвенци, зададени со обратна коса црта. Ако се пишуваат низи знаци на повеќе редови, по последниот знак се затвора наводникот и потоа на следниот ред се отвора нов наводник по кој продолжува пораката. На пример:

msgid "" 
"Еве еден пример како може еден многу долг ред да се продолжи\n"
"во случај кога се работи за порака со повеќе редови.\n"

Во примерот, во првиот ред заедно со клучниот збор се користи празна низа за да се овозможи подобро порамнување на буквата Е од зборот „Еве“ над буквата в од зборот „во“. Тоа значи дека по клучниот збор msgid следуваат три низи знаци што ќе бидат споени. Спојувањето со празната низа не го менува крајниот резултат, а таа се користи поради потребата по msgid на истиот ред да следува низа знаци и во исто време пораката да остане порамнета одлево. Празната низа можеше да биде и испуштена, но само ако наместо неа по msgid следуваше низата што почнува со „Еве...“. Исто така не е потребно да се започне втората низа веднаш по знакот за нов ред „\n“, туку тоа е направено само затоа што е попрегледно.

При пишувањето треба да се води сметка за знаците за нов ред „\n“ што се наоѓаат во рамките на низите (внатре во наводниците) кои што се дел од дадените пораки, и краевите на редови во самата PO-датотека што немаат влијание на пораките.

Надвор од низите, празните редови/места и коментарите може да се произволно да се користат. Коментарите започнуваат на почетокот на редот со знакот „#“ и се протегаат до крајот на редот во PO-датотеката.

== Останати забелешки ==

=== За документот ===

Верзија на документов: 0.4
Датум на последна измена: 19.08.2006
Оригинален автор на „Кус водич за КБабел“ е Благоја Ѓаковски <blgj@freemail.com.mk>
Оригинален автор на КБабел е Matthias Kiefer <kiefer@kde.org>
Задолжен за одржување на КБабел е Stanislav Visnovsky <visnovsky@kde.org>
Документот во XHTML формат го стави Златко Трајчески <zlat@bagra.org>
Последна измена Божидар Проевски <bobibobi@freemail.com.mk>, 2006

=== TODO ===

# Опис на .mo датотеките
# Подетален опис на параметрите од ова прозорче (Rough Translation) ќе биде даден во некоја од следните верзии на овој документ.
# Опис на останатите опции од прозорчето Configure KBabel
# Опис на следниве термини: locale или локале, l10n или локализација, i18n или интернационализација, charset или карактер-сет или сет на карактери, utf-8, iso-8859-5, cp1251, windows-1251, iso-10646, unicode.
# Опис на опцијата Find од менито Edit.

[[Категорија:Упатства]]

Речник на термини

2007-07-25T08:18:27Z

Bobibobi: Додаден е терминот enforce

Зборовите се збирка на преведени зборови од повеќе работни околини избрани од преведувачките тимови на [http://mkde.sf.net KDE], [http://gnome.linux.net.mk GNOME], [http://mozilla.softver.org.mk Mozilla], како и зборови од Microsoft Windows оперативниот систем. Содржината е форматирана за да одговара на изгледот на Викито за слободен софтвер. Изменување со зборови кои сметате дека треба да се корегираат, или додадат е добредојдено и препорачано. Доколку сметате дека вашиот придонес нема да го подобри заедничкиот речник, не ја уредувајте оваа содржина воопшто.

= A =

== abandon ==
напушта(ње)
== abort ==
прекини
== account ==
пристап(Mozilla), сметка(KDE,GNOME),, досие(Windows)
== action ==
дејство акција - интернационализам!
== accessibility ==
пристапност
== accessories ==
прибор, помошни програми, додатни алатки
== acquire ==
стекни
== acronym ==
акроним
== active index ==
активен индекс
== additional ==
дополнително
== add ==
додај
== alias ==
алијас, псевдоним
== aliasing ==
назабување
== align ==
порамни
== allocate ==
доделува
== alphablending ==
преклопување, мешање на бои
== antialiasing ==
против назабување ??
== append ==
додава, припојува
== applet ==
аплет
== apply ==
примени
== append ==
додај (?)
== article ==
статија, напис
== aspect ratio ==
пропорција на графички приказ
== assign ==
додели
== association ==
поврзување, асоцијација
== attachment ==
прилог(Linux) приврзок(Windows) за е-пошта
== attach ==
приложува(Linux) приврзува(Windows) закачи(Mozilla) за е-пошта
== attachment, -s ==
прилог, -зи (за е-пошта)
== attendance ==
присуство
== attendee ==
присутен
== audit ==
контрола, контролира
== authenticating ==
проверка на автентичноста
== authentication ==
проверување на автентичноста(Linux) автентикација(Windows)
== authorization ==
авторизација
== auto-login ==
автоматска најава

= B =

== backend ==
??? заден крај
== background ==
позадина(GNOME, Windows), подлога, заднина(KDE)
== backup ==
резерва(Mozilla) заштитна копија(KDE) резервна копија(Windows)
== banner ==
???
== bar ==
лента, линија(Linux), рамка (Windows), status bar, explorer bar
== batch ==
група, пакет
== binary ==
бинарна, бинарно
== bind ==
поврзи, binding - поврзување
== bit ==
бит, бита, битови
== blog ==
блог
== bold ==
задебелено
== bookmark ==
обележувач
== bootloader ==
подигнувач, подигнувач на системот
== boot ==
подигнува, се мисли на компјутерски систем
== border ==
рамка, раб, граница (зависи од контекстот)
== box ==
поле (пр. checkbox, combobox, edit box...)
== broadcast ==
емитување
== broadband ==
широкопојасен (пр. broadband internet)
== browser ==
прелистувач, се мисли на web browser
== browse ==
разгледај(Linux), прелистај(Windows), се мисли низ папки за датотеки
== buffer ==
бафер (?), меѓумеморија
== bug ==
бубачка, грешка
== bundle ==
пакет(Mozilla), збирка(KDE)
== button ==
копче

= C =

== cache ==
склад(Mozilla), кеш (KDE, Windows)
== cartridge ==
полнење, патрон
== cascaded stylesheet ==
(каскадна) страница со дизајни
== certificatе ==
сертификат, потврда, certification - потврдување
== changelog ==
дневник на измени
== change ==
смени, измени, промени (може да се користат сите)
== character ==
знак, НЕ карактер!!!
== charset ==
множество знаци, НЕ е множество ''на'' знаци!
== checkbox ==
поле за избирање, поле за обележување
== checksum ==
контролна сума
== chooser ==
избирач
== client ==
клиент
== clipboard ==
табла со исечоци
== cluster ==
кластер, грозд
== codepage ==
кодна страница
== combobox ==
комбинирано поле, комб. поле, комби-поле, комбо-поле
== command ==
наредба, (команда)
== command line ==
командна линија
== common ==
вообичаен, заеднички, општ, обичен
== compatible ==
соодветно на копматибилно
== compile ==
компилирање
== computer ==
сметач, компјутер
== configuration adj. ==
конфигурациски, -а, -о НЕ конфигурациона!!!
== configuration, n ==
конфигурација
== connection ==
врска, да не се меша со link
== connect ==
поврзи се
== container ==
контејнер
== content ==
содржина
== controler ==
управувач, контролер
== convenient ==
практичен, удобен
== convert ==
конвертира, претвора
== copyrighted ==
заштитени авторски права
== copyright ==
авторски права
== corrupted ==
оштетен
== corrupt ==
оштетува
== create ==
креирај, создај
== crypt ==
криптира (види decrypt)
== current ==
тековно, активно, моментално, актуелно
== cursor ==
покажувач
== customize ==
приспособи(Linux), прилагоди(Windows)
== custom, adj. ==
сопствен
== cut ==
отсечи(GNOME, Windows), исечи(KDE)
== cyan ==
цијан (боја)

= D =

== daemon ==
даемон (демон) (?)
== date ==
датум (календарски, НЕ дата!!)
== debugging ==
чистење од бубачки, поправање грешки
== decrypt ==
декриптира
== default ==
стандардно (КДЕ), почетно, основно, подразбирано(Linux); зададено(Windows) во зависност од контекст
== delete, v. ==
бриши, избриши
== deny ==
одбива
== department ==
оддел
== deselect ==
одизбери (види unselect)
== desktop environment ==
работна околина
== desktop ==
работна површина(Linux), работен простор(Windows)
== detach ==
одвои, откачи
== developer ==
развивач
== develop ==
развива
== device ==
уред
== digest, n ==
сиже, преглед
== digest, v ==
да се свари (??)
== directory ==
именик, директориум (во КДЕ се користи терминот папка)
== disable ==
оневозможи, исклучи
== discard ==
отфрла(KDE), занемари(Mozilla)
== disclaimer ==
одрекување, одрекување од одговорност
== disconnect ==
одврзи се(GNOME), прекини (врска)(KDE), исклучи врска(Windows)
== display ==
приказ, екран
== disposition notification ==
известување за статус (КДЕ)
== dithering ==
разместување(КДЕ) треперење, тресење(Mozilla)
== dockapp ==
вкотвена апликација
== dock, n ==
док, пристаниште
== dock, v ==
вкотви
== domain ==
домен
== download ==
преземање(GNOME, Windows), симнување(КДЕ) (види upload)
== driver ==
управувач(Linux), двигател(Windows) (device driver)
== dropdown box ==
паѓачка листа
== due ==
краен рок
== dummy ==
фиктивно (dummy text - фиктивен текст)

= E =

== editor ==
уредувач(Linux), уредник(Windows), контекст: VIM/Notepad = уредник на текст(?) = уредувач на текст
== edit ==
уреди, уредување
== eject ==
извади
== e-mail ==
e-пошта, електронска пошта, е-порака во контекст на e-mail message
== embedded ==
вградено, вгнездено
== enable ==
овозможи, вклучи
== encryption ==
криптирање(KDE), кодирање, шифирање(Mozillа), неологизам - енкрипција
== enforce ==
спроведува
== entry ==
елемент, ставка, запис
== environment ==
околина
== evaluation ==
проценка, вреднување
== event ==
настан
== execute ==
изврши
== expand ==
отвори
== expire ==
истекува, expired - истечен, -а, -о
== export ==
изнесување (КДЕ), извоз
== extension ==
наставка(Linux), екстензија(Windows), се мисли на последниот дел од име на датотека
== external ==
надворешно
== extract ==
извлечи, отпакувај за спакувани архиви од тип tar, tar.gz и сл.
== execute ==
изврши
== extrusion ==
извлекување

= F =

== failed ==
не успеа, не успеаја (НЕ „не успејаа“!)
== fake ==
лажен
== feature ==
особина, карактеристика, можност
== feed ==
канал (види news feed)
== feedback ==
повратна информација
== fetch ==
донесува, зема
== file ==
датотека
== filesystem ==
датотечен систем
== find ==
најди, пронајди
== firewall ==
заштитен ѕид
== folder ==
папка
== font ==
фонт
== footer ==
подножје
== form ==
формулар, облик, формулар на веб-страница
== framework ==
работна рамка(Mozilla) опкружување, структура(KDE)
== frontend ==
преден крај
== further ==
натамошно
== fuzzy ==
нејасен

= G =
== gateway ==
премин
== general ==
општо
== gradient ==
градиент(KDE), прелeвање(Gimp)
== groupware ==
??

= H =
== handbook ==
прирачник
== handle, n ==
ракува
== hardware ==
хардвер
== header ==
заглавие, headers - заглавја (Windows)
== help ==
помош
== hide ==
скриј(Linux), сокриј(Windows)
== highlight ==
означување, осветлување
== history ==
историја
== home directory ==
домашен директориум, домашна папка (КДЕ)
== home page ==
домашна страница(Linux), матична страница(Windows)
== horizontal ==
хоризонтално
== hostname ==
име на сервер, може и име на хост
== host ==
сервер, компјутер, хост, домаќин
== hue ==
боја, тон, нијанса

= I =

== icon ==
икона
== id ==
ид., скратено од идентитет или идентификатор
== illumination ==
осветлување
== implement ==
применува, имплементира
== import ==
внеси(KDE), увези(Mozilla, Windows)
== initialize ==
подготвува, иницијализира
== initiate ==
иницира
== ink ==
мастило
== instant messaging ==
??
== interface ==
интерфејс(Linux), меѓуврска(Windows)
== internal ==
внатрешно, интерно
== internet service provider ==
доставувач на Интернет-сервиси
== invalid ==
неточно(Mozilla), невалидно(KDE)
== italic ==
закосено(Linux), курзив(Windows), italic font
== item ==
предмет, елемент

= J =

== job ==
задача
== joystick ==
палка за игри

= K =

== kernel ==
кернел, јадро
== keyring ==
приврзок со клучеви

= L =

== label ==
натпис
== laptop ==
лаптоп
== launch ==
стартува, активира
== layout ==
изглед, распоред
== license ==
лиценца
== link ==
врска
== load ==
вчитува
== locale ==
локал, местоположба, локални поставки за јазикот/државата
== login ==
најава најави се, најавување
== log, n ==
дневник, записник
== log, v ==
води дневник, евидентира запишува
== logout ==
одјави се, одјава

= M =

== magenta ==
магента (боја)
== malformed ==
лошо формирано (неправилно)
== mailing list ==
дописна/дискусиска/поштенска листа
== malformed ==
лошо формирано, неправилно
== map ==
мапа, карта
== mark ==
ознака
== match, n ==
совпаѓање
== match, v ==
се совпаѓа, одговара на
== medium ==
носач (дискети, цд-дискови и сл.)
== memory stick ==
мемориско стапче
== metadata ==
метаподатоци
== mode ==
режим
== modify ==
измени, промени
== mount ==
монтирај
== mouse wheel ==
тркалце на глувчето
== mouse ==
глувче, глушец
== move ==
премести, помести
== mute ==
занеми, стиши

= N =

== namespace ==
именски простор
== natively ==
природно
== node ==
јазол
== note ==
белешка
== notification ==
известување
== nozzle ==
млазница, прскалка

= O =

== offline ==
локално(Mozilla), без мрежа (Windows,КДЕ) [види online]
== offset ==
растојание (НЕ се однесува на офсет печат!)
== off ==
исклучено, пократко искл.
== ok ==
во ред
== online ==
на интернет(Mozilla), на мрежа (КДЕ) [види offline]
== on the fly ==
во лет
== on ==
вклучено пократко вкл.
== orientation ==
насокa, ориентација
== orphaned ==
напуштен (orphan - сираче)
== out of date ==
застарен
== override ==
прескокнува преминува преку
== overwrite ==
запишува врз
== outgoing ==
појдовни(Windows), за испраќање(Mozilla) (outgoing inbox - појдовни пораки)

= P =

== panel ==
панел
== parent, adj. ==
родителски, надреден
== parse ==
анализира
== partition ==
логички дел од дискот, партиција
== passphrase ==
тајна фраза
== password ==
лозинка
== paste ==
вметни(Linux), залепи(Windows)
== path ==
патека
== pattern ==
шема, шаблон
== peer ==
отспротива (Peer certificate - Сертификат отспротива)
== permanently, adv. ==
трајно
== permission ==
дозвола, привилегија
== pipe ==
цевка
== player ==
плејер
== play ==
пушта, свири
== plugin/s ==
додаток/ци(GNOME), приклучок/ци(KDE)
== policy ==
политика, став, принцип, стратегија
== pop up ==
скокачки (Linux), појавни(Windows), скокачки прозорец, скок-прозорец
== port, n ==
порта (паралелна порта, сериска...)
== port, v ==
пренесува (port to bsd -> пренесе на bsd)
== power management ==
управување со енергијата управување со напојувањето
== preferences ==
параметри
== prefix ==
претставка, префикс
== preload ==
претходно вчитување, пократко претх. вчитување
== preview ==
преглед(Linux), увид(Windows)
== print ==
печати, отпечати
== probe ==
испитува, сондира
== program ==
програма (се мисли на софтвер, НЕ програм !!)
== prompt, n ==
прашалник, дијалог (место каде што компјутерот очекува внес)
== prompt, v ==
прашува, прашај
== property ==
својство
== provider ==
доставувач
== proxy ==
полномошник(Mozilla), прокси (посредник)(KDE), прокси(Windows)

= Q =

== query, n ==
прашање, барање
== query, v ==
прашува, бара
== quick help ==
куса помош
== queue, n. ==
редица
== queue, v. ==
става во редица
== quit ==
напушти, излези(Linux) затвори(Windows)
== quota ==
квота

= R =

== range ==
опсег
== recent ==
скорешно, неодамнешно
== refresh ==
освежи
== reject ==
отфрлува
== relay ==
пренос
== reload ==
превчитува
== remote control, n ==
далечински управувач
== remote control, v ==
далечинско управување
== remote ==
далечно(GNOME), оддалечено(KDE)
== removable media ==
преносливи носачи (подвижни)
== remove ==
отстрани
== rename ==
преименувај
== render ==
исцртува
== reset ==
ресетира, (враќа) на почеток
== resolve ==
разрешува
== restart ==
повторно стартува, повторно пушта
== restore ==
обнови, врати
== resume ==
продолжи
== resource ==
ресурс
== revoke ==
отповика, отповикува
== run ==
изврши
== runlevel ==
извршно ниво

= S =

== sample ==
примерок
== save ==
зачувува, зачувај
== save as ==
зачувува како (зачувај како)
== scheduler ==
распоредувач, роковник, агенда
== screensaver ==
чувар на екранот
== screenshot ==
слика од екранот
== screen ==
екран
== scrollbar ==
лента за движење
== scrolling ==
движење
== scroll, v ==
движи
== search, v ==
бара, пребарува
== security ==
безбедност, сигурност
== select ==
избери/изберете
== separator ==
раздвојувач
== server ==
сервер
== settings ==
поставувања(KDE,GNOME), поставки(Mozilla, Windows)
== shade, vt. ==
засенчува
== shading ==
засенчување
== shell ==
школка
== shift ==
поместување
== shortcut ==
кратенка(Linux), брз пристап(Windows)
== show ==
покажи
== shred ==
уништи, уништува
== shutdown ==
исклучи, спушти
== sidebar ==
странична лента
== site ==
локација, место (види website)
== skin ==
маска
== skip ==
прескокни
== slave ==
роб(Mozilla), служител(KDE)
== slider ==
лизгач
== slot ==
лежиште
== sockets ==
приклучници
== software ==
софтвер
== sort ==
подредува
== spacing ==
проред
== spam ==
отпадна пошта ??
== specify ==
задади, наведи, одреди
== spellcheck ==
проверка на правопис
== splash screen ==
поздравен екран
== spool ==
ред за чекање
== stack ==
магацин (?)
== standby ==
на чекање, мирување
== start, v ==
подигни(GNOME), пушта, стартува(KDE)
== statement ==
изјава
== statusbar ==
лента за статус(GNOME), статусна линија(KDE), рамка со статус(Windows)
== store, v. ==
складира, става
== streaming ==
тек(Mozilla), поток, поточно(KDE)
== string ==
низа (од знаци)
== suffix ==
наставка
== summary ==
преглед
== suspend ==
суспендирано
== swap ==
разменува
== swap space ==
простор за размена
== switch, n ==
прекинувач
== switch to, v ==
се префрла на
== system tray ==
системска лента

= T =

== tab ==
јазиче, ливче(КДЕ)
== tag ==
етикета, ознака(КДЕ)
== taskbar ==
лента со задачи
== template ==
образец
== terminal emulator ==
терминалски емулатор
== text flow ==
тек на текст
== thumbnail ==
сликичка
== timeout ==
истек на време (времето истече)
== timer ==
мерач на време (хронометар)
== to-do ==
идна задача (обврска)
== toner ==
тонер
== toolbar ==
алатник
== toolkit ==
комплет алатки
== tools ==
алатки
== tooltip ==
совет, балонче(KDE), облаче (Mozilla, Windows)
== torrent ==
торент? (оригиналниот превод е порој)
== transaction ==
трансакција
== transfer ==
пренос
== transparency ==
проѕирност
==touchpad ==
подлога за допир
== type, n. ==
тип
== type, v. ==
впишува, внесува

= U =

== undock ==
откотви (види dock)
== undo ==
врати назад (Linux), отповикај(КДЕ,Windows)
== ungroup ==
одгрупирај, разгрупирај
== unmount ==
одмонтирај
== unselect ==
одизбира
== untitled ==
неименувано
== update ==
ажурирање
== upgrade ==
надградува
== upload ==
подигање, качување
== uptime ==
време на активност

= V =

== valid ==
точно
== value ==
вредност
== vertex, vertices ==
теме, темиња
== vertical ==
вертикално
== view ==
поглед, приказ(КДЕ)
== violation, n ==
повредување, прекршување

= W =

== wallet ==
паричник
== web ==
веб, мрежа (сѐ што е суфикс се поврзува со цртичка -> пр. веб-прелистувач)
== website ==
веб-локација, веб-место
== webpage ==
веб-страница
== week ==
седмица, недела
== widget ==
графичка контрола
== window manager ==
графичка/работна околина(GNOME), менаџер на прозорци/управувач со прозорци (KDE)
== window ==
прозорец
== wizard ==
волшебник
== word completion ==
довршување зборови
== word wrap ==
пренесување зборови(Linux), прелом на зборови(Windows)
== write permission ==
дозвола за запишување
== write ==
запишува
== writing aids ==
помагала при пишување

[[Категорија:Локализација]]

Речник на термини

2007-07-20T19:51:54Z

Bobibobi: Додаден е терминот audit

Зборовите се збирка на преведени зборови од повеќе работни околини избрани од преведувачките тимови на [http://mkde.sf.net KDE], [http://gnome.linux.net.mk GNOME], [http://mozilla.softver.org.mk Mozilla], како и зборови од Microsoft Windows оперативниот систем. Содржината е форматирана за да одговара на изгледот на Викито за слободен софтвер. Изменување со зборови кои сметате дека треба да се корегираат, или додадат е добредојдено и препорачано. Доколку сметате дека вашиот придонес нема да го подобри заедничкиот речник, не ја уредувајте оваа содржина воопшто.

= A =

== abandon ==
напушта(ње)
== abort ==
прекини
== account ==
пристап(Mozilla), сметка(KDE,GNOME),, досие(Windows)
== action ==
дејство акција - интернационализам!
== accessibility ==
пристапност
== accessories ==
прибор, помошни програми, додатни алатки
== acquire ==
стекни
== acronym ==
акроним
== active index ==
активен индекс
== additional ==
дополнително
== add ==
додај
== alias ==
алијас, псевдоним
== aliasing ==
назабување
== align ==
порамни
== allocate ==
доделува
== alphablending ==
преклопување, мешање на бои
== antialiasing ==
против назабување ??
== append ==
додава, припојува
== applet ==
аплет
== apply ==
примени
== append ==
додај (?)
== article ==
статија, напис
== aspect ratio ==
пропорција на графички приказ
== assign ==
додели
== association ==
поврзување, асоцијација
== attachment ==
прилог(Linux) приврзок(Windows) за е-пошта
== attach ==
приложува(Linux) приврзува(Windows) закачи(Mozilla) за е-пошта
== attachment, -s ==
прилог, -зи (за е-пошта)
== attendance ==
присуство
== attendee ==
присутен
== audit ==
контрола, контролира
== authenticating ==
проверка на автентичноста
== authentication ==
проверување на автентичноста(Linux) автентикација(Windows)
== authorization ==
авторизација
== auto-login ==
автоматска најава

= B =

== backend ==
??? заден крај
== background ==
позадина(GNOME, Windows), подлога, заднина(KDE)
== backup ==
резерва(Mozilla) заштитна копија(KDE) резервна копија(Windows)
== banner ==
???
== bar ==
лента, линија(Linux), рамка (Windows), status bar, explorer bar
== batch ==
група, пакет
== binary ==
бинарна, бинарно
== bind ==
поврзи, binding - поврзување
== bit ==
бит, бита, битови
== blog ==
блог
== bold ==
задебелено
== bookmark ==
обележувач
== bootloader ==
подигнувач, подигнувач на системот
== boot ==
подигнува, се мисли на компјутерски систем
== border ==
рамка, раб, граница (зависи од контекстот)
== box ==
поле (пр. checkbox, combobox, edit box...)
== broadcast ==
емитување
== broadband ==
широкопојасен (пр. broadband internet)
== browser ==
прелистувач, се мисли на web browser
== browse ==
разгледај(Linux), прелистај(Windows), се мисли низ папки за датотеки
== buffer ==
бафер (?), меѓумеморија
== bug ==
бубачка, грешка
== bundle ==
пакет(Mozilla), збирка(KDE)
== button ==
копче

= C =

== cache ==
склад(Mozilla), кеш (KDE, Windows)
== cartridge ==
полнење, патрон
== cascaded stylesheet ==
(каскадна) страница со дизајни
== certificatе ==
сертификат, потврда, certification - потврдување
== changelog ==
дневник на измени
== change ==
смени, измени, промени (може да се користат сите)
== character ==
знак, НЕ карактер!!!
== charset ==
множество знаци, НЕ е множество ''на'' знаци!
== checkbox ==
поле за избирање, поле за обележување
== checksum ==
контролна сума
== chooser ==
избирач
== client ==
клиент
== clipboard ==
табла со исечоци
== cluster ==
кластер, грозд
== codepage ==
кодна страница
== combobox ==
комбинирано поле, комб. поле, комби-поле, комбо-поле
== command ==
наредба, (команда)
== command line ==
командна линија
== common ==
вообичаен, заеднички, општ, обичен
== compatible ==
соодветно на копматибилно
== compile ==
компилирање
== computer ==
сметач, компјутер
== configuration adj. ==
конфигурациски, -а, -о НЕ конфигурациона!!!
== configuration, n ==
конфигурација
== connection ==
врска, да не се меша со link
== connect ==
поврзи се
== container ==
контејнер
== content ==
содржина
== controler ==
управувач, контролер
== convenient ==
практичен, удобен
== convert ==
конвертира, претвора
== copyrighted ==
заштитени авторски права
== copyright ==
авторски права
== corrupted ==
оштетен
== corrupt ==
оштетува
== create ==
креирај, создај
== crypt ==
криптира (види decrypt)
== current ==
тековно, активно, моментално, актуелно
== cursor ==
покажувач
== customize ==
приспособи(Linux), прилагоди(Windows)
== custom, adj. ==
сопствен
== cut ==
отсечи(GNOME, Windows), исечи(KDE)
== cyan ==
цијан (боја)

= D =

== daemon ==
даемон (демон) (?)
== date ==
датум (календарски, НЕ дата!!)
== debugging ==
чистење од бубачки, поправање грешки
== decrypt ==
декриптира
== default ==
стандардно (КДЕ), почетно, основно, подразбирано(Linux); зададено(Windows) во зависност од контекст
== delete, v. ==
бриши, избриши
== deny ==
одбива
== department ==
оддел
== deselect ==
одизбери (види unselect)
== desktop environment ==
работна околина
== desktop ==
работна површина(Linux), работен простор(Windows)
== detach ==
одвои, откачи
== developer ==
развивач
== develop ==
развива
== device ==
уред
== digest, n ==
сиже, преглед
== digest, v ==
да се свари (??)
== directory ==
именик, директориум (во КДЕ се користи терминот папка)
== disable ==
оневозможи, исклучи
== discard ==
отфрла(KDE), занемари(Mozilla)
== disclaimer ==
одрекување, одрекување од одговорност
== disconnect ==
одврзи се(GNOME), прекини (врска)(KDE), исклучи врска(Windows)
== display ==
приказ, екран
== disposition notification ==
известување за статус (КДЕ)
== dithering ==
разместување(КДЕ) треперење, тресење(Mozilla)
== dockapp ==
вкотвена апликација
== dock, n ==
док, пристаниште
== dock, v ==
вкотви
== domain ==
домен
== download ==
преземање(GNOME, Windows), симнување(КДЕ) (види upload)
== driver ==
управувач(Linux), двигател(Windows) (device driver)
== dropdown box ==
паѓачка листа
== due ==
краен рок
== dummy ==
фиктивно (dummy text - фиктивен текст)

= E =

== editor ==
уредувач(Linux), уредник(Windows), контекст: VIM/Notepad = уредник на текст(?) = уредувач на текст
== edit ==
уреди, уредување
== eject ==
извади
== e-mail ==
e-пошта, електронска пошта, е-порака во контекст на e-mail message
== embedded ==
вградено, вгнездено
== enable ==
овозможи, вклучи
== encryption ==
криптирање(KDE), кодирање, шифирање(Mozillа), неологизам - енкрипција
== entry ==
елемент, ставка, запис
== environment ==
околина
== evaluation ==
проценка, вреднување
== event ==
настан
== execute ==
изврши
== expand ==
отвори
== expire ==
истекува, expired - истечен, -а, -о
== export ==
изнесување (КДЕ), извоз
== extension ==
наставка(Linux), екстензија(Windows), се мисли на последниот дел од име на датотека
== external ==
надворешно
== extract ==
извлечи, отпакувај за спакувани архиви од тип tar, tar.gz и сл.
== execute ==
изврши
== extrusion ==
извлекување

= F =

== failed ==
не успеа, не успеаја (НЕ „не успејаа“!)
== fake ==
лажен
== feature ==
особина, карактеристика, можност
== feed ==
канал (види news feed)
== feedback ==
повратна информација
== fetch ==
донесува, зема
== file ==
датотека
== filesystem ==
датотечен систем
== find ==
најди, пронајди
== firewall ==
заштитен ѕид
== folder ==
папка
== font ==
фонт
== footer ==
подножје
== form ==
формулар, облик, формулар на веб-страница
== framework ==
работна рамка(Mozilla) опкружување, структура(KDE)
== frontend ==
преден крај
== further ==
натамошно
== fuzzy ==
нејасен

= G =
== gateway ==
премин
== general ==
општо
== gradient ==
градиент(KDE), прелeвање(Gimp)
== groupware ==
??

= H =
== handbook ==
прирачник
== handle, n ==
ракува
== hardware ==
хардвер
== header ==
заглавие, headers - заглавја (Windows)
== help ==
помош
== hide ==
скриј(Linux), сокриј(Windows)
== highlight ==
означување, осветлување
== history ==
историја
== home directory ==
домашен директориум, домашна папка (КДЕ)
== home page ==
домашна страница(Linux), матична страница(Windows)
== horizontal ==
хоризонтално
== hostname ==
име на сервер, може и име на хост
== host ==
сервер, компјутер, хост, домаќин
== hue ==
боја, тон, нијанса

= I =

== icon ==
икона
== id ==
ид., скратено од идентитет или идентификатор
== illumination ==
осветлување
== implement ==
применува, имплементира
== import ==
внеси(KDE), увези(Mozilla, Windows)
== initialize ==
подготвува, иницијализира
== initiate ==
иницира
== ink ==
мастило
== instant messaging ==
??
== interface ==
интерфејс(Linux), меѓуврска(Windows)
== internal ==
внатрешно, интерно
== internet service provider ==
доставувач на Интернет-сервиси
== invalid ==
неточно(Mozilla), невалидно(KDE)
== italic ==
закосено(Linux), курзив(Windows), italic font
== item ==
предмет, елемент

= J =

== job ==
задача
== joystick ==
палка за игри

= K =

== kernel ==
кернел, јадро
== keyring ==
приврзок со клучеви

= L =

== label ==
натпис
== laptop ==
лаптоп
== launch ==
стартува, активира
== layout ==
изглед, распоред
== license ==
лиценца
== link ==
врска
== load ==
вчитува
== locale ==
локал, местоположба, локални поставки за јазикот/државата
== login ==
најава најави се, најавување
== log, n ==
дневник, записник
== log, v ==
води дневник, евидентира запишува
== logout ==
одјави се, одјава

= M =

== magenta ==
магента (боја)
== malformed ==
лошо формирано (неправилно)
== mailing list ==
дописна/дискусиска/поштенска листа
== malformed ==
лошо формирано, неправилно
== map ==
мапа, карта
== mark ==
ознака
== match, n ==
совпаѓање
== match, v ==
се совпаѓа, одговара на
== medium ==
носач (дискети, цд-дискови и сл.)
== memory stick ==
мемориско стапче
== metadata ==
метаподатоци
== mode ==
режим
== modify ==
измени, промени
== mount ==
монтирај
== mouse wheel ==
тркалце на глувчето
== mouse ==
глувче, глушец
== move ==
премести, помести
== mute ==
занеми, стиши

= N =

== namespace ==
именски простор
== natively ==
природно
== node ==
јазол
== note ==
белешка
== notification ==
известување
== nozzle ==
млазница, прскалка

= O =

== offline ==
локално(Mozilla), без мрежа (Windows,КДЕ) [види online]
== offset ==
растојание (НЕ се однесува на офсет печат!)
== off ==
исклучено, пократко искл.
== ok ==
во ред
== online ==
на интернет(Mozilla), на мрежа (КДЕ) [види offline]
== on the fly ==
во лет
== on ==
вклучено пократко вкл.
== orientation ==
насокa, ориентација
== orphaned ==
напуштен (orphan - сираче)
== out of date ==
застарен
== override ==
прескокнува преминува преку
== overwrite ==
запишува врз
== outgoing ==
појдовни(Windows), за испраќање(Mozilla) (outgoing inbox - појдовни пораки)

= P =

== panel ==
панел
== parent, adj. ==
родителски, надреден
== parse ==
анализира
== partition ==
логички дел од дискот, партиција
== passphrase ==
тајна фраза
== password ==
лозинка
== paste ==
вметни(Linux), залепи(Windows)
== path ==
патека
== pattern ==
шема, шаблон
== peer ==
отспротива (Peer certificate - Сертификат отспротива)
== permanently, adv. ==
трајно
== permission ==
дозвола, привилегија
== pipe ==
цевка
== player ==
плејер
== play ==
пушта, свири
== plugin/s ==
додаток/ци(GNOME), приклучок/ци(KDE)
== policy ==
политика, став, принцип, стратегија
== pop up ==
скокачки (Linux), појавни(Windows), скокачки прозорец, скок-прозорец
== port, n ==
порта (паралелна порта, сериска...)
== port, v ==
пренесува (port to bsd -> пренесе на bsd)
== power management ==
управување со енергијата управување со напојувањето
== preferences ==
параметри
== prefix ==
претставка, префикс
== preload ==
претходно вчитување, пократко претх. вчитување
== preview ==
преглед(Linux), увид(Windows)
== print ==
печати, отпечати
== probe ==
испитува, сондира
== program ==
програма (се мисли на софтвер, НЕ програм !!)
== prompt, n ==
прашалник, дијалог (место каде што компјутерот очекува внес)
== prompt, v ==
прашува, прашај
== property ==
својство
== provider ==
доставувач
== proxy ==
полномошник(Mozilla), прокси (посредник)(KDE), прокси(Windows)

= Q =

== query, n ==
прашање, барање
== query, v ==
прашува, бара
== quick help ==
куса помош
== queue, n. ==
редица
== queue, v. ==
става во редица
== quit ==
напушти, излези(Linux) затвори(Windows)
== quota ==
квота

= R =

== range ==
опсег
== recent ==
скорешно, неодамнешно
== refresh ==
освежи
== reject ==
отфрлува
== relay ==
пренос
== reload ==
превчитува
== remote control, n ==
далечински управувач
== remote control, v ==
далечинско управување
== remote ==
далечно(GNOME), оддалечено(KDE)
== removable media ==
преносливи носачи (подвижни)
== remove ==
отстрани
== rename ==
преименувај
== render ==
исцртува
== reset ==
ресетира, (враќа) на почеток
== resolve ==
разрешува
== restart ==
повторно стартува, повторно пушта
== restore ==
обнови, врати
== resume ==
продолжи
== resource ==
ресурс
== revoke ==
отповика, отповикува
== run ==
изврши
== runlevel ==
извршно ниво

= S =

== sample ==
примерок
== save ==
зачувува, зачувај
== save as ==
зачувува како (зачувај како)
== scheduler ==
распоредувач, роковник, агенда
== screensaver ==
чувар на екранот
== screenshot ==
слика од екранот
== screen ==
екран
== scrollbar ==
лента за движење
== scrolling ==
движење
== scroll, v ==
движи
== search, v ==
бара, пребарува
== security ==
безбедност, сигурност
== select ==
избери/изберете
== separator ==
раздвојувач
== server ==
сервер
== settings ==
поставувања(KDE,GNOME), поставки(Mozilla, Windows)
== shade, vt. ==
засенчува
== shading ==
засенчување
== shell ==
школка
== shift ==
поместување
== shortcut ==
кратенка(Linux), брз пристап(Windows)
== show ==
покажи
== shred ==
уништи, уништува
== shutdown ==
исклучи, спушти
== sidebar ==
странична лента
== site ==
локација, место (види website)
== skin ==
маска
== skip ==
прескокни
== slave ==
роб(Mozilla), служител(KDE)
== slider ==
лизгач
== slot ==
лежиште
== sockets ==
приклучници
== software ==
софтвер
== sort ==
подредува
== spacing ==
проред
== spam ==
отпадна пошта ??
== specify ==
задади, наведи, одреди
== spellcheck ==
проверка на правопис
== splash screen ==
поздравен екран
== spool ==
ред за чекање
== stack ==
магацин (?)
== standby ==
на чекање, мирување
== start, v ==
подигни(GNOME), пушта, стартува(KDE)
== statement ==
изјава
== statusbar ==
лента за статус(GNOME), статусна линија(KDE), рамка со статус(Windows)
== store, v. ==
складира, става
== streaming ==
тек(Mozilla), поток, поточно(KDE)
== string ==
низа (од знаци)
== suffix ==
наставка
== summary ==
преглед
== suspend ==
суспендирано
== swap ==
разменува
== swap space ==
простор за размена
== switch, n ==
прекинувач
== switch to, v ==
се префрла на
== system tray ==
системска лента

= T =

== tab ==
јазиче, ливче(КДЕ)
== tag ==
етикета, ознака(КДЕ)
== taskbar ==
лента со задачи
== template ==
образец
== terminal emulator ==
терминалски емулатор
== text flow ==
тек на текст
== thumbnail ==
сликичка
== timeout ==
истек на време (времето истече)
== timer ==
мерач на време (хронометар)
== to-do ==
идна задача (обврска)
== toner ==
тонер
== toolbar ==
алатник
== toolkit ==
комплет алатки
== tools ==
алатки
== tooltip ==
совет, балонче(KDE), облаче (Mozilla, Windows)
== torrent ==
торент? (оригиналниот превод е порој)
== transaction ==
трансакција
== transfer ==
пренос
== transparency ==
проѕирност
==touchpad ==
подлога за допир
== type, n. ==
тип
== type, v. ==
впишува, внесува

= U =

== undock ==
откотви (види dock)
== undo ==
врати назад (Linux), отповикај(КДЕ,Windows)
== ungroup ==
одгрупирај, разгрупирај
== unmount ==
одмонтирај
== unselect ==
одизбира
== untitled ==
неименувано
== update ==
ажурирање
== upgrade ==
надградува
== upload ==
подигање, качување
== uptime ==
време на активност

= V =

== valid ==
точно
== value ==
вредност
== vertex, vertices ==
теме, темиња
== vertical ==
вертикално
== view ==
поглед, приказ(КДЕ)
== violation, n ==
повредување, прекршување

= W =

== wallet ==
паричник
== web ==
веб, мрежа (сѐ што е суфикс се поврзува со цртичка -> пр. веб-прелистувач)
== website ==
веб-локација, веб-место
== webpage ==
веб-страница
== week ==
седмица, недела
== widget ==
графичка контрола
== window manager ==
графичка/работна околина(GNOME), менаџер на прозорци/управувач со прозорци (KDE)
== window ==
прозорец
== wizard ==
волшебник
== word completion ==
довршување зборови
== word wrap ==
пренесување зборови(Linux), прелом на зборови(Windows)
== write permission ==
дозвола за запишување
== write ==
запишува
== writing aids ==
помагала при пишување

[[Категорија:Локализација]]

СиТ2.0:Приказни за стандарди

2007-07-18T18:42:34Z

Bobibobi: Ситни корекции

Мајкрософт продолжува да го истакнува бизарниот аргумент дека повеќе стандарди кои си конкурираат и се во конфликт е добра работа. Тие се очајно збунети. Да се има повеќе производи кои си конкурираат е добра работа, но да се има повеќе стандарди кои си конкурираат е очајно лошо.

Според историјата со повеќе стандарди кои си конкуриираат се ризикува масивна загуба на имот, животи, дури и губење на држава.
Еве два од многуте историски примери: пожарот во Балримор од 1904 и граѓанската војна во САД.

# Во 1904, огромна област (80 блокови) во Балтимор изгорела до земја. Дошле пожарникари од други градови, но не можеле да ги поврзат нивните црева со хидрантите бидејќи секој град имал сопствен некомпатибилен стандард. Резултатот бил 2500 изгорени згради во период од 30 часа.
# Можеби уште интересно, една од главните причини зошто Југот на САД (Конфедерацијата) ја изгубил граѓанската војна бил фактот што јужните држави имале некомпатибилни шини (т.е. растојанието помеѓу две паралелни шини од внатрешна страна било различно). Северот на САД имал единствен стандард за шини (во најголем дел) и можеле да ја преместуваат војската и материјалите до местата на битка многу побрзо од Југот на САД, иако Северот имал далеку поголемо растојание за патување. Трудот на Нед Харисон „'Правата на државите' ја проколнаа конфедералната нација“ (од 12 ноември 2005) ги наведува проблемите со железницата, вклучувајќи ја и некомпатибилноста на ширината на шините, како важен фактор во поразот на Југот на САД (секако тоа не било единствената причина, но било важен фактор). Секако, штом Северот ќе освоел некоја област, една од првите работи што ја правел било да ги преуреди железниците по северниот стандард... за да може да продолжи да ја експлоатира таа предност како што напредувал.

од http://www.dwheeler.com/blog/2007/06/05/#odf-msxml-ooxml-compare

[[Категорија:Слободен софтвер Македонија]]
[[Категорија:Слободата и Ти]]

Правила за преведување на KDE

2007-07-15T20:11:55Z

Bobibobi: Разјаснување на клучните зборови

Ова што следува се коментари и забелешки што може да се искористат за поуспешно преведување на графичката околина KDE:

- Кога внесувате податоци во КБабел, јазикот пишувајте го на латиница, на англиски т.е. „Macedonian“ (не Македонски, македонски, macedonian). Овој податок оди во заглавието на сите датотеки и треба да биде читлив за сите што ги разгледуваат преводите. Од истата таа причина, таму во дијалогот кај што пишува „Име“ внесете го името на латиница. Во истиот дијалог поштенската листа на преводот е „mkde-l10n@lists.sourceforge.net“.

- Во секој модул има по една датотека (или повеќе) што почнува со desktop_ (desktop_kdebase.po, desktop_kdelibs.po ...). Тоа се специјални датотеки од кои потоа се генерираат датотеки што завршуваат со .desktop (пр. во $KDEDIR/share/applications/kde). Во датотеките desktop_ секоја порака започнува со „Name=“ или „Comment=“ или „GenericName=“ (или „Keywords=“) (мислам дека нема други комбинации). Бидејќи овие се специјални клучни зборови (погледнете некоја desktop_ датотека) и во датотеката фигурираат како „Name[xx]=“, „Comment[xx]=“ и слично (xx е соодветниот јазик), ТИЕ НЕ СЕ ПРЕВЕДУВААТ!!

(Примерите што следуваат се земени од изворни .po-датотеки. msgid е изворната порака (во КБабел е прикажана во горното текстуално поле), а msgstr е преведената порака (во КБабел е прикажана во долното текстуално поле)

Пример за правилен превод:

msgid "Comment=Control the aRts sound server"
msgstr "Comment=Го контролира серверот за звук aRts"

('''не''' msgstr "Коментар=Го контролира серверот за звук aRts")

- Пораките што започнуваат со "_n: " означуваат дека содржат и еднинска и множинска форма. Ова "_n: " НЕ СМЕЕ да стои во преводот. Наједноставно е со Ctrl+Space да ја прекопирате оригиналната порака (ќе забележите дека во копираното нема "_n: ") и потоа да почнете да преведувате. Втора работа е што треба да има две множински форми (плус еднинската форма значи вкупно три реда) (тоа треба да се разреши во некое идно време, останато е од времето на Данко) (исто така внимавајте на последната ставка да не ѝ додадете \n, тоа е погрешно!)

Пример:
<pre>
неправилно правилно
msgid "" msgid ""
"_n: 1 file selected.\n" "_n: 1 file selected.\n"
"%n files selected." "%n files selected."

msgstr "" msgstr ""
"_n: 1 избрана датотека.\n" "Избрана е 1 датотека.\n"
"%n избрани датотеки." "Избрани се %n датотеки.\n"
"Избрани се %n датотеки.")
</pre>

- Пораките што започнуваат со "_: " означуваат некаква контекстна информација или коментар (со цел дообјаснување). Ова "_: " НЕ СМЕЕ да стои во преводот. Наједноставно е со Ctrl+Space да ја прекопирате оригиналната порака (ќе забележите дека во копираното нема "_: ") и потоа да почнете да преведувате.

Пример:
<pre>
неправилно правилно
msgid "" msgid ""
"_: previous track\n" "_: previous track\n"
"Previous" "Previous"

msgstr "" msgstr ""
"_: претходна песна\n" "Претходна"
"Претходна"
</pre>

- Внимавајте на мали и големи букви во речениците (значи не „Недовршени Работи ...“ туку „Недовршени работи ...“). Нашиот правопис се разликува од англискиот!

- Пораките што го содржат знакот „&“ означуваат дека постои копче за активирање (т.е. Alt+<знакот_веднаш_по_&>). На знакот треба да му се најде соодветно место (обично се гледа да се совпаѓа со знакот во оригиналната порака). Знакот „&“ МОРА да фигурира во рамките на преводот (КБабел има можност автоматски да проверува за вакви пропуштени знаци)

Пример:
<code>
неправилно правилно
msgid "&CD Tracks" msgid "&CD Tracks"
msgstr "ЦД Песни" msgstr "&ЦД-песни"
</code>

- Внимавајте на редоследот на зборовите (една од најчестите грешки) (македонската верзија е обично обратно
од англиската)

Пример:
<code>
msgid "Trac&k Artist"
msgstr "Песна Изведувач" (не е, туку "Изведувач на п&есна")
или
msgid "%1 Encoder"
msgstr "%1 Енкодер" (не е, туку "Енкодер %1"))
</code>

- Внимавајте на некои ситници (три точки на крајот од зборот, две-точки, празни места на крајот или на почетокот)

- Наводниците пишувајте ги според македонскиот правопис (т.е. таму каде што во преводот стои \" заменете го со отворени наводници ( „ ) или затворени наводници ( “ ) соодветно)

- Кога преведувате некоја апликација, пожелно е да ја активирате со инсталиран превод за да погледнете како изгледа преводот во стварност (а не само „на хартија“). За да го направите тоа:

* искомпилирајте ја .po-датотеката во .mo со наредбата
msgfmt -o <datoteka>.mo <datoteka>.po
* ископирајте ја датотеката во соодветната папка (за целиот систем тоа е во $KDEDIR/share/locale/mk/LC_MESSAGES)
* стартувајте ја програмата

- Гледајте во изворниот код на програмата што ја преведувате. Пораките што се преведуваат зависат од контекстот т.е. има разлика дали преведувате порака што се наоѓа на копче или порака што се наоѓа во насловот на прозорец. За да не мора да ја барате местоположбата на пораката во самата програма (некогаш тоа и не е можно ако пораката е дел од некоја библиотека, се појавува поради грешка и сл.) погледнете го изворниот код за да видите каде точно е пораката и во кој контекст. За преведувањето на KDE, КБабел има згодна можност автоматски да ве однесе на соодветната линија во кодот.

[[Категорија:Локализација]]

Правила за преведување на KDE

2007-07-15T19:01:01Z

Bobibobi: Разни корекции, додадено форматирање

Ова што следува се коментари и забелешки што може да се искористат за поуспешно преведување на графичката околина KDE:

- Кога внесувате податоци во КБабел, јазикот пишувајте го на латиница, на англиски т.е. „Macedonian“ (не Македонски, македонски, macedonian). Овој податок оди во заглавието на сите датотеки и треба да биде читлив за сите што ги разгледуваат преводите. Од истата таа причина, таму во дијалогот кај што пишува „Име“ внесете го името на латиница. Во истиот дијалог поштенската листа на преводот е „mkde-l10n@lists.sourceforge.net“.

- Во секој модул има по една датотека (или повеќе) што почнува со desktop_ (desktop_kdebase.po, desktop_kdelibs.po ...). Тоа се специјални датотеки од кои потоа се генерираат датотеки што завршуваат со .desktop (пр. во $KDEDIR/share/applications/kde). Во датотеките desktop_ секоја порака започнува со „Name=“ или „Comment=“ или „GenericName=“ (или „Keywords=“) (мислам дека нема други комбинации). Бидејќи овие се специјални клучни зборови (погледнете некоја desktop_ датотека) и во датотеката фигурираат како „Name[xx]=“ каде што xx е соодветниот јазик, ТИЕ НЕ СЕ ПРЕВЕДУВААТ!!

(Примерите што следуваат се земени од изворни .po-датотеки. msgid е изворната порака (во КБабел е прикажана во горното текстуално поле), а msgstr е преведената порака (во КБабел е прикажана во долното текстуално поле)

Пример за правилен превод:

msgid "Comment=Control the aRts sound server"
msgstr "Comment=Го контролира серверот за звук aRts"

('''не''' msgstr "Коментар=Го контролира серверот за звук aRts")

- Пораките што започнуваат со "_n: " означуваат дека содржат и еднинска и множинска форма. Ова "_n: " НЕ СМЕЕ да стои во преводот. Наједноставно е со Ctrl+Space да ја прекопирате оригиналната порака (ќе забележите дека во копираното нема "_n: ") и потоа да почнете да преведувате. Втора работа е што треба да има две множински форми (плус еднинската форма значи вкупно три реда) (тоа треба да се разреши во некое идно време, останато е од времето на Данко) (исто така внимавајте на последната ставка да не ѝ додадете \n, тоа е погрешно!)

Пример:
<pre>
неправилно правилно
msgid "" msgid ""
"_n: 1 file selected.\n" "_n: 1 file selected.\n"
"%n files selected." "%n files selected."

msgstr "" msgstr ""
"_n: 1 избрана датотека.\n" "Избрана е 1 датотека.\n"
"%n избрани датотеки." "Избрани се %n датотеки.\n"
"Избрани се %n датотеки.")
</pre>

- Пораките што започнуваат со "_: " означуваат некаква контекстна информација или коментар (со цел дообјаснување). Ова "_: " НЕ СМЕЕ да стои во преводот. Наједноставно е со Ctrl+Space да ја прекопирате оригиналната порака (ќе забележите дека во копираното нема "_: ") и потоа да почнете да преведувате.

Пример:
<pre>
неправилно правилно
msgid "" msgid ""
"_: previous track\n" "_: previous track\n"
"Previous" "Previous"

msgstr "" msgstr ""
"_: претходна песна\n" "Претходна"
"Претходна"
</pre>

- Внимавајте на мали и големи букви во речениците (значи не „Недовршени Работи ...“ туку „Недовршени работи ...“). Нашиот правопис се разликува од англискиот!

- Пораките што го содржат знакот „&“ означуваат дека постои копче за активирање (т.е. Alt+<знакот_веднаш_по_&>). На знакот треба да му се најде соодветно место (обично се гледа да се совпаѓа со знакот во оригиналната порака). Знакот „&“ МОРА да фигурира во рамките на преводот (КБабел има можност автоматски да проверува за вакви пропуштени знаци)

Пример:
<code>
неправилно правилно
msgid "&CD Tracks" msgid "&CD Tracks"
msgstr "ЦД Песни" msgstr "&ЦД-песни"
</code>

- Внимавајте на редоследот на зборовите (една од најчестите грешки) (македонската верзија е обично обратно
од англиската)

Пример:
<code>
msgid "Trac&k Artist"
msgstr "Песна Изведувач" (не е, туку "Изведувач на п&есна")
или
msgid "%1 Encoder"
msgstr "%1 Енкодер" (не е, туку "Енкодер %1"))
</code>

- Внимавајте на некои ситници (три точки на крајот од зборот, две-точки, празни места на крајот или на почетокот)

- Наводниците пишувајте ги според македонскиот правопис (т.е. таму каде што во преводот стои \" заменете го со отворени наводници ( „ ) или затворени наводници ( “ ) соодветно)

- Кога преведувате некоја апликација, пожелно е да ја активирате со инсталиран превод за да погледнете како изгледа преводот во стварност (а не само „на хартија“). За да го направите тоа:

* искомпилирајте ја .po-датотеката во .mo со наредбата
msgfmt -o <datoteka>.mo <datoteka>.po
* ископирајте ја датотеката во соодветната папка (за целиот систем тоа е во $KDEDIR/share/locale/mk/LC_MESSAGES)
* стартувајте ја програмата

- Гледајте во изворниот код на програмата што ја преведувате. Пораките што се преведуваат зависат од контекстот т.е. има разлика дали преведувате порака што се наоѓа на копче или порака што се наоѓа во насловот на прозорец. За да не мора да ја барате местоположбата на пораката во самата програма (некогаш тоа и не е можно ако пораката е дел од некоја библиотека, се појавува поради грешка и сл.) погледнете го изворниот код за да видите каде точно е пораката и во кој контекст. За преведувањето на KDE, КБабел има згодна можност автоматски да ве однесе на соодветната линија во кодот.

[[Категорија:Локализација]]

СиТ2.0:Linux кернелот

2007-07-15T16:53:55Z

Bobibobi: ојави -> објави

На 25 август - недела 1991, во 20:57:08 GMT Линус Бенедикт Торвалдс на групата comp.os.minix го објави своето хоби:

Здраво на сите кои користат minix -

Правам (слободен/бесплатен) оперативен систем (како хоби, нема да биде голем и професионален како gnu) за 386(486) AT клонови. Работам на него од април и веќе станува готов.

http://www.linux.org/people/linus_post.html

[[Категорија:Слободен софтвер Македонија]]
[[Категорија:Слободата и Ти]]

СиТ2.0:Објава

2007-07-15T16:52:56Z

Bobibobi: дозовла -> дозвола

На 27 септември – вторник, 1983 година, во 12:35:59 според источно време Ричард М. Сталман на групата net.unix-wizards го објави почетокот на својот проект:

Слободен Unix!

Почнувајќи од Денот на благодарноста, ќе напишам целосен оперативен систем компатибилен со Unix наречен GNU (за Gnu's Not Unix) и ќе го давам слободно/бесплатно (1) на сите кои можат да го користат. Придонеси од време, пари, програми и опрема се многу потребни.

(1) Употребата на зборот „free“ овде била невнимателна. Намерата била дека никој нема да мора да плаќа за '''дозвола''' за користење на системот GNU. Но, зборовите не го објаснуваат тоа и луѓето често го толкуваат ова на начин дека копиите на GNU секогаш треба да бидат дистрибуирани за мала цена или бесплатно. Тоа никогаш не било намерата.

http://www.gnu.org/gnu/initial-announcement.html

[[Категорија:Слободен софтвер Македонија]]
[[Категорија:Слободата и Ти]]

Речник на термини

2007-07-13T22:15:04Z

Bobibobi: Додаден е терминот keyring

Зборовите се збирка на преведени зборови од повеќе работни околини избрани од преведувачките тимови на [http://mkde.sf.net KDE], [http://gnome.linux.net.mk GNOME], [http://mozilla.softver.org.mk Mozilla], како и зборови од Microsoft Windows оперативниот систем. Содржината е форматирана за да одговара на изгледот на Викито за слободен софтвер. Изменување со зборови кои сметате дека треба да се корегираат, или додадат е добредојдено и препорачано. Доколку сметате дека вашиот придонес нема да го подобри заедничкиот речник, не ја уредувајте оваа содржина воопшто.

= A =

== abandon ==
напушта(ње)
== abort ==
прекини
== account ==
пристап(Mozilla), сметка(KDE,GNOME),, досие(Windows)
== action ==
дејство акција - интернационализам!
== accessibility ==
пристапност
== accessories ==
прибор, помошни програми, додатни алатки
== acquire ==
стекни
== acronym ==
акроним
== active index ==
активен индекс
== additional ==
дополнително
== add ==
додај
== alias ==
алијас, псевдоним
== aliasing ==
назабување
== align ==
порамни
== allocate ==
доделува
== alphablending ==
преклопување, мешање на бои
== antialiasing ==
против назабување ??
== append ==
додава, припојува
== applet ==
аплет
== apply ==
примени
== append ==
додај (?)
== article ==
статија, напис
== aspect ratio ==
пропорција на графички приказ
== assign ==
додели
== association ==
поврзување, асоцијација
== attachment ==
прилог(Linux) приврзок(Windows) за е-пошта
== attach ==
приложува(Linux) приврзува(Windows) закачи(Mozilla) за е-пошта
== attachment, -s ==
прилог, -зи (за е-пошта)
== attendance ==
присуство
== attendee ==
присутен
== authenticating ==
проверка на автентичноста
== authentication ==
проверување на автентичноста(Linux) автентикација(Windows)
== authorization ==
авторизација
== auto-login ==
автоматска најава

= B =

== backend ==
??? заден крај
== background ==
позадина(GNOME, Windows), подлога, заднина(KDE)
== backup ==
резерва(Mozilla) заштитна копија(KDE) резервна копија(Windows)
== banner ==
???
== bar ==
лента, линија(Linux), рамка (Windows), status bar, explorer bar
== batch ==
група, пакет
== binary ==
бинарна, бинарно
== bind ==
поврзи, binding - поврзување
== bit ==
бит, бита, битови
== blog ==
блог
== bold ==
задебелено
== bookmark ==
обележувач
== bootloader ==
подигнувач, подигнувач на системот
== boot ==
подигнува, се мисли на компјутерски систем
== border ==
рамка, раб, граница (зависи од контекстот)
== box ==
поле (пр. checkbox, combobox, edit box...)
== broadcast ==
емитување
== broadband ==
широкопојасен (пр. broadband internet)
== browser ==
прелистувач, се мисли на web browser
== browse ==
разгледај(Linux), прелистај(Windows), се мисли низ папки за датотеки
== buffer ==
бафер (?), меѓумеморија
== bug ==
бубачка, грешка
== bundle ==
пакет(Mozilla), збирка(KDE)
== button ==
копче

= C =

== cache ==
склад(Mozilla), кеш (KDE, Windows)
== cartridge ==
полнење, патрон
== cascaded stylesheet ==
(каскадна) страница со дизајни
== certificatе ==
сертификат, потврда, certification - потврдување
== changelog ==
дневник на измени
== change ==
смени, измени, промени (може да се користат сите)
== character ==
знак, НЕ карактер!!!
== charset ==
множество знаци, НЕ е множество ''на'' знаци!
== checkbox ==
поле за избирање, поле за обележување
== checksum ==
контролна сума
== chooser ==
избирач
== client ==
клиент
== clipboard ==
табла со исечоци
== cluster ==
кластер, грозд
== codepage ==
кодна страница
== combobox ==
комбинирано поле, комб. поле, комби-поле, комбо-поле
== command ==
наредба, (команда)
== command line ==
командна линија
== common ==
вообичаен, заеднички, општ, обичен
== compatible ==
соодветно на копматибилно
== compile ==
компилирање
== computer ==
сметач, компјутер
== configuration adj. ==
конфигурациски, -а, -о НЕ конфигурациона!!!
== configuration, n ==
конфигурација
== connection ==
врска, да не се меша со link
== connect ==
поврзи се
== container ==
контејнер
== content ==
содржина
== controler ==
управувач, контролер
== convenient ==
практичен, удобен
== convert ==
конвертира, претвора
== copyrighted ==
заштитени авторски права
== copyright ==
авторски права
== corrupted ==
оштетен
== corrupt ==
оштетува
== create ==
креирај, создај
== crypt ==
криптира (види decrypt)
== current ==
тековно, активно, моментално, актуелно
== cursor ==
покажувач
== customize ==
приспособи(Linux), прилагоди(Windows)
== custom, adj. ==
сопствен
== cut ==
отсечи(GNOME, Windows), исечи(KDE)
== cyan ==
цијан (боја)

= D =

== daemon ==
даемон (демон) (?)
== date ==
датум (календарски, НЕ дата!!)
== debugging ==
чистење од бубачки, поправање грешки
== decrypt ==
декриптира
== default ==
стандардно (КДЕ), почетно, основно, подразбирано(Linux); зададено(Windows) во зависност од контекст
== delete, v. ==
бриши, избриши
== deny ==
одбива
== department ==
оддел
== deselect ==
одизбери (види unselect)
== desktop environment ==
работна околина
== desktop ==
работна површина(Linux), работен простор(Windows)
== detach ==
одвои, откачи
== developer ==
развивач
== develop ==
развива
== device ==
уред
== digest, n ==
сиже, преглед
== digest, v ==
да се свари (??)
== directory ==
именик, директориум (во КДЕ се користи терминот папка)
== disable ==
оневозможи, исклучи
== discard ==
отфрла(KDE), занемари(Mozilla)
== disclaimer ==
одрекување, одрекување од одговорност
== disconnect ==
одврзи се(GNOME), прекини (врска)(KDE), исклучи врска(Windows)
== display ==
приказ, екран
== disposition notification ==
известување за статус (КДЕ)
== dithering ==
разместување(КДЕ) треперење, тресење(Mozilla)
== dockapp ==
вкотвена апликација
== dock, n ==
док, пристаниште
== dock, v ==
вкотви
== domain ==
домен
== download ==
преземање(GNOME, Windows), симнување(КДЕ) (види upload)
== driver ==
управувач(Linux), двигател(Windows) (device driver)
== dropdown box ==
паѓачка листа
== due ==
краен рок
== dummy ==
фиктивно (dummy text - фиктивен текст)

= E =

== editor ==
уредувач(Linux), уредник(Windows), контекст: VIM/Notepad = уредник на текст(?) = уредувач на текст
== edit ==
уреди, уредување
== eject ==
извади
== e-mail ==
e-пошта, електронска пошта, е-порака во контекст на e-mail message
== embedded ==
вградено, вгнездено
== enable ==
овозможи, вклучи
== encryption ==
криптирање(KDE), кодирање, шифирање(Mozillа), неологизам - енкрипција
== entry ==
елемент, ставка, запис
== environment ==
околина
== evaluation ==
проценка, вреднување
== event ==
настан
== execute ==
изврши
== expand ==
отвори
== expire ==
истекува, expired - истечен, -а, -о
== export ==
изнесување (КДЕ), извоз
== extension ==
наставка(Linux), екстензија(Windows), се мисли на последниот дел од име на датотека
== external ==
надворешно
== extract ==
извлечи, отпакувај за спакувани архиви од тип tar, tar.gz и сл.
== execute ==
изврши
== extrusion ==
извлекување

= F =

== failed ==
не успеа, не успеаја (НЕ „не успејаа“!)
== fake ==
лажен
== feature ==
особина, карактеристика, можност
== feed ==
канал (види news feed)
== feedback ==
повратна информација
== fetch ==
донесува, зема
== file ==
датотека
== filesystem ==
датотечен систем
== find ==
најди, пронајди
== firewall ==
заштитен ѕид
== folder ==
папка
== font ==
фонт
== footer ==
подножје
== form ==
формулар, облик, формулар на веб-страница
== framework ==
работна рамка(Mozilla) опкружување, структура(KDE)
== frontend ==
преден крај
== further ==
натамошно
== fuzzy ==
нејасен

= G =
== gateway ==
премин
== general ==
општо
== gradient ==
градиент(KDE), прелeвање(Gimp)
== groupware ==
??

= H =
== handbook ==
прирачник
== handle, n ==
ракува
== hardware ==
хардвер
== header ==
заглавие, headers - заглавја (Windows)
== help ==
помош
== hide ==
скриј(Linux), сокриј(Windows)
== highlight ==
означување, осветлување
== history ==
историја
== home directory ==
домашен директориум, домашна папка (КДЕ)
== home page ==
домашна страница(Linux), матична страница(Windows)
== horizontal ==
хоризонтално
== hostname ==
име на сервер, може и име на хост
== host ==
сервер, компјутер, хост, домаќин
== hue ==
боја, тон, нијанса

= I =

== icon ==
икона
== id ==
ид., скратено од идентитет или идентификатор
== illumination ==
осветлување
== implement ==
применува, имплементира
== import ==
внеси(KDE), увези(Mozilla, Windows)
== initialize ==
подготвува, иницијализира
== initiate ==
иницира
== ink ==
мастило
== instant messaging ==
??
== interface ==
интерфејс(Linux), меѓуврска(Windows)
== internal ==
внатрешно, интерно
== internet service provider ==
доставувач на Интернет-сервиси
== invalid ==
неточно(Mozilla), невалидно(KDE)
== italic ==
закосено(Linux), курзив(Windows), italic font
== item ==
предмет, елемент

= J =

== job ==
задача
== joystick ==
палка за игри

= K =

== kernel ==
кернел, јадро
== keyring ==
приврзок со клучеви

= L =

== label ==
натпис
== laptop ==
лаптоп
== launch ==
стартува, активира
== layout ==
изглед, распоред
== license ==
лиценца
== link ==
врска
== load ==
вчитува
== locale ==
локал, местоположба, локални поставки за јазикот/државата
== login ==
најава најави се, најавување
== log, n ==
дневник, записник
== log, v ==
води дневник, евидентира запишува
== logout ==
одјави се, одјава

= M =

== magenta ==
магента (боја)
== malformed ==
лошо формирано (неправилно)
== mailing list ==
дописна/дискусиска/поштенска листа
== malformed ==
лошо формирано, неправилно
== map ==
мапа, карта
== mark ==
ознака
== match, n ==
совпаѓање
== match, v ==
се совпаѓа, одговара на
== medium ==
носач (дискети, цд-дискови и сл.)
== memory stick ==
мемориско стапче
== metadata ==
метаподатоци
== mode ==
режим
== modify ==
измени, промени
== mount ==
монтирај
== mouse wheel ==
тркалце на глувчето
== mouse ==
глувче, глушец
== move ==
премести, помести
== mute ==
занеми, стиши

= N =

== namespace ==
именски простор
== natively ==
природно
== node ==
јазол
== note ==
белешка
== notification ==
известување
== nozzle ==
млазница, прскалка

= O =

== offline ==
локално(Mozilla), без мрежа (Windows,КДЕ) [види online]
== offset ==
растојание (НЕ се однесува на офсет печат!)
== off ==
исклучено, пократко искл.
== ok ==
во ред
== online ==
на интернет(Mozilla), на мрежа (КДЕ) [види offline]
== on the fly ==
во лет
== on ==
вклучено пократко вкл.
== orientation ==
насокa, ориентација
== orphaned ==
напуштен (orphan - сираче)
== out of date ==
застарен
== override ==
прескокнува преминува преку
== overwrite ==
запишува врз
== outgoing ==
појдовни(Windows), за испраќање(Mozilla) (outgoing inbox - појдовни пораки)

= P =

== panel ==
панел
== parent, adj. ==
родителски, надреден
== parse ==
анализира
== partition ==
логички дел од дискот, партиција
== passphrase ==
тајна фраза
== password ==
лозинка
== paste ==
вметни(Linux), залепи(Windows)
== path ==
патека
== pattern ==
шема, шаблон
== peer ==
отспротива (Peer certificate - Сертификат отспротива)
== permanently, adv. ==
трајно
== permission ==
дозвола, привилегија
== pipe ==
цевка
== player ==
плејер
== play ==
пушта, свири
== plugin/s ==
додаток/ци(GNOME), приклучок/ци(KDE)
== policy ==
политика, став, принцип, стратегија
== pop up ==
скокачки (Linux), појавни(Windows), скокачки прозорец, скок-прозорец
== port, n ==
порта (паралелна порта, сериска...)
== port, v ==
пренесува (port to bsd -> пренесе на bsd)
== power management ==
управување со енергијата управување со напојувањето
== preferences ==
параметри
== prefix ==
претставка, префикс
== preload ==
претходно вчитување, пократко претх. вчитување
== preview ==
преглед(Linux), увид(Windows)
== print ==
печати, отпечати
== probe ==
испитува, сондира
== program ==
програма (се мисли на софтвер, НЕ програм !!)
== prompt, n ==
прашалник, дијалог (место каде што компјутерот очекува внес)
== prompt, v ==
прашува, прашај
== property ==
својство
== provider ==
доставувач
== proxy ==
полномошник(Mozilla), прокси (посредник)(KDE), прокси(Windows)

= Q =

== query, n ==
прашање, барање
== query, v ==
прашува, бара
== quick help ==
куса помош
== queue, n. ==
редица
== queue, v. ==
става во редица
== quit ==
напушти, излези(Linux) затвори(Windows)
== quota ==
квота

= R =

== range ==
опсег
== recent ==
скорешно, неодамнешно
== refresh ==
освежи
== reject ==
отфрлува
== relay ==
пренос
== reload ==
превчитува
== remote control, n ==
далечински управувач
== remote control, v ==
далечинско управување
== remote ==
далечно(GNOME), оддалечено(KDE)
== removable media ==
преносливи носачи (подвижни)
== remove ==
отстрани
== rename ==
преименувај
== render ==
исцртува
== reset ==
ресетира, (враќа) на почеток
== resolve ==
разрешува
== restart ==
повторно стартува, повторно пушта
== restore ==
обнови, врати
== resume ==
продолжи
== resource ==
ресурс
== revoke ==
отповика, отповикува
== run ==
изврши
== runlevel ==
извршно ниво

= S =

== sample ==
примерок
== save ==
зачувува, зачувај
== save as ==
зачувува како (зачувај како)
== scheduler ==
распоредувач, роковник, агенда
== screensaver ==
чувар на екранот
== screenshot ==
слика од екранот
== screen ==
екран
== scrollbar ==
лента за движење
== scrolling ==
движење
== scroll, v ==
движи
== search, v ==
бара, пребарува
== security ==
безбедност, сигурност
== select ==
избери/изберете
== separator ==
раздвојувач
== server ==
сервер
== settings ==
поставувања(KDE,GNOME), поставки(Mozilla, Windows)
== shade, vt. ==
засенчува
== shading ==
засенчување
== shell ==
школка
== shift ==
поместување
== shortcut ==
кратенка(Linux), брз пристап(Windows)
== show ==
покажи
== shred ==
уништи, уништува
== shutdown ==
исклучи, спушти
== sidebar ==
странична лента
== site ==
локација, место (види website)
== skin ==
маска
== skip ==
прескокни
== slave ==
роб(Mozilla), служител(KDE)
== slider ==
лизгач
== slot ==
лежиште
== sockets ==
приклучници
== software ==
софтвер
== sort ==
подредува
== spacing ==
проред
== spam ==
отпадна пошта ??
== specify ==
задади, наведи, одреди
== spellcheck ==
проверка на правопис
== splash screen ==
поздравен екран
== spool ==
ред за чекање
== stack ==
магацин (?)
== standby ==
на чекање, мирување
== start, v ==
подигни(GNOME), пушта, стартува(KDE)
== statement ==
изјава
== statusbar ==
лента за статус(GNOME), статусна линија(KDE), рамка со статус(Windows)
== store, v. ==
складира, става
== streaming ==
тек(Mozilla), поток, поточно(KDE)
== string ==
низа (од знаци)
== suffix ==
наставка
== summary ==
преглед
== suspend ==
суспендирано
== swap ==
разменува
== swap space ==
простор за размена
== switch, n ==
прекинувач
== switch to, v ==
се префрла на
== system tray ==
системска лента

= T =

== tab ==
јазиче, ливче(КДЕ)
== tag ==
етикета, ознака(КДЕ)
== taskbar ==
лента со задачи
== template ==
образец
== terminal emulator ==
терминалски емулатор
== text flow ==
тек на текст
== thumbnail ==
сликичка
== timeout ==
истек на време (времето истече)
== timer ==
мерач на време (хронометар)
== to-do ==
идна задача (обврска)
== toner ==
тонер
== toolbar ==
алатник
== toolkit ==
комплет алатки
== tools ==
алатки
== tooltip ==
совет, балонче(KDE), облаче (Mozilla, Windows)
== torrent ==
торент? (оригиналниот превод е порој)
== transaction ==
трансакција
== transfer ==
пренос
== transparency ==
проѕирност
==touchpad ==
подлога за допир
== type, n. ==
тип
== type, v. ==
впишува, внесува

= U =

== undock ==
откотви (види dock)
== undo ==
врати назад (Linux), отповикај(КДЕ,Windows)
== ungroup ==
одгрупирај, разгрупирај
== unmount ==
одмонтирај
== unselect ==
одизбира
== untitled ==
неименувано
== update ==
ажурирање
== upgrade ==
надградува
== upload ==
подигање, качување
== uptime ==
време на активност

= V =

== valid ==
точно
== value ==
вредност
== vertex, vertices ==
теме, темиња
== vertical ==
вертикално
== view ==
поглед, приказ(КДЕ)
== violation, n ==
повредување, прекршување

= W =

== wallet ==
паричник
== web ==
веб, мрежа (сѐ што е суфикс се поврзува со цртичка -> пр. веб-прелистувач)
== website ==
веб-локација, веб-место
== webpage ==
веб-страница
== week ==
седмица, недела
== widget ==
графичка контрола
== window manager ==
графичка/работна околина(GNOME), менаџер на прозорци/управувач со прозорци (KDE)
== window ==
прозорец
== wizard ==
волшебник
== word completion ==
довршување зборови
== word wrap ==
пренесување зборови(Linux), прелом на зборови(Windows)
== write permission ==
дозвола за запишување
== write ==
запишува
== writing aids ==
помагала при пишување

[[Категорија:Локализација]]

Речник на термини

2007-07-13T19:38:06Z

Bobibobi: Додаден уште еден можен превод за permission, привилегија

Зборовите се збирка на преведени зборови од повеќе работни околини избрани од преведувачките тимови на [http://mkde.sf.net KDE], [http://gnome.linux.net.mk GNOME], [http://mozilla.softver.org.mk Mozilla], како и зборови од Microsoft Windows оперативниот систем. Содржината е форматирана за да одговара на изгледот на Викито за слободен софтвер. Изменување со зборови кои сметате дека треба да се корегираат, или додадат е добредојдено и препорачано. Доколку сметате дека вашиот придонес нема да го подобри заедничкиот речник, не ја уредувајте оваа содржина воопшто.

= A =

== abandon ==
напушта(ње)
== abort ==
прекини
== account ==
пристап(Mozilla), сметка(KDE,GNOME),, досие(Windows)
== action ==
дејство акција - интернационализам!
== accessibility ==
пристапност
== accessories ==
прибор, помошни програми, додатни алатки
== acquire ==
стекни
== acronym ==
акроним
== active index ==
активен индекс
== additional ==
дополнително
== add ==
додај
== alias ==
алијас, псевдоним
== aliasing ==
назабување
== align ==
порамни
== allocate ==
доделува
== alphablending ==
преклопување, мешање на бои
== antialiasing ==
против назабување ??
== append ==
додава, припојува
== applet ==
аплет
== apply ==
примени
== append ==
додај (?)
== article ==
статија, напис
== aspect ratio ==
пропорција на графички приказ
== assign ==
додели
== association ==
поврзување, асоцијација
== attachment ==
прилог(Linux) приврзок(Windows) за е-пошта
== attach ==
приложува(Linux) приврзува(Windows) закачи(Mozilla) за е-пошта
== attachment, -s ==
прилог, -зи (за е-пошта)
== attendance ==
присуство
== attendee ==
присутен
== authenticating ==
проверка на автентичноста
== authentication ==
проверување на автентичноста(Linux) автентикација(Windows)
== authorization ==
авторизација
== auto-login ==
автоматска најава

= B =

== backend ==
??? заден крај
== background ==
позадина(GNOME, Windows), подлога, заднина(KDE)
== backup ==
резерва(Mozilla) заштитна копија(KDE) резервна копија(Windows)
== banner ==
???
== bar ==
лента, линија(Linux), рамка (Windows), status bar, explorer bar
== batch ==
група, пакет
== binary ==
бинарна, бинарно
== bind ==
поврзи, binding - поврзување
== bit ==
бит, бита, битови
== blog ==
блог
== bold ==
задебелено
== bookmark ==
обележувач
== bootloader ==
подигнувач, подигнувач на системот
== boot ==
подигнува, се мисли на компјутерски систем
== border ==
рамка, раб, граница (зависи од контекстот)
== box ==
поле (пр. checkbox, combobox, edit box...)
== broadcast ==
емитување
== broadband ==
широкопојасен (пр. broadband internet)
== browser ==
прелистувач, се мисли на web browser
== browse ==
разгледај(Linux), прелистај(Windows), се мисли низ папки за датотеки
== buffer ==
бафер (?), меѓумеморија
== bug ==
бубачка, грешка
== bundle ==
пакет(Mozilla), збирка(KDE)
== button ==
копче

= C =

== cache ==
склад(Mozilla), кеш (KDE, Windows)
== cartridge ==
полнење, патрон
== cascaded stylesheet ==
(каскадна) страница со дизајни
== certificatе ==
сертификат, потврда, certification - потврдување
== changelog ==
дневник на измени
== change ==
смени, измени, промени (може да се користат сите)
== character ==
знак, НЕ карактер!!!
== charset ==
множество знаци, НЕ е множество ''на'' знаци!
== checkbox ==
поле за избирање, поле за обележување
== checksum ==
контролна сума
== chooser ==
избирач
== client ==
клиент
== clipboard ==
табла со исечоци
== cluster ==
кластер, грозд
== codepage ==
кодна страница
== combobox ==
комбинирано поле, комб. поле, комби-поле, комбо-поле
== command ==
наредба, (команда)
== command line ==
командна линија
== common ==
вообичаен, заеднички, општ, обичен
== compatible ==
соодветно на копматибилно
== compile ==
компилирање
== computer ==
сметач, компјутер
== configuration adj. ==
конфигурациски, -а, -о НЕ конфигурациона!!!
== configuration, n ==
конфигурација
== connection ==
врска, да не се меша со link
== connect ==
поврзи се
== container ==
контејнер
== content ==
содржина
== controler ==
управувач, контролер
== convenient ==
практичен, удобен
== convert ==
конвертира, претвора
== copyrighted ==
заштитени авторски права
== copyright ==
авторски права
== corrupted ==
оштетен
== corrupt ==
оштетува
== create ==
креирај, создај
== crypt ==
криптира (види decrypt)
== current ==
тековно, активно, моментално, актуелно
== cursor ==
покажувач
== customize ==
приспособи(Linux), прилагоди(Windows)
== custom, adj. ==
сопствен
== cut ==
отсечи(GNOME, Windows), исечи(KDE)
== cyan ==
цијан (боја)

= D =

== daemon ==
даемон (демон) (?)
== date ==
датум (календарски, НЕ дата!!)
== debugging ==
чистење од бубачки, поправање грешки
== decrypt ==
декриптира
== default ==
стандардно (КДЕ), почетно, основно, подразбирано(Linux); зададено(Windows) во зависност од контекст
== delete, v. ==
бриши, избриши
== deny ==
одбива
== department ==
оддел
== deselect ==
одизбери (види unselect)
== desktop environment ==
работна околина
== desktop ==
работна површина(Linux), работен простор(Windows)
== detach ==
одвои, откачи
== developer ==
развивач
== develop ==
развива
== device ==
уред
== digest, n ==
сиже, преглед
== digest, v ==
да се свари (??)
== directory ==
именик, директориум (во КДЕ се користи терминот папка)
== disable ==
оневозможи, исклучи
== discard ==
отфрла(KDE), занемари(Mozilla)
== disclaimer ==
одрекување, одрекување од одговорност
== disconnect ==
одврзи се(GNOME), прекини (врска)(KDE), исклучи врска(Windows)
== display ==
приказ, екран
== disposition notification ==
известување за статус (КДЕ)
== dithering ==
разместување(КДЕ) треперење, тресење(Mozilla)
== dockapp ==
вкотвена апликација
== dock, n ==
док, пристаниште
== dock, v ==
вкотви
== domain ==
домен
== download ==
преземање(GNOME, Windows), симнување(КДЕ) (види upload)
== driver ==
управувач(Linux), двигател(Windows) (device driver)
== dropdown box ==
паѓачка листа
== due ==
краен рок
== dummy ==
фиктивно (dummy text - фиктивен текст)

= E =

== editor ==
уредувач(Linux), уредник(Windows), контекст: VIM/Notepad = уредник на текст(?) = уредувач на текст
== edit ==
уреди, уредување
== eject ==
извади
== e-mail ==
e-пошта, електронска пошта, е-порака во контекст на e-mail message
== embedded ==
вградено, вгнездено
== enable ==
овозможи, вклучи
== encryption ==
криптирање(KDE), кодирање, шифирање(Mozillа), неологизам - енкрипција
== entry ==
елемент, ставка, запис
== environment ==
околина
== evaluation ==
проценка, вреднување
== event ==
настан
== execute ==
изврши
== expand ==
отвори
== expire ==
истекува, expired - истечен, -а, -о
== export ==
изнесување (КДЕ), извоз
== extension ==
наставка(Linux), екстензија(Windows), се мисли на последниот дел од име на датотека
== external ==
надворешно
== extract ==
извлечи, отпакувај за спакувани архиви од тип tar, tar.gz и сл.
== execute ==
изврши
== extrusion ==
извлекување

= F =

== failed ==
не успеа, не успеаја (НЕ „не успејаа“!)
== fake ==
лажен
== feature ==
особина, карактеристика, можност
== feed ==
канал (види news feed)
== feedback ==
повратна информација
== fetch ==
донесува, зема
== file ==
датотека
== filesystem ==
датотечен систем
== find ==
најди, пронајди
== firewall ==
заштитен ѕид
== folder ==
папка
== font ==
фонт
== footer ==
подножје
== form ==
формулар, облик, формулар на веб-страница
== framework ==
работна рамка(Mozilla) опкружување, структура(KDE)
== frontend ==
преден крај
== further ==
натамошно
== fuzzy ==
нејасен

= G =
== gateway ==
премин
== general ==
општо
== gradient ==
градиент(KDE), прелeвање(Gimp)
== groupware ==
??

= H =
== handbook ==
прирачник
== handle, n ==
ракува
== hardware ==
хардвер
== header ==
заглавие, headers - заглавја (Windows)
== help ==
помош
== hide ==
скриј(Linux), сокриј(Windows)
== highlight ==
означување, осветлување
== history ==
историја
== home directory ==
домашен директориум, домашна папка (КДЕ)
== home page ==
домашна страница(Linux), матична страница(Windows)
== horizontal ==
хоризонтално
== hostname ==
име на сервер, може и име на хост
== host ==
сервер, компјутер, хост, домаќин
== hue ==
боја, тон, нијанса

= I =

== icon ==
икона
== id ==
ид., скратено од идентитет или идентификатор
== illumination ==
осветлување
== implement ==
применува, имплементира
== import ==
внеси(KDE), увези(Mozilla, Windows)
== initialize ==
подготвува, иницијализира
== initiate ==
иницира
== ink ==
мастило
== instant messaging ==
??
== interface ==
интерфејс(Linux), меѓуврска(Windows)
== internal ==
внатрешно, интерно
== internet service provider ==
доставувач на Интернет-сервиси
== invalid ==
неточно(Mozilla), невалидно(KDE)
== italic ==
закосено(Linux), курзив(Windows), italic font
== item ==
предмет, елемент

= J =

== job ==
задача
== joystick ==
палка за игри

= K =
== kernel ==
кернел, јадро

= L =

== label ==
натпис
== laptop ==
лаптоп
== launch ==
стартува, активира
== layout ==
изглед, распоред
== license ==
лиценца
== link ==
врска
== load ==
вчитува
== locale ==
локал, местоположба, локални поставки за јазикот/државата
== login ==
најава најави се, најавување
== log, n ==
дневник, записник
== log, v ==
води дневник, евидентира запишува
== logout ==
одјави се, одјава

= M =

== magenta ==
магента (боја)
== malformed ==
лошо формирано (неправилно)
== mailing list ==
дописна/дискусиска/поштенска листа
== malformed ==
лошо формирано, неправилно
== map ==
мапа, карта
== mark ==
ознака
== match, n ==
совпаѓање
== match, v ==
се совпаѓа, одговара на
== medium ==
носач (дискети, цд-дискови и сл.)
== memory stick ==
мемориско стапче
== metadata ==
метаподатоци
== mode ==
режим
== modify ==
измени, промени
== mount ==
монтирај
== mouse wheel ==
тркалце на глувчето
== mouse ==
глувче, глушец
== move ==
премести, помести
== mute ==
занеми, стиши

= N =

== namespace ==
именски простор
== natively ==
природно
== node ==
јазол
== note ==
белешка
== notification ==
известување
== nozzle ==
млазница, прскалка

= O =

== offline ==
локално(Mozilla), без мрежа (Windows,КДЕ) [види online]
== offset ==
растојание (НЕ се однесува на офсет печат!)
== off ==
исклучено, пократко искл.
== ok ==
во ред
== online ==
на интернет(Mozilla), на мрежа (КДЕ) [види offline]
== on the fly ==
во лет
== on ==
вклучено пократко вкл.
== orientation ==
насокa, ориентација
== orphaned ==
напуштен (orphan - сираче)
== out of date ==
застарен
== override ==
прескокнува преминува преку
== overwrite ==
запишува врз
== outgoing ==
појдовни(Windows), за испраќање(Mozilla) (outgoing inbox - појдовни пораки)

= P =

== panel ==
панел
== parent, adj. ==
родителски, надреден
== parse ==
анализира
== partition ==
логички дел од дискот, партиција
== passphrase ==
тајна фраза
== password ==
лозинка
== paste ==
вметни(Linux), залепи(Windows)
== path ==
патека
== pattern ==
шема, шаблон
== peer ==
отспротива (Peer certificate - Сертификат отспротива)
== permanently, adv. ==
трајно
== permission ==
дозвола, привилегија
== pipe ==
цевка
== player ==
плејер
== play ==
пушта, свири
== plugin/s ==
додаток/ци(GNOME), приклучок/ци(KDE)
== policy ==
политика, став, принцип, стратегија
== pop up ==
скокачки (Linux), појавни(Windows), скокачки прозорец, скок-прозорец
== port, n ==
порта (паралелна порта, сериска...)
== port, v ==
пренесува (port to bsd -> пренесе на bsd)
== power management ==
управување со енергијата управување со напојувањето
== preferences ==
параметри
== prefix ==
претставка, префикс
== preload ==
претходно вчитување, пократко претх. вчитување
== preview ==
преглед(Linux), увид(Windows)
== print ==
печати, отпечати
== probe ==
испитува, сондира
== program ==
програма (се мисли на софтвер, НЕ програм !!)
== prompt, n ==
прашалник, дијалог (место каде што компјутерот очекува внес)
== prompt, v ==
прашува, прашај
== property ==
својство
== provider ==
доставувач
== proxy ==
полномошник(Mozilla), прокси (посредник)(KDE), прокси(Windows)

= Q =

== query, n ==
прашање, барање
== query, v ==
прашува, бара
== quick help ==
куса помош
== queue, n. ==
редица
== queue, v. ==
става во редица
== quit ==
напушти, излези(Linux) затвори(Windows)
== quota ==
квота

= R =

== range ==
опсег
== recent ==
скорешно, неодамнешно
== refresh ==
освежи
== reject ==
отфрлува
== relay ==
пренос
== reload ==
превчитува
== remote control, n ==
далечински управувач
== remote control, v ==
далечинско управување
== remote ==
далечно(GNOME), оддалечено(KDE)
== removable media ==
преносливи носачи (подвижни)
== remove ==
отстрани
== rename ==
преименувај
== render ==
исцртува
== reset ==
ресетира, (враќа) на почеток
== resolve ==
разрешува
== restart ==
повторно стартува, повторно пушта
== restore ==
обнови, врати
== resume ==
продолжи
== resource ==
ресурс
== revoke ==
отповика, отповикува
== run ==
изврши
== runlevel ==
извршно ниво

= S =

== sample ==
примерок
== save ==
зачувува, зачувај
== save as ==
зачувува како (зачувај како)
== scheduler ==
распоредувач, роковник, агенда
== screensaver ==
чувар на екранот
== screenshot ==
слика од екранот
== screen ==
екран
== scrollbar ==
лента за движење
== scrolling ==
движење
== scroll, v ==
движи
== search, v ==
бара, пребарува
== security ==
безбедност, сигурност
== select ==
избери/изберете
== separator ==
раздвојувач
== server ==
сервер
== settings ==
поставувања(KDE,GNOME), поставки(Mozilla, Windows)
== shade, vt. ==
засенчува
== shading ==
засенчување
== shell ==
школка
== shift ==
поместување
== shortcut ==
кратенка(Linux), брз пристап(Windows)
== show ==
покажи
== shred ==
уништи, уништува
== shutdown ==
исклучи, спушти
== sidebar ==
странична лента
== site ==
локација, место (види website)
== skin ==
маска
== skip ==
прескокни
== slave ==
роб(Mozilla), служител(KDE)
== slider ==
лизгач
== slot ==
лежиште
== sockets ==
приклучници
== software ==
софтвер
== sort ==
подредува
== spacing ==
проред
== spam ==
отпадна пошта ??
== specify ==
задади, наведи, одреди
== spellcheck ==
проверка на правопис
== splash screen ==
поздравен екран
== spool ==
ред за чекање
== stack ==
магацин (?)
== standby ==
на чекање, мирување
== start, v ==
подигни(GNOME), пушта, стартува(KDE)
== statement ==
изјава
== statusbar ==
лента за статус(GNOME), статусна линија(KDE), рамка со статус(Windows)
== store, v. ==
складира, става
== streaming ==
тек(Mozilla), поток, поточно(KDE)
== string ==
низа (од знаци)
== suffix ==
наставка
== summary ==
преглед
== suspend ==
суспендирано
== swap ==
разменува
== swap space ==
простор за размена
== switch, n ==
прекинувач
== switch to, v ==
се префрла на
== system tray ==
системска лента

= T =

== tab ==
јазиче, ливче(КДЕ)
== tag ==
етикета, ознака(КДЕ)
== taskbar ==
лента со задачи
== template ==
образец
== terminal emulator ==
терминалски емулатор
== text flow ==
тек на текст
== thumbnail ==
сликичка
== timeout ==
истек на време (времето истече)
== timer ==
мерач на време (хронометар)
== to-do ==
идна задача (обврска)
== toner ==
тонер
== toolbar ==
алатник
== toolkit ==
комплет алатки
== tools ==
алатки
== tooltip ==
совет, балонче(KDE), облаче (Mozilla, Windows)
== torrent ==
торент? (оригиналниот превод е порој)
== transaction ==
трансакција
== transfer ==
пренос
== transparency ==
проѕирност
==touchpad ==
подлога за допир
== type, n. ==
тип
== type, v. ==
впишува, внесува

= U =

== undock ==
откотви (види dock)
== undo ==
врати назад (Linux), отповикај(КДЕ,Windows)
== ungroup ==
одгрупирај, разгрупирај
== unmount ==
одмонтирај
== unselect ==
одизбира
== untitled ==
неименувано
== update ==
ажурирање
== upgrade ==
надградува
== upload ==
подигање, качување
== uptime ==
време на активност

= V =

== valid ==
точно
== value ==
вредност
== vertex, vertices ==
теме, темиња
== vertical ==
вертикално
== view ==
поглед, приказ(КДЕ)
== violation, n ==
повредување, прекршување

= W =

== wallet ==
паричник
== web ==
веб, мрежа (сѐ што е суфикс се поврзува со цртичка -> пр. веб-прелистувач)
== website ==
веб-локација, веб-место
== webpage ==
веб-страница
== week ==
седмица, недела
== widget ==
графичка контрола
== window manager ==
графичка/работна околина(GNOME), менаџер на прозорци/управувач со прозорци (KDE)
== window ==
прозорец
== wizard ==
волшебник
== word completion ==
довршување зборови
== word wrap ==
пренесување зборови(Linux), прелом на зборови(Windows)
== write permission ==
дозвола за запишување
== write ==
запишува
== writing aids ==
помагала при пишување

[[Категорија:Локализација]]

Локализација на Fedora

2007-07-10T18:33:18Z

Bobibobi: Корекција на презиме :)

'''Божидар Проевски''' : ''libvirt, passwd, policycoreutils, redhat-config-cluster, setroubleshoot, system-config-soundcard, virt-manager''

'''Стојанче Димитровски''' : ''im-chooser'' [на проверка]

'''Арангел Ангов''' : ''firstboot''

'''Зоран Димовски''' : ''anaconda, redhat-menus, system-config-netboot, system-config-network, system-config-rootpassword, system-config-users, usermode''

'''Јован Костовски''' :

'''Јован Наумовски''' : ''system-config-bind, system-config-printer''

'''Павле Јоноски''' :

'''Димитар Талевски''': ''rhpl, system-config-lvm''

= Забелешки = (поправете го стрингот ако наидете на него, ако не пребарајте ја датотеката откако ќе завршите со преведување):

огнен ѕид - '''заштитен ѕид'''

ви/ве/вас/вашите/вашиот - '''сите со големо В'''

Кај што ќе наидете на '''\"зборче\"''' користете '''„зборче“''' (наши наводници)

Кога ќе наидете на ваков стринг '''nesto|Drugo nesto''' го преведувате тоа после |, значи '''Drugo nesto'''. Пр: keyboard|Arabic ќе биде Арапска.

Речник на термини

2007-07-03T17:49:36Z

Bobibobi: Додаден е терминот sample

Зборовите се збирка на преведени зборови од повеќе работни околини избрани од преведувачките тимови на [http://mkde.sf.net KDE], [http://gnome.linux.net.mk GNOME], [http://mozilla.softver.org.mk Mozilla], како и зборови од Microsoft Windows оперативниот систем. Содржината е форматирана за да одговара на изгледот на Викито за слободен софтвер. Изменување со зборови кои сметате дека треба да се корегираат, или додадат е добредојдено и препорачано. Доколку сметате дека вашиот придонес нема да го подобри заедничкиот речник, не ја уредувајте оваа содржина воопшто.

= A =

== abandon ==
напушта(ње)
== abort ==
прекини
== account ==
пристап(Mozilla), сметка(KDE,GNOME),, досие(Windows)
== action ==
дејство акција - интернационализам!
== accessibility ==
пристапност
== accessories ==
прибор, помошни програми, додатни алатки
== acquire ==
стекни
== acronym ==
акроним
== active index ==
активен индекс
== additional ==
дополнително
== add ==
додај
== alias ==
алијас, псевдоним
== aliasing ==
назабување
== align ==
порамни
== allocate ==
доделува
== alphablending ==
преклопување, мешање на бои
== antialiasing ==
против назабување ??
== append ==
додава, припојува
== applet ==
аплет
== apply ==
примени
== append ==
додај (?)
== article ==
статија, напис
== aspect ratio ==
пропорција на графички приказ
== assign ==
додели
== association ==
поврзување, асоцијација
== attachment ==
прилог(Linux) приврзок(Windows) за е-пошта
== attach ==
приложува(Linux) приврзува(Windows) закачи(Mozilla) за е-пошта
== attachment, -s ==
прилог, -зи (за е-пошта)
== attendance ==
присуство
== attendee ==
присутен
== authenticating ==
проверка на автентичноста
== authentication ==
проверување на автентичноста(Linux) автентикација(Windows)
== authorization ==
авторизација
== auto-login ==
автоматска најава

= B =

== backend ==
??? заден крај
== background ==
позадина(GNOME, Windows), подлога, заднина(KDE)
== backup ==
резерва(Mozilla) заштитна копија(KDE) резервна копија(Windows)
== banner ==
???
== bar ==
лента, линија(Linux), рамка (Windows), status bar, explorer bar
== batch ==
група, пакет
== binary ==
бинарна, бинарно
== bind ==
поврзи, binding - поврзување
== bit ==
бит, бита, битови
== blog ==
блог
== bold ==
задебелено
== bookmark ==
обележувач
== bootloader ==
подигнувач, подигнувач на системот
== boot ==
подигнува, се мисли на компјутерски систем
== border ==
рамка, раб, граница (зависи од контекстот)
== box ==
поле (пр. checkbox, combobox, edit box...)
== broadcast ==
емитување
== broadband ==
широкопојасен (пр. broadband internet)
== browser ==
прелистувач, се мисли на web browser
== browse ==
разгледај(Linux), прелистај(Windows), се мисли низ папки за датотеки
== buffer ==
бафер (?), меѓумеморија
== bug ==
бубачка, грешка
== bundle ==
пакет(Mozilla), збирка(KDE)
== button ==
копче

= C =

== cache ==
склад(Mozilla), кеш (KDE, Windows)
== cartridge ==
полнење, патрон
== cascaded stylesheet ==
(каскадна) страница со дизајни
== certificatе ==
сертификат, потврда, certification - потврдување
== changelog ==
дневник на измени
== change ==
смени, измени, промени (може да се користат сите)
== character ==
знак, НЕ карактер!!!
== charset ==
множество знаци, НЕ е множество ''на'' знаци!
== checkbox ==
поле за избирање, поле за обележување
== checksum ==
контролна сума
== chooser ==
избирач
== client ==
клиент
== clipboard ==
табла со исечоци
== cluster ==
кластер, грозд
== codepage ==
кодна страница
== combobox ==
комбинирано поле, комб. поле, комби-поле, комбо-поле
== command ==
наредба, (команда)
== command line ==
командна линија
== common ==
вообичаен, заеднички, општ, обичен
== compatible ==
соодветно на копматибилно
== compile ==
компилирање
== computer ==
сметач, компјутер
== configuration adj. ==
конфигурациски, -а, -о НЕ конфигурациона!!!
== configuration, n ==
конфигурација
== connection ==
врска, да не се меша со link
== connect ==
поврзи се
== container ==
контејнер
== content ==
содржина
== controler ==
управувач, контролер
== convenient ==
практичен, удобен
== convert ==
конвертира, претвора
== copyrighted ==
заштитени авторски права
== copyright ==
авторски права
== corrupted ==
оштетен
== corrupt ==
оштетува
== create ==
креирај, создај
== crypt ==
криптира (види decrypt)
== current ==
тековно, активно, моментално, актуелно
== cursor ==
покажувач
== customize ==
приспособи(Linux), прилагоди(Windows)
== custom, adj. ==
сопствен
== cut ==
отсечи(GNOME, Windows), исечи(KDE)
== cyan ==
цијан (боја)

= D =

== daemon ==
даемон (демон) (?)
== date ==
датум (календарски, НЕ дата!!)
== debugging ==
чистење од бубачки, поправање грешки
== decrypt ==
декриптира
== default ==
стандардно (КДЕ), почетно, основно, подразбирано(Linux); зададено(Windows) во зависност од контекст
== delete, v. ==
бриши, избриши
== deny ==
одбива
== department ==
оддел
== deselect ==
одизбери (види unselect)
== desktop environment ==
работна околина
== desktop ==
работна површина(Linux), работен простор(Windows)
== detach ==
одвои, откачи
== developer ==
развивач
== develop ==
развива
== device ==
уред
== digest, n ==
сиже, преглед
== digest, v ==
да се свари (??)
== directory ==
именик, директориум (во КДЕ се користи терминот папка)
== disable ==
оневозможи, исклучи
== discard ==
отфрла(KDE), занемари(Mozilla)
== disclaimer ==
одрекување, одрекување од одговорност
== disconnect ==
одврзи се(GNOME), прекини (врска)(KDE), исклучи врска(Windows)
== display ==
приказ, екран
== disposition notification ==
известување за статус (КДЕ)
== dithering ==
разместување(КДЕ) треперење, тресење(Mozilla)
== dockapp ==
вкотвена апликација
== dock, n ==
док, пристаниште
== dock, v ==
вкотви
== domain ==
домен
== download ==
преземање(GNOME, Windows), симнување(КДЕ) (види upload)
== driver ==
управувач(Linux), двигател(Windows) (device driver)
== dropdown box ==
паѓачка листа
== due ==
краен рок
== dummy ==
фиктивно (dummy text - фиктивен текст)

= E =

== editor ==
уредувач(Linux), уредник(Windows), контекст: VIM/Notepad = уредник на текст(?) = уредувач на текст
== edit ==
уреди, уредување
== eject ==
извади
== e-mail ==
e-пошта, електронска пошта, е-порака во контекст на e-mail message
== embedded ==
вградено, вгнездено
== enable ==
овозможи, вклучи
== encryption ==
криптирање(KDE), кодирање, шифирање(Mozillа), неологизам - енкрипција
== entry ==
елемент, ставка, запис
== environment ==
околина
== evaluation ==
проценка, вреднување
== event ==
настан
== execute ==
изврши
== expand ==
отвори
== expire ==
истекува, expired - истечен, -а, -о
== export ==
изнесување (КДЕ), извоз
== extension ==
наставка(Linux), екстензија(Windows), се мисли на последниот дел од име на датотека
== external ==
надворешно
== extract ==
извлечи, отпакувај за спакувани архиви од тип tar, tar.gz и сл.
== execute ==
изврши
== extrusion ==
извлекување

= F =

== failed ==
не успеа, не успеаја (НЕ „не успејаа“!)
== fake ==
лажен
== feature ==
особина, карактеристика, можност
== feed ==
канал (види news feed)
== feedback ==
повратна информација
== fetch ==
донесува, зема
== file ==
датотека
== filesystem ==
датотечен систем
== find ==
најди, пронајди
== firewall ==
заштитен ѕид
== folder ==
папка
== font ==
фонт
== footer ==
подножје
== form ==
формулар, облик, формулар на веб-страница
== framework ==
работна рамка(Mozilla) опкружување, структура(KDE)
== frontend ==
преден крај
== further ==
натамошно
== fuzzy ==
нејасен

= G =
== gateway ==
премин
== general ==
општо
== gradient ==
градиент(KDE), прелeвање(Gimp)
== groupware ==
??

= H =
== handbook ==
прирачник
== handle, n ==
ракува
== hardware ==
хардвер
== header ==
заглавие, headers - заглавја (Windows)
== help ==
помош
== hide ==
скриј(Linux), сокриј(Windows)
== highlight ==
означување, осветлување
== history ==
историја
== home directory ==
домашен директориум, домашна папка (КДЕ)
== home page ==
домашна страница(Linux), матична страница(Windows)
== horizontal ==
хоризонтално
== hostname ==
име на сервер, може и име на хост
== host ==
сервер, компјутер, хост, домаќин
== hue ==
боја, тон, нијанса

= I =

== icon ==
икона
== id ==
ид., скратено од идентитет или идентификатор
== illumination ==
осветлување
== implement ==
применува, имплементира
== import ==
внеси(KDE), увези(Mozilla, Windows)
== initialize ==
подготвува, иницијализира
== initiate ==
иницира
== ink ==
мастило
== instant messaging ==
??
== interface ==
интерфејс(Linux), меѓуврска(Windows)
== internal ==
внатрешно, интерно
== internet service provider ==
доставувач на Интернет-сервиси
== invalid ==
неточно(Mozilla), невалидно(KDE)
== italic ==
закосено(Linux), курзив(Windows), italic font
== item ==
предмет, елемент

= J =

== job ==
задача
== joystick ==
палка за игри

= K =
== kernel ==
кернел, јадро

= L =

== label ==
натпис
== laptop ==
лаптоп
== launch ==
стартува, активира
== layout ==
изглед, распоред
== license ==
лиценца
== link ==
врска
== load ==
вчитува
== locale ==
локал, местоположба, локални поставки за јазикот/државата
== login ==
најава најави се, најавување
== log, n ==
дневник, записник
== log, v ==
води дневник, евидентира запишува
== logout ==
одјави се, одјава

= M =

== magenta ==
магента (боја)
== malformed ==
лошо формирано (неправилно)
== mailing list ==
дописна/дискусиска/поштенска листа
== malformed ==
лошо формирано, неправилно
== map ==
мапа, карта
== mark ==
ознака
== match, n ==
совпаѓање
== match, v ==
се совпаѓа, одговара на
== medium ==
носач (дискети, цд-дискови и сл.)
== memory stick ==
мемориско стапче
== metadata ==
метаподатоци
== mode ==
режим
== modify ==
измени, промени
== mount ==
монтирај
== mouse wheel ==
тркалце на глувчето
== mouse ==
глувче, глушец
== move ==
премести, помести
== mute ==
занеми, стиши

= N =

== namespace ==
именски простор
== natively ==
природно
== node ==
јазол
== note ==
белешка
== notification ==
известување
== nozzle ==
млазница, прскалка

= O =

== offline ==
локално(Mozilla), без мрежа (Windows,КДЕ) [види online]
== offset ==
растојание (НЕ се однесува на офсет печат!)
== off ==
исклучено, пократко искл.
== ok ==
во ред
== online ==
на интернет(Mozilla), на мрежа (КДЕ) [види offline]
== on the fly ==
во лет
== on ==
вклучено пократко вкл.
== orientation ==
насокa, ориентација
== orphaned ==
напуштен (orphan - сираче)
== out of date ==
застарен
== override ==
прескокнува преминува преку
== overwrite ==
запишува врз
== outgoing ==
појдовни(Windows), за испраќање(Mozilla) (outgoing inbox - појдовни пораки)

= P =

== panel ==
панел
== parent, adj. ==
родителски, надреден
== parse ==
анализира
== partition ==
логички дел од дискот, партиција
== passphrase ==
тајна фраза
== password ==
лозинка
== paste ==
вметни(Linux), залепи(Windows)
== path ==
патека
== pattern ==
шема, шаблон
== peer ==
отспротива (Peer certificate - Сертификат отспротива)
== permanently, adv. ==
трајно
== permission ==
дозвола
== pipe ==
цевка
== player ==
плејер
== play ==
пушта, свири
== plugin/s ==
додаток/ци(GNOME), приклучок/ци(KDE)
== policy ==
политика, став, принцип, стратегија
== pop up ==
скокачки (Linux), појавни(Windows), скокачки прозорец, скок-прозорец
== port, n ==
порта (паралелна порта, сериска...)
== port, v ==
пренесува (port to bsd -> пренесе на bsd)
== power management ==
управување со енергијата управување со напојувањето
== preferences ==
параметри
== prefix ==
претставка, префикс
== preload ==
претходно вчитување, пократко претх. вчитување
== preview ==
преглед(Linux), увид(Windows)
== print ==
печати, отпечати
== probe ==
испитува, сондира
== program ==
програма (се мисли на софтвер, НЕ програм !!)
== prompt, n ==
прашалник, дијалог (место каде што компјутерот очекува внес)
== prompt, v ==
прашува, прашај
== property ==
својство
== provider ==
доставувач
== proxy ==
полномошник(Mozilla), прокси (посредник)(KDE), прокси(Windows)

= Q =

== query, n ==
прашање, барање
== query, v ==
прашува, бара
== quick help ==
куса помош
== queue, n. ==
редица
== queue, v. ==
става во редица
== quit ==
напушти, излези(Linux) затвори(Windows)
== quota ==
квота

= R =

== range ==
опсег
== recent ==
скорешно, неодамнешно
== refresh ==
освежи
== reject ==
отфрлува
== relay ==
пренос
== reload ==
превчитува
== remote control, n ==
далечински управувач
== remote control, v ==
далечинско управување
== remote ==
далечно(GNOME), оддалечено(KDE)
== removable media ==
преносливи носачи (подвижни)
== remove ==
отстрани
== rename ==
преименувај
== render ==
исцртува
== reset ==
ресетира, (враќа) на почеток
== resolve ==
разрешува
== restart ==
повторно стартува, повторно пушта
== restore ==
обнови, врати
== resume ==
продолжи
== resource ==
ресурс
== revoke ==
отповика, отповикува
== run ==
изврши
== runlevel ==
извршно ниво

= S =

== sample ==
примерок
== save ==
зачувува, зачувај
== save as ==
зачувува како (зачувај како)
== scheduler ==
распоредувач, роковник, агенда
== screensaver ==
чувар на екранот
== screenshot ==
слика од екранот
== screen ==
екран
== scrollbar ==
лента за движење
== scrolling ==
движење
== scroll, v ==
движи
== search, v ==
бара, пребарува
== security ==
безбедност, сигурност
== select ==
избери/изберете
== separator ==
раздвојувач
== server ==
сервер
== settings ==
поставувања(KDE,GNOME), поставки(Mozilla, Windows)
== shade, vt. ==
засенчува
== shading ==
засенчување
== shell ==
школка
== shift ==
поместување
== shortcut ==
кратенка(Linux), брз пристап(Windows)
== show ==
покажи
== shred ==
уништи, уништува
== shutdown ==
исклучи, спушти
== sidebar ==
странична лента
== site ==
локација, место (види website)
== skin ==
маска
== skip ==
прескокни
== slave ==
роб(Mozilla), служител(KDE)
== slider ==
лизгач
== slot ==
лежиште
== sockets ==
приклучници
== software ==
софтвер
== sort ==
подредува
== spacing ==
проред
== spam ==
отпадна пошта ??
== specify ==
задади, наведи, одреди
== spellcheck ==
проверка на правопис
== splash screen ==
поздравен екран
== spool ==
ред за чекање
== stack ==
магацин (?)
== standby ==
на чекање, мирување
== start, v ==
подигни(GNOME), пушта, стартува(KDE)
== statement ==
изјава
== statusbar ==
лента за статус(GNOME), статусна линија(KDE), рамка со статус(Windows)
== store, v. ==
складира, става
== streaming ==
тек(Mozilla), поток, поточно(KDE)
== string ==
низа (од знаци)
== suffix ==
наставка
== summary ==
преглед
== suspend ==
суспендирано
== swap ==
разменува
== swap space ==
простор за размена
== switch, n ==
прекинувач
== switch to, v ==
се префрла на
== system tray ==
системска лента

= T =

== tab ==
јазиче, ливче(КДЕ)
== tag ==
етикета, ознака(КДЕ)
== taskbar ==
лента со задачи
== template ==
образец
== terminal emulator ==
терминалски емулатор
== text flow ==
тек на текст
== thumbnail ==
сликичка
== timeout ==
истек на време (времето истече)
== timer ==
мерач на време (хронометар)
== to-do ==
идна задача (обврска)
== toner ==
тонер
== toolbar ==
алатник
== toolkit ==
комплет алатки
== tools ==
алатки
== tooltip ==
совет, балонче(KDE), облаче (Mozilla, Windows)
== torrent ==
торент? (оригиналниот превод е порој)
== transaction ==
трансакција
== transfer ==
пренос
== transparency ==
проѕирност
==touchpad ==
подлога за допир
== type, n. ==
тип
== type, v. ==
впишува, внесува

= U =

== undock ==
откотви (види dock)
== undo ==
врати назад (Linux), отповикај(КДЕ,Windows)
== ungroup ==
одгрупирај, разгрупирај
== unmount ==
одмонтирај
== unselect ==
одизбира
== untitled ==
неименувано
== update ==
ажурирање
== upgrade ==
надградува
== upload ==
подигање, качување
== uptime ==
време на активност

= V =

== valid ==
точно
== value ==
вредност
== vertex, vertices ==
теме, темиња
== vertical ==
вертикално
== view ==
поглед, приказ(КДЕ)
== violation, n ==
повредување, прекршување

= W =

== wallet ==
паричник
== web ==
веб, мрежа (сѐ што е суфикс се поврзува со цртичка -> пр. веб-прелистувач)
== website ==
веб-локација, веб-место
== webpage ==
веб-страница
== week ==
седмица, недела
== widget ==
графичка контрола
== window manager ==
графичка/работна околина(GNOME), менаџер на прозорци/управувач со прозорци (KDE)
== window ==
прозорец
== wizard ==
волшебник
== word completion ==
довршување зборови
== word wrap ==
пренесување зборови(Linux), прелом на зборови(Windows)
== write permission ==
дозвола за запишување
== write ==
запишува
== writing aids ==
помагала при пишување

[[Категорија:Локализација]]